Yazar: wendekar

  • Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciymiş.)

    Geçmiş zamanda bir eylem belirtmeyen isim cümlelerinde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili yardımcı fiil olarak kullanılır. ‘olmak’ yardımcı fiili; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

    Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez wendekar bîya. (n, m)Ez xwendekar bûme. (n, m)(Öğrenciymişim.)
    Ti wendekar bîyî. (n)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciymişsin.)
    Ti wendekar bîya. (m)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciymişsin.)
    O wendekar bîyo. (n)Ew xwendekar bûye. (n, m)(Öğrenciymiş.)
    A wendekar bîya. (m)Ew xwendekar bûye. (n, m)(Öğrenciymiş.)
    Ma wendekar bîyê. (zh)Em xwendekar bûne. (ph)(Öğrenciymişiz.)
    Şima wendekar bîyê. (zh)Hûn xwendekar bûne. (ph)(Öğrenciymişsiniz.)
    Ê wendekar bîyê. (zh)Ew xwendekar bûne. (ph)(Öğrenciymişler.)

    Olumsuz form için Zazacada olmak fiilinin önüne ‘nê’ olumsuzluk ön eki getirilirken Kurmanccada; yardımcı fiilin, fiillik yaptığı kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

    Ez wendekar nêbîya.Ez ne xwendekar bûme.(Öğrenci değilmişim.)
    Ti wendekar nêbîyî.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değilmişsin.)
    Ti wendekar nêbîya.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değilmişsin.)
    O wendekar nêbîyo.Ew ne xwendekar bûye.(Öğrenciymiş.)
    A wendekar nêbîya.Ew ne xwendekar bûye.(Öğrenciymiş.)
    Ma wendekar nêbîyê.Em ne xwendekar bûne.(Öğrenciymişiz.)
    Şima wendekar nêbîyê.Hûn ne xwendekar bûne.(Öğrenciymişsiniz.)
    Ê wendekar nêbîyê.Ew ne xwendekar bûne.(Öğrenciymişler.)


    Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez terzî bîya. (n, m)
    Ez terzî nêbîya.    		Ez terzî bûme. (n, m)
    Ez ne terzî bûme.    		(Terziymişim.)
    (Terzi değilmişim.)
    Ti terzî bîyî. (n)
    Ti terzî nêbîyî.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziymişsin.)
    (Terzi değilmişsin.)
    Ti terzî bîya.(m)
    Ti terzî nêbîya.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziymişsin.)
    (Terzi değilmişsin.)
    O terzî bîyo. (n)
    O terzî nêbîyo.    		Ew terzî bûye. (n, m)
    Ew ne terzî bûye.    		(Terziymiş.)
    (Terzi değilmiş.)
    A terzî bîya. (m)
    A terzî nêbîya.    		Ew terzî bûye. (n, m)
    Ew ne terzî bûye.    		(Terziymiş.)
    (Terzi değilmiş.)
    Ma terzî bîyê. (zh)
    Ma terzî nêbîyê.    		Em terzî bûne. (ph)
    Em ne terzî bûne.    		(Terziymişiz.)
    (Terzi değilmişiz.)
    Şima terzî bîyê. (zh)
    Şima terzî nêbîyê.    		Hûn terzî bûne. (ph)
    Hûn ne terzî bûne.    		(Terziymişsiniz.)
    (Terzi değilmişsiniz.)
    Ê terzî bîyê. (zh)
    Ê terzî nêbîyê.    		Ew terzî bûne. (ph)
    Ew ne terzî bûne.    		(Terziymişler.)
    (Terzi değilmişler.)


    Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez derg bîya. (n, m)
    Ez derg nêbîya.    		Ez dirêj bûme. (n, m)
    Ez ne dirêj bûme.    		(Uzunmuşum.)
    (Uzun değilmişim.)
    Ti derg bîyî. (n)
    Ti derg nêbîyî.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzunmuşsun.)
    (Uun değilmişsin.)
    Ti derg bîya.(m)
    Ti derg nêbîya.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzunmuşsun.)
    (Uun değilmişsin.)
    O derg bîyo. (n)
    O derg nêbîyo.    		Ew dirêj bûye. (n, m)
    Ew ne dirêj bûye.    		(Uzunmuş.)
    (Uzun değilmiş.)
    A derg bîya. (m)
    A derg nêbîya.    		Ew dirêj bûye. (n, m)
    Ew ne dirêj bûye.    		(Uzunmuş.)
    (Uzun değilmiş.)
    Ma derg bîyê. (zh)
    Ma derg nêbîyê.    		Em dirêj bûne. (ph)
    Em ne dirêj bûne.    		(Uzunmuşuz.)
    (Uzun değilmişiz.)
    Şima derg bîyê. (zh)
    Şima derg nêbîyê.    		Hûn dirêj bûne. (ph)
    Hûn ne dirêj bûne.    		(Uzunmuşsunuz.)
    (Uzun değilmişsiniz.)
    Ê derg bîyê. (zh)
    Ê derg nêbîyê.    		Ew dirêj bûne. (ph)
    Ew ne dirêj bûne.    		(Uzunmuşlar.)
    (Uzun değilmişler.)


    Sesli harfle biten ‘hêca‘ / ‘hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez hêca bîya. (n, m)
    Ez hêca nêbîya.    		Ez hêja bûme. (n, m)
    Ez ne hêja bûme.    		(Değerliymişim.)
    (Değerli değilmişim.)
    Ti hêca bîyî. (n)
    Ti hêca nêbîyî.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliymişsin.)
    (Değerli değilmişsin.)
    Ti hêca bîya.(m)
    Ti hêca nêbîya.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliymişsin.)
    (Değerli değilmişsin.)
    O hêca bîyo. (n)
    O hêca nêbîyo.    		Ew hêja bûye. (n, m)
    Ew ne hêja bûye.    		(Değerliymiş.)
    (Değerli değilmiş.)
    A hêca bîya. (m)
    A hêca nêbîya.    		Ew hêja bûye. (n, m)
    Ew ne hêja bûye.    		(Değerliymiş.)
    (Değerli değilmiş.)
    Ma hêca bîyê. (zh)
    Ma hêca nêbîyê.    		Em hêja bûne. (ph)
    Em ne hêja bûne.    		(Değerliymişiz.)
    (Değerli değilmişiz.)
    Şima hêca bîyê. (zh)
    Şima hêca nêbîyê.    		Hûn hêja bûne. (ph)
    Hûn ne hêja bûne.    		(Değerliymişsiniz.)
    (Değerli değilmişsiniz.)
    Ê hêca bîyê. (zh)
    Ê hêca nêbîyê.    		Ew hêja bûne. (ph)
    Ew ne hêja bûne.    		(Değerliymişler.)
    (Değerli değilmişler.)


    Şahıs zamirleri ile devrik / vurgulu cümle

    Aya ke zaf qisey kerda a bîya. / Ewa ku pir qise kirîye ew bûye. (Çok konuşan oymuş.)

    Wendekar ez bîya. (n, m)
    Wendekar ez nêbîya.    		Xwendekar ez bûme. (n, m)
    Xwendekar ne ez bûme.    		(Öğrenci benmişim.)
    (Öğrenci ben değilmişim.)
    Wendekar ti bîyî. (n)
    Wendekar ti nêbîyî.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci senmişsin.)
    (Öğrenci sen değilmişsin.)
    Wendekare ti bîya. (m)
    Wendekare ti nêbîya.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci senmişsin.)
    (Öğrenci sen değilmişsin.)
    Wendekar o bîyo. (n)
    Wendekar o nêbîyo.    		Xwendekar ew bûye. (n, m)
    Xwendekar ne ew bûye.    		(Öğrenci oymuş.)
    (Öğrenci o değilmiş.)
    Wendekare a bîya. (m)
    Wendekare a nêbîya.    		Xwendekar ew bûye. (n, m)
    Xwendekar ne ew bûye.    		(Öğrenci oymuş.)
    (Öğrenci o değilmiş.)
    Wendekarî ma bîyê. (zh)
    Wendekarî ma nêbîyê.    		Xwendekar em bûne. (ph)
    Xwendekar ne em bûne.    		(Öğrenciler bizmişiz.)
    (Öğrenciler biz değilmişiz.)
    Wendekarî şima bîyê. (zh)
    Wendekarî şima nêbîyê.    		Xwendekar hûn bûne. (ph)
    Xwendekar ne hûn bûne.    		(Öğrenciler sizmişsiniz.)
    (Öğrenciler siz değilmişsiniz.)
    Wendekarî ê bîyê. (zh)
    Wendekarî ê nêbîyê.    		Xwendekar ew bûne. (ph)
    Xwendekar ne ew bûne.    		(Öğrenciler onlarmış.)
    (Öğrenciler onlar değilmiş.)


    Şahıs zamirleriyle:

    Zazacada:

    Ez … bîya. Ti(n) … bîyî. Ti (m) … bîya. O … bîyo. A … bîya. Ma … bîyê. Şima … bîyê. Ê … bîyê.

    Kurmanccada:

    Ez … bûme. Ti … bûyî. Ew … bûye. Em … bûne. Hûn … bûne. Ew … bûne.

    O baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ew baş bûye, ne nexweş bûye.
    A baş bîya, nêweş nêbîya. / Ew baş bûye, ne nexweş bûye.
    Ê baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ew baş bûne, ne nexweş bûne.

    O doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ew doktor bûye, ne mamosta bûye.
    A doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ew doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Ê doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Ew doktor bûne, ne mamosta bûne.

    Şahıs ismiyle:

    Azad baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Azad baş bûye, ne nexweş bûye.
    Zelale baş bîya, nêweş nêbîya. / Zelal baş bûye, ne nexweş bûye.
    Azad û Zelale baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Azad û Zelale baş bûne, ne nexweş bûne.

    Azad doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Azad doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Zelale doktor bîya, mamosta nêbîya. / Zelal doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Azad û Zelale doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Azad û Zelale doktor bûne, ne mamosta bûne.

    İşaret zamirleriyle:

    No baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ev baş bûye, ne nexweş bûye.
    Na baş bîya, nêweş nêbîya. / Ev baş bûye, ne nexweş bûye.
    Nê baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ev baş bûne, ne nexweş bûne.

    No doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ev doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Na doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ev doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Nê doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Ev doktor bûne, ne mamosta bûne.

    İşaret sıfatlarıyla:

    No lajek baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ev lawik baş bûye, ne nexweş bûye.
    Na kêna baş bîya, nêweş nêbîya. / Ev keçik baş bûye, ne nexweş bûye.
    Nê merdimî baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ev mirov baş bûne, ne nexweş bûne.

    No lajek doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ev lawik doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Na kêna doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ev keçik doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Nê merdimî doktorbîyê, mamosta nêbîyê. / Ev mirov doktor bûne, ne mamosta bûne

    Durum cümlelerine örnek cümleler:

    Azad wendekar bîyo. / Azad xwendekar bûye. (Azad öğrenciymiş.)
    Zelale wendekar bîya. / Zelal xwendekar bûye. (Zelal öğrenciymiş.)
    Azad û Zelale wendekar bîyê. / Azad û Zelal xwendekar bûne. (Azad ve Zelal öğrenciymişler.)

    Azad terzî bîyo. / Azad terzî bûye. (Azad terziymiş.)
    Zelale terzî bîya. / Zelal terzî bûye. (Zelal terziymiş.)
    Azad û Zelale terzî bîyê. / Azad û Zelal terzî bûne. (Azad ve Zelal terziymişler.)

    Azad derg bîyo. / Azad dirêj bûye. (Azad uzunmuş.)
    Zelale derg bîya. / Zelal dirêj bûye. (Zelal uzunmuş.)
    Azad û Zelale derg bîyê. / Azad û Zelal pir dirêj bûne. (Azad ve Zelal uzunmuşlar.)

    Wendekar Azad bîyo. / Xwendekar Azad bûye. (Öğrenci Azad’mış.)
    Wendekare Zelal bîya. / Xwendekar Zelal bûye. (Öğrenci Zelal’miş.)
    Wendekarî Azad û Zelal bîyê. / Xwendekar Azad û Zelal bûne. (Öğrenciler Azad ve Zelal’miş.)

    Nameyê min Welat bîyo. / Navê min Welat bûye. (İsmim Welat’mış.)
    Nameyê min Arya bîya. / Navê min Arya bûye. (İsmim Arya’ymış.)
    Nameyê ma Welat û Arya bîyê. / Navên me Welat û Arya bûne. (İsimlerimiz Welat ve Arya’ymış.)

    Welat nameyê min bîyo. / Welat navê min bûye. (Welat ismimmiş.)
    Arya nameyê min bîya. / Arya navê min bûye. (Arya ismimmiş.)
    Welat û Arya nameyê ma bîyê. / Welat û Arya navên me bûne. (Welat ve Arya isimlerimizmiş.)

    Nameyê ma Azad û Zelal bîyê. / Navên me Azad û Zelal bûne.
    (İsimlerimiz Azad ve Zelal’miş.)

    Azad û Zelale nameyê ma bîyê. / Azad û Zelal navên me bûne.
    (Azad ve Zelal isimlerimizmiş.)

    Zelale û Azad nameyê ma bîyê. / Zelal û Azad navên me bûne.
    (Zelal ve Azad isimlerimizmiş.)

    Ban zaf vay bîyo. / Xanî pir biha bûye. (Ev çok pahalıymış.)
    No zaf vay bîyo. / Ev pir biha bûye. (Bu çok pahalıymış.)
    No ban zaf vay bîyo. / Ev xanî pir biha bûye. (Bu ev çok pahalıymış.)

    Pisînge rind bîya. / Pisîk xweşik bûye. (Kedi güzelmiş.)
    Na rind bîya. / Ev xweşik bûye. (Bu güzelmiş.)
    Na pisînge rind bîya. / Ev pisîk xweşik bûye. (Bu kedi güzelmiş.)

    Erebeyî zaf erjan bîyê. / Erebe pir erzan bûne. (Arabalar çok ucuzmuş.)
    Nê zaf erjan bîyê. / Ev pir erzan bûne. (Bunlar çok ucuzmuş.)
    Nê erebeyî  zaf erjan bîyê. / Ev erebe pir erzan bûne. (Bu arabalar çok ucuzmuş.)

    Dês berz bîyo. / Dîwar bilind bûye. (Duvar yüksekmiş.)
    O berz bîyo. / Ew bilind bûye. (O yüksekmiş.)
    O dês berz bîyo. / Ew dîwar bilind bûye. (O duvar yüksekmiş.)

    Soba serd bîya. / Soba sar bûye. (Soba soğukmuş.)
    A serd bîya. / Ew sar bûye. (O soğukmuş.)
    A soba serd bîya. / Ew soba sar bûye. (O soba soğukmuş.)

    Berî akerde bîyê. / Derî vekirî bûne. (Kapılar açıkmış.)
    Ê akerde bîyê. / Ew vekirî bûne. (Onlar açıkmış.)
    Ê berî akerde bîyê. / Ew derî vekirî bûne. (O kapılar açıkmış.)

    Wendekar no bîyo. / Xwendekar ev bûye. (Öğrenci buymuş.)
    Wendekare na bîya. / Xwendekar ev bûye. (Öğrenci buymuş.)
    Wendekarî nê bîyê. / Xwendekar ev bûne. (Öğrenciler bunlarmış.)

    Ti serekê ma bîyî. / Tu serekê me bûyî. (Sen başkanımızmışsın.)
    Serekê ma ti bîyî. / Serekê me tu bûyî. (Başkanımız senmişsin.)

    Kutik [O] nêweş bîyo. / Kûçik [Ew] nexweş bûye. (Köpek [O] hastaymış.)
    Kutike [A] nêweş bîya. / Kûçik [Ew] nexweş bûye. (Köpek [O] hastaymış.)
    Kutikî [Ê] nêweş bîyê. / Kûçik [Ew] nexweş bûne. [Köpekler [Onlar] hastaymış.)

    O kam bîyo? / Ew kî bûye? (O kimmiş.)
    O Azad bîyo. / Ew Azad bûye. (O Azad’mış.)

    Bazin [O] vay bîyo. / Bazin [Ew] biha bûye. (Bilezik pahalıymış.)
    Saete [A] vay bîya. / Saet [Ew] biha bûye. (Saat pahalıymış.)
    Bazin û saete [Ê] vay bîyê. / Bazin û Saet [Ew] biha bûne. (Bilezik ve saat pahalıymış.)

    Not:

    ‘Ê, o wext uca de wendekar bîyê. / Ew, wê demê li wir xwendekar bûne.’
    ‘Onlar, o zaman orda öğrenciymişler.’ anlamına gelmekteyken

    ‘Ê uca de bîyê wendekar. / Ew li wir bûne xwendekar.’
    ‘Onlar orda öğrenci olmuşlar.’ anlamına gelmektedir.

    O dewlemend bîyo. / Ew dewlemend bûye. (O zenginmiş.)
    O bîyo dewlemend. / Ew bûye dewlemend. (O zengin olmuş.)

    Ma dewlemend bîyê. / Em dewlemend bûne. (Biz zengindik/zenginmişiz.)
    (Önceden zengindik zenginliğimiz devam ediyor.)

    Ma bîyê dewlemend. / Em bûne dewlemend. (Biz zengin olduk/olmuşuz.)
    (Önceden zengin değildik sonradan zengin olduk.)

  • Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciydim.)

    Geçmiş zamanda bir eylem belirtmeyen isim cümlelerinde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili yardımcı fiil olarak kullanılır. ‘olmak’ yardımcı fiili; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

    Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez wendekar bîya. (n, m)Ez xwendekar bûm. (n, m)(Öğrenciydim.)
    Ti wendekar bîyî. (n)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciydin.)
    Ti wendekar bîya. (m)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciydin.)
    O wendekar bî. (n)Ew xwendekar bû. (n, m)(Öğrenciydi.)
    A wendekar bîye. (m)Ew xwendekar bû. (n, m)(Öğrenciydi.)
    Ma wendekar bîyî. (zh)Em xwendekar bûn. (ph)(Öğrenciydik.)
    Şima wendekar bîyî. (zh)Hûn xwendekar bûn. (ph)(Öğrenciydiniz.)
    Ê wendekar bîyî. (zh)Ew xwendekar bûn. (ph)(Öğrenciydiler.)

    Olumsuz form için Zazacada olmak fiilinin önüne ‘nê’ olumsuzluk ön eki getirilirken Kurmanccada; yardımcı fiilin, fiillik yaptığı kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

    Ez wendekar nêbîya.Ez ne xwendekar bûm.(Öğrenci değildim.)
    Ti wendekar nêbîyî.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değildin.)
    Ti wendekar nêbîya.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değildin.)
    O wendekar nêbî.Ew ne xwendekar bû.(Öğrenci değildi.)
    A wendekar nêbîye.Ew ne xwendekar bû.(Öğrenci değildi.)
    Ma wendekar nêbîyî.Em ne xwendekar bûn.(Öğrenci değildik.)
    Şima wendekar nêbîyî.Hûn ne xwendekar bûn.(Öğrenci değildiniz.)
    Ê wendekar nêbîyî.Ew ne xwendekar bûn.(Öğrenci değildiler.)


    Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez terzî bîya. (n, m)
    Ez terzî nêbîya.    		Ez terzî bûm. (n, m)
    Ez ne terzî bûm.    		(Terziydim.)
    (Terzi değildim.)
    Ti terzî bîyî. (n)
    Ti terzî nêbîyî.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziydin.)
    (Terzi değildim.)
    Ti terzî bîya. (m)
    Ti terzî nêbîya.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziydin.)
    (Terzi değildim.)
    O terzî bî. (n)
    O terzî nêbî.    		Ew terzî bû. (n, m)
    Ew ne terzî bû.    		(Terziydi.)
    (Terzi değildi.)
    A terzî bîye. (m)
    A terzî nêbîye.    		Ew terzî bû. (n, m)
    Ew ne terzî bû.    		(Terziydi.)
    (Terzi değildi.)
    Ma terzî bîyî. (zh)
    Ma terzî nêbîyî.    		Em terzî bûn. (ph)
    Em ne terzî bûn.    		(Terziydik.)
    (Terzi değildik.)
    Şima terzî bîyî. (zh)
    Şima terzî nêbîyî.    		Hûn terzî bûn. (ph)
    Hûn ne terzî bûn.    		(Terziydiniz.)
    (Terzi değildiniz.)
    Ê terzî bîyî. (zh)
    Ê terzî nêbîyî.    		Ew terzî bûn. (ph)
    Ew ne terzî bûn.    		(Terziydiler.)
    (Terzi değildiler.)


    Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez derg bîya. (n, m)
    Ez derg nêbîya.    		Ez dirêj bûm. (n, m)
    Ez ne dirêj bûm.    		(Uzundum.)
    (Uzun değildim.)
    Ti derg bîyî. (n)
    Ti derg nêbîyî.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzundun.)
    (Uzun değildin.)
    Ti derg bîya.(m)
    Ti derg nêbîya.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzundun.)
    (Uzun değildin.)
    O derg bî. (n)
    O derg nêbî.    		Ew dirêj bû. (n, m)
    Ew ne dirêj bû.    		(Uzundu.)
    (Uzun değildi.)
    A derg bîye. (m)
    A derg nêbîye.    		Ew dirêj bû. (n, m)
    Ew ne dirêj bû.    		(Uzundu.)
    (Uzun değildi.)
    Ma derg bîyî. (zh)
    Ma derg nêbîyî.    		Em dirêj bûn. (ph)
    Em ne dirêj bûn.    		(Uzunduk.)
    (Uzun değildik.)
    Şima derg bîyî. (zh)
    Şima derg nêbîyî.    		Hûn dirêj bûn. (ph)
    Hûn ne dirêj bûn.    		(Uzundunuz.)
    (Uzun değildiniz.)
    Ê derg bîyî. (zh)
    Ê derg nêbîyî.    		Ew dirêj bûn. (ph)
    Ew ne dirêj bûn.    		(Uzunduk.)
    (Uzun değildik.)


    Sesli harfle biten ‘hêca‘ / ‘hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez hêca bîya. (n, m)
    Ez hêca nêbîya.    		Ez hêja bûm. (n, m)
    Ez ne hêja bûm.    		(Değerliydim.)
    (Değerli değildim.)
    Ti hêca bîyî. (n)
    Ti hêca nêbîyî.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliydin.)
    (Değerli değildin.)
    Ti hêca bîya.(m)
    Ti hêca nêbîya.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliydin.)
    (Değerli değildin.)
    O hêca bî. (n)
    O hêca nêbî.    		Ew hêja bû. (n, m)
    Ew ne hêja bû.    		(Değerliydi.)
    (Değerli değildi.)
    A hêca bîye. (m)
    A hêca nêbîye.    		Ew hêja bû. (n, m)
    Ew ne hêja bû.    		(Değerliydi.)
    (Değerli değildi.)
    Ma hêca bîyî. (zh)
    Ma hêca nêbîyî.    		Em hêja bûn. (ph)
    Em ne hêja bûn.    		(Değerliydik.)
    (Değerli değildik.)
    Şima hêca bîyî. (zh)
    Şima hêca nêbîyî.    		Hûn hêja bûn. (ph)
    Hûn ne hêja bûn.    		(Değerliydiniz.)
    (Değerli değildiniz.)
    Ê hêca bîyî. (zh)
    Ê hêca nêbîyî.    		Ew hêja bûn. (ph)
    Ew ne hêja bûn.    		(Değerliydiler.)
    (Değerli değildiler.)


    Şahıs zamirleri ile devrik / vurgulu cümle

    Aya ke zaf qisey kerde a bîye. / Ewa ku pir qise kir ew bû. (Çok konuşan oydu.)

    Wendekar ez bîya. (n, m)
    Wendekar ez nêbîya.    		Xwendekar ez bûm. (n, m)
    Xwendekar ne ez bûm.    		(Öğrenci bendim.)
    (Öğrenci ben değildim.)
    Wendekar ti bîyî. (n)
    Wendekar ti nêbîyî.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci sendin.)
    (Öğrenci sen değildin.)
    Wendekare ti bîya. (m)
    Wendekare ti nêbîya.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci sendin.)
    (Öğrenci sen değildin.)
    Wendekar o bî. (n)
    Wendekar o nêbî.    		Xwendekar ew bû. (n, m)
    Xwendekar ne ew bû.    		(Öğrenci oydu.)
    (Öğrenci o değildi.)
    Wendekare a bîye. (m)
    Wendekare a nêbîye.    		Xwendekar ew bû. (n, m)
    Xwendekar ne ew bû.    		(Öğrenci oydu.)
    (Öğrenci o değildi.)
    Wendekarî ma bîyî. (zh)
    Wendekarî ma nêbîyî.    		Xwendekar em bûn. (ph)
    Xwendekar ne em bûn.    		(Öğrenci bizdik.)
    (Öğrenci biz değildik.)
    Wendekarî şima bîyî. (zh)
    Wendekarî şima nêbîyî.    		Xwendekar hûn bûn. (ph)
    Xwendekar ne hûn bûn.    		(Öğrenci sizdiniz.)
    (Öğrenci siz değildiniz.)
    Wendekarî ê bîyî. (zh)
    Wendekarî ê nêbîyî.    		Xwendekar ew bûn. (ph)
    Xwendekar ne ew bûn.    		(Öğrenci onlardı.)
    (Öğrenci onlar değildiler.)


    Şahıs zamirleriyle:

    Zazacada:

    Ez … bîya. Ti(n) … bîyî. Ti (m) … bîya. O … bî. A … bîye. Ma … bîyî. Şima … bîyî. Ê … bîyî.

    Kurmanccada:

    Ez … bûm. Ti … bûyî. Ew … bû. Em … bûn. Hûn … bûn. Ew … bûn.

    O baş bî, nêweş nêbî. / Ew baş bû, ne nexweş bû.
    A baş bîye, nêweş nêbîye. / Ew baş bû, ne nexweş bû.
    Ê baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ew baş bûn, ne nexweş bûn.

    O doktor bî, mamosta nêbî. / Ew doktor bû, ne mamosta bû.
    A doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ew doktor bû, ne mamosta bû.
    Ê doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ew doktor bûn, ne mamosta bûn.

    Şahıs ismiyle:

    Azad baş bî, nêweş nêbî. / Azad baş bû, ne nexweş bû.
    Zelale baş bîye, nêweş nêbîye. / Zelal baş bû, ne nexweş bû.
    Azad û Zelale baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Azad û Zelale baş bûn, ne nexweş bûn.

    Azad doktor bî, mamosta nêbî. / Azad doktor bû, ne mamosta bû.
    Zelale doktor bîye, mamosta nêbîye. / Zelal doktor bû, ne mamosta bû.
    Azad û Zelale doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Azad û Zelale doktor bûn, ne mamosta bûn.

    İşaret zamirleriyle:

    No baş bî, nêweş nêbî. / Ev baş bû, ne nexweş bû.
    Na baş bîye, nêweş nêbîye. / Ev baş bû, ne nexweş bû.
    Nê baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ev baş bûn, ne nexweş bûn.

    No doktor bî, mamosta nêbî. / Ev doktor bû, ne mamosta bû.
    Na doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ev doktor bû, ne mamosta bû.
    Nê doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ev doktor bûn, ne mamosta bûn.

    İşaret sıfatlarıyla:

    No lajek baş bî, nêweş nêbî. / Ev lawik baş bû, ne nexweş bû.
    Na kêna baş bîye, nêweş nêbîye. / Ev keçik baş bû, ne nexweş bû.
    Nê merdimî baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ev mirov baş bûn, ne nexweş bûn.

    No lajek doktor bî, mamosta nêbî. / Ev lawik doktor bû, ne mamosta bû.
    Na kêna doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ev keçik doktor bû, ne mamosta bû.
    Nê merdimî doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ev mirov doktor bûn, ne mamosta bûn.


    Durum cümlelerine örnek cümleler    :

    Azad wendekar bî. / Azad xwendekar bû. (Azad öğrenciydi.)
    Zelale wendekar bîye. / Zelal xwendekar bû. (Zelal öğrenciydi.)
    Azad û Zelale wendekar bîyî. / Azad û Zelal xwendekar bûn. (Azad ve Zelal öğrenciydiler.)

    Azad terzî bî. / Azad terzî bû. (Azad terziydi.)
    Zelale terzî bîye. / Zelal terzî bû. (Zelal terziydi.)
    Azad û Zelale terzî bîyî. / Azad û Zelal terzî bûn. (Azad ve Zelal terziydiler.)

    Azad derg bî. / Azad dirêj bû. (Azad uzundu.)
    Zelale derg bîye. / Zelal dirêj bû. (Zelal uzundu.)
    Azad û Zelale derg bîyî. / Azad û Zelal pir dirêj bûn. (Azad ve Zelal uzundurlar.)

    Wendekar Azad bî. / Xwendekar Azad bû. (Öğrenci Azad’dı.)
    Wendekare Zelal bîye. / Xwendekar Zelal bû. (Öğrenci Zelal’di.)
    Wendekarî Azad û Zelal bîyî. / Xwendekar Azad û Zelal bûn. (Öğrenciler Azad ve Zelal’di.)

    Nameyê min Welat bî. / Navê min Welat bû. (İsmim Welat’tı.)
    Nameyê min Arya bîye. / Navê min Arya bû. (İsmim Arya’ydı.)
    Nameyê ma Welat û Arya bîyî. / Navên me Welat û Arya bûn. (İsimlerimiz Welat ve Arya’ydı.)

    Welat nameyê min bî. / Welat navê min bû. (Welat ismimdi.)
    Arya nameyê min bî. / Arya navê min bû. (Arya ismimdi.)
    Welat û Arya nameyê ma bîyî. / Welat û Arya navên me bûn. (Welat ve Arya isimlerimizdi.)

    Nameyê ma Azad û Zelal bîyî. / Navên me Azad û Zelal bûn.
    (İsimlerimiz Azad ve Zelal’di.)

    Azad û Zelale nameyê ma bîyî. / Azad û Zelal navên me bûn.
    (Azad ve Zelal isimlerimizdi.)

    Zelale û Azad nameyê ma bîyî. / Zelal û Azad navên me bûn.
    (Zelal ve Azad isimlerimizdi.)

    Ban zaf vay bî. / Xanî pir biha bû. (Ev çok pahalıydı.)
    No zaf vay bî. / Ev pir biha bû. (Bu çok pahalıydı.)
    No ban zaf vay bî. / Ev xanî pir biha bû. (Bu ev çok pahalıydı.)

    Pisînge rind bîye. / Pisîk xweşik bû. (Kedi güzeldi.)
    Na rind bîye. / Ev xweşik bû. (Bu güzeldi.)
    Na pisînge rind bîye. / Ev pisîk xweşik bû. (Bu kedi güzeldi.)

    Erebeyî zaf erjan bîyî. / Erebe pir erzan bûn. (Arabalar çok ucuzdu.)
    Nê zaf erjan bîyî. / Ev pir erzan bûn. (Bunlar çok ucuzdu.)
    Nê erebeyî  zaf erjan bîyî. / Ev erebe pir erzan bûn. (Bu arabalar çok ucuzdu.)

    Dês berz bî. / Dîwar bilind bû. (Duvar yüksekti.)
    O berz bî. / Ew bilind bû. (O yüksekti.)
    O dês berz bî. / Ew dîwar bilind bû. (O duvar yüksekti.)

    Soba serd bîye. / Soba sar bû. (Soba soğuktu.)
    A serd bîye. / Ew sar bû. (O soğuktu.)
    A soba serd bîye. / Ew soba sar bû. (O soba soğuktu.)

    Berî akerde bîyî. / Derî vekirî bûn. (Kapılar açıktı.)
    Ê akerde bîyî. / Ew vekirî bûn. (Onlar açıktı.)
    Ê berî akerde bîyî. / Ew derî vekirî bûn. (O kapılar açıktı.)

    Wendekar no bî. / Xwendekar ev bû. (Öğrenci buydu.)
    Wendekare na bîye. / Xwendekar ev bû. (Öğrenci buydu.)
    Wendekarî nê bîyî. / Xwendekar ev bûn. (Öğrenciler bunlardı.)

    Ti serekê ma bîyî. / Tu serekê me bûyî. (Sen başkanımızdın.)
    Serekê ma ti bîyî. / Serekê me tu bûyî. (Başkanımız sendin.)

    Kutik [O] nêweş bî. / Kûçik [Ew] nexweş bû. (Köpek hastaydı.)
    Kutike [A] nêweş bîye. / Kûçik [Ew] nexweş bû. (Köpek hastaydı.)
    Kutikî [Ê] nêweş bîyî. / Kûçik [Ew] nexweş bûn. (Köpekler hastaydı.)

    O kam bî? / Ew kî bû? (O kimdi?)
    O Azad bî. / Ew Azad bû. (O Azad’dı.)

    Bazin [O] vay bî. / Bazin [Ew] biha bû. (Bilezik pahalıydı.)
    Saete [A] vay bîye. / Saet [Ew] biha bû. (Saat pahalıydı.)
    Bazin û saete [Ê] vay bîyî. / Bazin û saet [Ew] biha bûn. (Bilezik ve saat pahalıydı.)

    Not:

    ‘Ê, o wext uca de wendekar bîyî. / Ew, wê demê li wir xwendekar bûn.’
    ‘Onlar, o zaman orda öğrenciydiler.’ anlamına gelmekteyken

    ‘Ê uca de bîyî wendekar. / Ew li wir bûn xwendekar.’
    ‘Onlar orda öğrenci oldular.’ anlamına gelmektedir.

    Ez dewlemend bîya. / Ez dewlemend bûm. (Zengindim.)
    Ez bîya dewlemend. / Ez bûm dewlemend. (Zengin oldum.)

  • Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciyim.)

    Eylem Belirtmeyen Cümleler Nasıl Kurulur?

    Eylem belirtmeyen cümleler yüklemi fiil olmayan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili ‘a’, ‘î’, ‘o’ ve ‘ê’ şekillerinden birine dönüşerek; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili ‘im’, ‘î’, ‘e’ ve ‘in‘ şekillerinden birine dönüşerek yardımcı fiil olarak kullanılır. Bu yardımcı fiiller; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

    Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez wendekar a. [n, m]Ez xwendekar im. [n, m](Öğrenciyim.)
    Ti wendekar î. [n]Tu xwendekar î. [n, m](Öğrencisin.)
    Ti wendekar a. [m]Tu xwendekar î. [n, m](Öğrencisin.)
    O wendekar o. [n]Ew xwendekar e. [n, m](Öğrencidir.)
    A wendekar a. [m]Ew xwendekar e. [n, m](Öğrencidir.)
    Ma wendekar ê. (zh)Em xwendekar in. (ph)(Öğrenciyiz.)
    Şima wendekar ê. (zh)Hûn xwendekar in. (ph)(Öğrencisiniz.)
    Ê wendekar ê. (zh)Ew xwendekar in. (ph)(Öğrencidirler.)

    Zazacada yardımcı fiillerin olumsuz formları ‘nîya‘, ‘nîyî‘, ‘nîyo‘ ve ‘nîyê‘ şeklindedir. Kurmanccada yardımcı fiillerin fiillik yaptıkları kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

    Ez wendekar nîya.Ez ne xwendekar im.(Öğrenci değilim.)
    Ti wendekar nîyî.Tu ne xwendekar î.(Öğrenci değilsin.)
    Ti wendekar nîya.Tu ne xwendekar î.(Öğrenci değilsin.)
    O wendekar nîyo.Ew ne xwendekar e.(Öğrenci değildir.)
    A wendekar nîya.Ew ne xwendekar e.(Öğrenci değildir.)
    Ma wendekar nîyê.Em ne xwendekar in.(Öğrenci değiliz.)
    Şima wendekar nîyê.Hûn ne xwendekar in.(Öğrenci değilsiniz.)
    Ê wendekar nîyê.Ew ne xwendekar in.(Öğrenci değildirler.)

    Zazacada yardımcı fiilden önce gelen kelime sesli harfle bitiyorsa yardımcı fiil ‘y’ ünsüzünü alır. (a>ya; î>yî; o>yo; ê>yê)

    Kurmanccada yardımcı fiilden önce gelen kelime sesli harfle bitiyorsa yardımcı fiiller ‘me’, ‘yî’, ‘ye’, ya da ‘ne’ formlarından birine dönüşür. (im->me; î->yî; e->ye; in->ne)

    Not: Zazacada yardımcı fiillerden önce gelen kelime, dişillik belirten ‘e‘ sesine ya da çoğulluk belirten ‘î‘ sesine sahipse bu seslerin yazılmasına gerek yoktur.
    A gule ya. -> A gul a. (Bu güldür.)
    Ê gulî yê. -> Ê gul ê. (Bunlar güldürler.)

    Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez terzî ya. (n, m)Ez terzî me. (n, m)(Terziyim.)
    Ti terzî yî. (n)Tu terzî yî. (n, m)(Terzisin.)
    Ti terzî ya. (m)Tu terzî yî. (n, m)(Terzisin.)
    O terzî yo. (n)Ew terzî ye. (n, m)(Terzidir.)
    A terzî ya. (m)Ew terzî ye. (n, m)(Terzidir.)
    Ma terzî yê. (zh)Em terzî ne. (ph)(Terziyiz.)
    Şima terzî yê. (zh)Hûn terzî ne. (ph)(Terzisiniz.)
    Ê terzî yê. (zh)Ew terzî ne. (ph)(Terzidirler.)

    Olumsuz:

    Ez terzî nîya.Ez ne terzî me.(Terzi değilim.)
    Ti terzî nîyî.Tu ne terzî yî.(Terzi değilsin.)
    Ti terzî nîya.Tu ne terzî yî.(Terzi değilsin.)
    O terzî nîyo.Ew ne terzî ye.(Terzi değildir.)
    A terzî nîya.Ew ne terzî ye.(Terzi değildir.)
    Ma terzî nîyê.Em ne terzî ne.(Terzi değiliz.)
    Şima terzî nîyê.Hûn ne terzî ne.(Terzi değilsiniz.)
    Ê terzî nîyê.Ew ne terzî ne.(Terzi değiller.)


    Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez derg a. (n, m)
    Ez derg nîya.    		Ez dirêj im. (n, m)
    Ez ne dirêj im.    		(Uzunum.)
    (Uzun değilim.)
    Ti derg î. (n)
    Ti derg nîyî.    		Tu dirêj î. (n, m)
    Tu ne dirêj î.    		(Uzunsun.)
    (Uzun değilsin.)
    Ti derg a. (m)
    Ti derg nîya.    		Tu dirêj î. (n, m)
    Tu ne dirêj î.    		(Uzunsun.)
    (Uzun değilsin.)
    O derg o. (n)
    O derg nîyo.    		Ew dirêj e. (n, m)
    Ew ne dirêj e.    		(Uzundur.)
    (Uzun değildir.)
    A derg a. (m)
    A derg nîya.    		Ew dirêj e. (n, m)
    Ew ne dirêj e.    		(Uzundur.)
    (Uzun değildir.)
    Ma derg ê. (zh)
    Ma derg nîyê.    		Em dirêj in. (ph)
    Em ne dirêj in.    		(Uzunuz.)
    (Uzun değiliz.)
    Şima derg ê. (zh)
    Şima derg nîyê.    		Hûn dirêj in. (ph)
    Hûn ne dirêj in.    		(Uzunsunuz.)
    (Uzun değilsiniz.)
    Ê derg ê. (zh)
    Ê derg nîyê.    		Ew dirêj in. (ph)
    Ew ne dirêj in.    		(Uzundurlar.)
    (Uzun değildirler.)


    Sesli harfle biten ‘hêca / hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez hêca ya. (n, m)
    Ez hêca nîya.    		Ez hêja me. (n, m)
    Ez ne hêja me.    		(Değerliyim.)
    (Değerli değilim.)
    Ti hêca yî. (n)
    Ti hêca nîyî.    		Tu hêja yî. (n, m)
    Tu ne hêja yî.    		(Değerlisin.)
    (Değerli değilsin.)
    Ti hêca ya. (m)
    Ti hêca nîya.    		Tu hêja yî. (n, m)
    Tu ne hêja yî.    		(Değerlisin.)
    (Değerli değilsin.)
    O hêca yo. (n)
    O hêca nîyo.    		Ew hêja ye. (n, m)
    Ew ne hêja ye.    		(Değerlidir.)
    (Değerli değil.)
    A hêca ya. (m)
    A hêca nîya.    		Ew hêja ye. (n, m)
    Ew ne hêja ye.    		(Değerlidir.)
    (Değerli değil.)
    Ma hêca yê. (zh)
    Ma hêca nîyê.    		Em hêja ne. (ph)
    Em ne hêja ne.    		(Değerliyiz.)
    (Değerli değiliz.)
    Şima hêca yê. (zh)
    Şima hêca nîyê.    		Hûn hêja ne. (ph)
    Hûn ne hêja ne.    		(Değerlisiniz.)
    (Değerli değilsiniz.)
    Ê hêca yê. (zh)
    Ê hêca nîyê.    		Ew hêja ne. (ph)
    Ew ne hêja ne.    		(Değerlidirler.)
    (Değerli değildirler.)


    Şahıs zamirleri ile devrik/vurgulu cümle:

    Aya ke zaf qisey kena a nîya.
    Ewa ku pir qise dike ne ew e.
    (Çok konuşan o değil.)

    Wendekaro ke wendegeh ra rema ez nîya.
    Xwendekarê ku ji dibistanê revîya ne ez im.
    (Okuldan kaçan/kaçmış olan öğrenci ben değilim.)

    Wendekar ez a. (n, m)
    Wendekar ez nîya.    		Xwendekar ez im. (n, m) Xwendekar ne ez im.(Öğrenci benim.)
    (Öğrenci ben değilim.)
    Wendekar ti yî. (n)
    Wendekar ti nîyî.    		Xwendekar tu yî. (n, m) Xwendekar ne tu yî.(Öğrenci sensin.)
    (Öğrenci sen değilsin.)
    Wendekare ti ya. (m)
    Wendekare ti nîya.    		Xwendekar tu yî. (n, m) Xwendekar ne tu yî.(Öğrenci sensin.)
    (Öğrenci sen değilsin.)
    Wendekar o yo. (n)
    Wendekar o nîyo.    		Xwendekar ew e. (n, m) Xwendekar ne ew e.(Öğrenci o dur.)
    (Öğrenci o değildir.)
    Wendekare a ya. (m)
    Wendekare a nîya.    		Xwendekar ew e. (n, m) Xwendekar ne ew e.(Öğrenci o dur.)
    (Öğrenci o değildir.)
    Wendekarî ma yê. (zh)
    Wendekarî ma nîyê.    		Xwendekar em in. (ph) Xwendekar ne em in.(Öğrenci biziz.)
    (Öğrenci biz değiliz.)
    Wendekarî şima yê. (zh)
    Wendekarî şima nîyê.    		Xwendekar hûn in. (ph) Xwendekar ne hûn in.(Öğrenci sizsiniz.)
    (Öğrenci siz değilsiniz.)
    Wendekarî ê yê. (zh)
    Wendekarî ê nîyê.    		Xwendekar ew in. (ph) Xwendekar ne ew in.(Öğrenci onlardır.)
    (Öğrenci onlar değiller.)

    Yardımcı fiillerin kullanımında dikkat edilmesi gereken durumlar

    Yardımcı fiiller, öznenin şahıs zamiri olması durumunda yardımcı fiilden önceki sözcüğün sesli ya da sessiz harfle bitmesine göre şahıs zamirleri esas alınarak kullanılır.

    Şahıs zamirleriyle:

    Zazacada:

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sessiz harfle bitiyorsa:
    Ez … a. Ti(n) … î. Ti (m) … a. O … o. A … a. Ma … ê. Şima … ê. Ê … ê.

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sesli harfle bitiyorsa:
    Ez … ya. Ti(n) … yî. Ti (m) … ya. O … yo. A … ya. Ma … yê. Şima … yê. Ê … yê.

    Kurmanccada:

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sessiz harfle bitiyorsa:
    Ez … im. Ti … î. Ew … e. Em … in. Hûn … in. Ew … in.

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sesli harfle bitiyorsa:
    Ez … me. Ti … yî. Ew … ye. Em … ne. Hûn … ne. Ew … ne.

    O baş o, nêweş nîyo. / Ew baş e, ne nexweş e.
    A baş a, nêweş nîya. / Ew baş e, ne nexweş e.
    Ê baş ê, nêweş nîyê. / Ew baş in, ne nexweş in.

    O doktor o, mamosta nîyo. / Ew doktor e, ne mamosta ye.
    A doktor a, mamosta nîya. / Ew doktor e, ne mamosta ye.
    Ê doktor ê, mamosta nîyê. / Ew doktor in, ne mamosta ne.

    Yardımcı fiiller, öznenin; şahıs ismi, işaret zamiri ve işaret sıfatı olduğu durumlarda öznenin dil bilgisel cinsiyetine göre kullanılır.

    Şahıs ismiyle:

    Azad baş o, nêweş nîyo. / Azad baş e, ne nexweş e.
    Zelale baş a, nêweş nîya. / Zelal baş e, ne nexweş e.
    Azad û Zelale baş ê, nêweş nîyê. / Azad û Zelale baş in, ne nexweş in.

    Azad doktor o, mamosta nîyo. / Azad doktor e, ne mamosta ye.
    Zelale doktor a, mamosta nîya. / Zelal doktor e, ne mamosta ye.
    Azad û Zelale doktor ê, mamosta nîyê. / Azad û Zelale doktor in, ne mamosta ne.

    İşaret zamirleriyle:

    No baş o, nêweş nîyo. / Ev baş e, ne nexweş e.
    Na baş a, nêweş nîya. / Ev baş e, ne nexweş e.
    Nê baş ê, nêweş nîyê. / Ev baş in, ne nexweş in.

    No doktor o, mamosta nîyo. / Ev doktor e, ne mamosta ye.
    Na doktor a, mamosta nîya. / Ev doktor e, ne mamosta ye.
    Nê doktor ê, mamosta nîyê. / Ev doktor in, ne mamosta ne.

    İşaret sıfatlarıyla:

    No lajek baş o, nêweş nîyo. / Ev lawik baş e, ne nexweş e.
    Na kêna baş a, nêweş nîya. / Ev keçik baş e, ne nexweş e.
    Nê merdimî baş ê, nêweş nîyê. / Ev mirov baş in, ne nexweş in.

    No lajek doktor o, mamosta nîyo. / Ev lawik doktor e, ne mamosta ye.
    Na kêna doktor a, mamosta nîya. / Ev keçik doktor e, ne mamosta ye.
    Nê merdimî doktor ê, mamosta nîyê. / Ev mirov doktor in, ne mamosta ne.

    Yardımcı fiiller; öznenin isim olduğu durumlarda cümlenin asıl yüklem yükünü sırtlayan ve fiillik yapılan sözcüğün eril, dişil ya da çoğul durumuna göre kullanılır.

    Nameyê min Arya ya. / Navê min Arya ye. (Adım Arya’dır) Zazaca cümlede öznedeki ‘Name’ ismi eril olmasına rağmen asıl yüklem yükünü taşıyan dişil ‘Arya’ ismidir bu nedenle ek fiil ‘(y)a’ olarak kullanılmıştır. Olumsuz formu:
    Nameyê min Arya nîya. / Navê min ne Arya ye. (Adım Arya değildir.)

    Her dilope yew derya yo. / Her dilop yek derya ye. (Her damla bir denizdir.) Zazaca cümlede öznedeki ‘(Her) dilope’ ismi dişil olmasına rağmen asıl yüklem yükünü taşıyan eril ‘derya’ ismidir bu nedenle ek fiil ‘(y)o’ olarak kullanılmıştır. Olumsuz formu:
    Her dilope yew derya nîyo. / Her dilop ne yek derya ye. (Her damla bir deniz değildir.)

    Şorba werdê ma yo. / (Şorba bizim yemeğimizdir.) Zazaca cümlesinde “Şorba” dişil bir isim olsa da yardımcı fiil burada cümlenin asıl nitelenen ve eril bir kelime olan “werd” (yemek) kelimesine bağlandığı için eril formda (yo) kalır. Olumsuz formu:
    Şorba werdê ma nîyo. / (Şorba bizim yemeğimiz değildir.)

    Werdê ma şorba ya. / Xwarina me şorbe ye. (Bizim yemeğimiz çorbadır.) Zazaca cümle “Werd” eril bir kelime olmasına rağmen yardımcı fiil burada cümlenin asıl odağı ve fiillik yapılan kelimesi olan dişil “şorba” kelimesine bağlandığı için dişil formda (ya) çekimlenir. Olumsuz formu:
    Werdê ma şorba nîya. / Xwarina me ne şorbe ye. (Bizim yemeğimiz çorba değildir.)

    Sıfatlar eril, dişil ve çoğul durumda kullanılabildikleri için yüklem sıfat olduğunda yardımcı fiil özneye göre kullanılır.

    Do serdin o. / Dew sar e. (Ayran soğuktur.)
    cümlesinde ‘do’ ve ‘dew’ isimleri erildir.

    Awe serdin a. / Av sar e. (Su soğuktur.)
    cümlesinde ‘awe’ ve ‘av’ isimleri dişildir.

    Awe û do serdin ê. / Av û dew sar in. (Su ve ayran soğukturlar.)
    cümlesinde öznedeki iki isim birlikte çoğul formdadır.

    Durum cümlelerine örnek cümleler:

    Azad wendekar o. / Azad xwendekar e. (Azad öğrencidir.)
    Zelale wendekar a. / Zelal xwendekar e. (Zelal öğrencidir.)
    Azad û Zelale wendekar ê. / Azad û Zelal xwendekar in. (Azad ve Zelal öğrencidirler.)

    Azad terzî yo. / Azad terzî ye. (Azad terzidir.)
    Zelale terzî ya. / Zelal terzî ye. (Zelal terzidir.)
    Azad û Zelale terzî yê. / Azad û Zelal terzî ne. (Azad ve Zelal terzidirler.)

    Azad derg o. / Azad dirêj e. (Azad uzundur.)
    Zelale derg a. / Zelal dirêj e. (Zelal uzundur.)
    Azad û Zelale derg ê. / Azad û Zelal dirêj in. (Azad ve Zelal uzundurlar.)

    Wendekar Azad o. / Xwendekar Azad e. (Öğrenci Azad’dır.)
    Wendekare Zelal a. / Xwendekar Zelal e. (Öğrenci Zelal’dir.)
    Wendekarî Azad û Zelal ê. / Xwendekar Azad û Zelal in. (Öğrenci Azad ve Zelal’dir.)

    Nameyê min Welat o. / Navê min Welat e. (İsmim Welat’tir.)
    Nameyê min Arya ya. / Navê min Arya ye. (İsmim Arya’dır.)
    Nameyê ma Welat û Arya yê. / Navên me Welat û Arya ne. (İsimlerimiz Welat ve Arya’dır.)

    Welat nameyê min o. / Welat navê min e. (Welat ismimdir.)
    Arya nameyê min o. / Arya navê min e. (Arya ismimdir.)
    Welat û Arya nameyê ma yê. / Welat û Arya navên me ne. (Welat û Arya isimlerimizdir.)

    Nameyê ma Azad û Zelal ê. / Navên me Azad û Zelal in.
    (İsimlerimiz Azad ve Zelal’dir.)

    Azad û Zelale nameyê ma yê. / Azad û Zelal navên me ne.
    (Azad ve Zelal isimlerimizdir.)

    Zelale û Azad nameyê ma yê. / Zelal û Azad navên me ne.
    (Zelal ve Azad isimlerimizdir.)

    Ban zaf vay o. / Xanî pir biha ye. (Ev çok pahalıdır.)
    No zaf vay o. / Ev pir biha ye. (Bu çok pahalıdır.)
    No ban zaf vay o. / Ev xanî pir biha ye. (Bu ev çok pahalıdır.)

    Pisînge rind a. / Pisîk xweşik e. (Kedi güzeldir.)
    Na rind a. / Ev xweşik e. (Bu güzeldir.)
    Na pisînge rind a. / Ev pisîk xweşik e. (Bu kedi güzeldir.)

    Erebeyî zaf erjan ê. / Erebe pir erzan in. (Arabalar çok ucuzdur.)
    Nê zaf erjan ê. / Ev pir erzan in. (Bunlar çok ucuzdurlar.)
    Nê erebeyî zaf erjan ê. / Ev erebe pir erzan in. (Bu arabalar çok ucuzdurlar.)

    Dês berz o. / Dîwar bilind e. (Duvar yüksektir.)
    O berz o. / Ew bilind e. (O yüksektir.)
    O dês berz o. / Ew dîwar bilind e. (O duvar yüksektir.)

    Soba serd a. / Soba sar e. (Soba soğuktur.)
    A serd a. / Ew sar e. (O soğuktur.)
    A soba serd a. / Ew soba sar e. (O soba soğuktur.)

    Berî akerde yê. / Derî vekirî ne. (Kapılar açıktır.)
    Ê akerde yê. / Ew vekirî ne. (Onlar açıktır.)
    Ê berî akerde yê. / Ew derî vekirî ne. (O kapılar açıktır.)

    Wendekar no yo. / Xwendekar ev e. (Öğrenci budur.)
    Wendekare na ya. / Xwendekar ev e. (Öğrenci budur.)
    Wendekarî nê yê. / Xwendekar ev in. (Öğrenciler bunlardır.)

    Ti serekê ma yî. / Tu serekê me yî. (Sen başkanımızsın.)
    Serekê ma ti yî. / Serekê me tu yî. (Başkanımız sensin.)

    Kutik [O] nêweş o. / Kûçik [Ew] nexweş e. (Köpek hastadır.)
    Kutike [A] nêweş a. / Kûçik [Ew] nexweş e. (Köpek hastadır.)
    Kutikî [Ê]nêweş ê. / Kûçik [Ew] nexweş in. (Köpekler hastadır.)

    O kam o? / Ew kî ye? (O kim?)
    O Azad o. / Ew Azad e. (O Azad’dır.)

    Bazin [O] vay o. / Bazin [Ew] biha ye. (Bilezik pahalıdır.)
    Saete [A] vay ê. / Saet [Ew] biha ye. (Saat pahalıdır.)
    Bazin û Saete [Ê] vay ê. / Bazin û Saet [Ew] biha ne. (Bilezik ve saat pahalıdır.)

  • İstek Kipi

    Zazacada

    İstek hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. İstek halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

    Cümlenin başına ‘wa‘ partikeli getirilirse anlam güçlendirilmiş olur.

    Ez bigîra. – Wa ez bigîra. (Alayım.)
    Ez nêgîra. – Wa ez nêgîra. (Almayayım.)

    Ti bigîrî. – Wa ti bigîrî. [n] (Al.)
    Ti nêgîrî. – Wa ti nêgîrî. [n] (Alma.)

    Ti bigîra. – Wa ti bigîra. [m] (Al.)
    Ti nêgîra. – Wa ti nêgîra. [m] (Alma.)

    O bigîro. – Wa o bigîro. [n] (Alsın.)
    O nêgîro. – Wa o nêgîro. [n] (Almasın.)

    A bigîra. – Wa a bigîra. [m] (Alsın.)
    A nêgîra. – Wa a nêgîra. [m] (Almasın.)

    Ma bigîrê. – Wa ma bigîrê. (Alalım.)
    Ma nêgîrê. – Wa ma nêgîrê. (Almayalım.)

    Şima bigîrê. – Wa şima bigîrê. (Alın.)
    Şima nêgîrê. – Wa şima nêgîrê. (Almayın.)

    Ê bigîrê. – Wa ê bigîrê. (Alsınlar.)
    Ê nêgîrê. – Wa ê nêgîrê. (Almasınlar.)

    Kurmanccada

    İstek hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. İstek halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

    Cümlenin başına ‘bila‘ partikeli getirilirse anlam güçlendirilmiş olur.

    Ez bigirim. – Bila ez bigirim. (Alayım.)
    Ez negirim. – Bila ez negirim. (Almayayım.)

    Tu bigirî. – Bila tu bigirî. [n, m] (Al.)
    Tu negirî. – Bila tu negirî. [n, m] (Alma.)

    Ew bigire. – Bila ew bigire. [n, m] (Alsın.)
    Ew negire. – Bila ew negire. [n, m] (Almasın.)

    Em bigirin. – Bila em bigirin. (Alalım.)
    Em negirin. – Bila em negirin. (Almayalım.)

    Hûn bigirin. – Bila hûn bigirin. (Alın.)
    Hûn negirin. – Bila hûn negirin. (Almayın.)

    Ew bigirin. – Bila ew bigirin. (Alsınlar.)
    Ew negirin. – Bila ew negirin. (Almasınlar.)

  • Emir Kipi

    Doğrudan Emir

    Zazacada

    İkinci tekil kişi için fiilin üçüncü halinin önüne ‘bi‘ sonuna ‘e’ getirilir. İkinci çoğul kişi için fiilin sonuna ‘în’ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önüne ‘me‘ getirilir.

    Ti bikere! (Yap!)Şima bikerîn! (Yapın!)
    Ti mekere! (Yapma!)Şima mekerîn! (Yapmayın!)
    Ti bide! (Ver!)Şima bidîn! (Verin!)
    Ti mede! (Verme!)Şima medîn! (Vermeyin!)
    Ti biwaze! (İste!)Şima biwazîn! (İsteyin!)
    Ti mewaze! (İsteme!)Şima mewazîn! (İstemeyin!)
    Ti bigîre! (Al!)Şima bigîrîn! (Alın!)
    Ti megîre! (Alma!)Şima megîrîn! (Almayın!)
    Ti akere! (Aç!)Şima akerîn! (Açın!)
    Ti amekere! (Açma!)Şima amekerîn! (Açmayın!)

    Kurmanccada

    İkinci tekil kişi için fiilin üçüncü halinin önüne ‘bi‘ sonuna ‘e’ getirilir. İkinci çoğul kişi için fiilin sonuna ‘in‘ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önün ‘me‘ getirilir.

    Tu bike! (Yap!)Hûn bikin! (Yapın!)
    Tu meke! (Yapma!)Hûn mekin! (Yapmayın!)
    Tu bide! (Ver!)Hûn bidin! (Verin!)
    Tu mede! (Verme!)Hûn medin! (Vermeyin!)
    Tu bixwaze! (İste!)Hûn bixwazin! (İsteyin!)
    Tu mexwaze! (İsteme!)Hûn mexwazin! (İstemeyin!)
    Tu bigire! (Al!)Hûn bigirin! (Alın!)
    Tu megire! (Alma!)Hûn megirin! (Almayın!)
    Tu veke! (Aç!)Hûn vekin! (Açın!)
    Tu vemeke! (Açma!)Hûn vemekin! (Açmayın!)

    Dolaylı Emir

    Zazacada

    Üçüncü tekil kişi ve üçüncü çoğul kişi için cümlenin başına ‘wa‘ partikeli getirilerek dolaylı emir cümlesi kurulabilir.

    Üçüncü eril tekil kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘o’ getirilirken dişil tekil kişi için fiilin sonuna ‘a‘ getirilir.
    Üçüncü çoğul kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘în‘ getirilir.
    Olumsuz hal için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

    Wa o bikero! – Wa ê bikerîn! (Yapsın! – Yapsınlar!)
    Wa o nêkero! – Wa ê nêkerîn! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)

    Wa a bikera! – Wa ê bikerîn! (Yapsın! – Yapsınlar!)
    Wa a nêkera! – Wa ê nêkerîn! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)

    Wa o bido! – Wa ê bidîn! (Versin! – Versinler!)
    Wa o nêdo! – Wa ê nêdîn! (Vermesin! – Vermesinler!)

    Wa o biwazo! – Wa ê biwazîn! (İstesin! – İstesinler!)
    Wa o nêwazo! – Wa ê nêwazîn! (İstemesin! – İstemesinler!)

    Wa o bigîro! – Wa ê bigîrîn! (Alsın! – Alsınlar!)
    Wa o nêgîro! – Wa ê nêgîrîn! (Almasın! – Almasınlar!)

    Wa o akero! – Wa ê akerîn! (Açsın! – Açsınlar!)
    Wa o anêkero! – Wa ê anêkerîn! (Açmasın! – Açmasınlar!)

     

    Kurmanccada

    Hem üçüncü tekil kişi ve üçüncü çoğul kişi için cümlenin başına ‘bila‘ partikelleri getirilerek dolaylı emir cümlesi kurulabilir.

    Üçüncü tekil kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘e‘ getirilir.
    Üçüncü çoğul kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘in‘ getirilir.
    Olumsuz hal için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

    Bila ew bike! – Bila ew bikin! (Yapsın! – Yapsınlar!)
    Bila ew neke! – Bila ew nekin! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)

    Bila ew bide! – Bila ew bidin! (Versin! – Versinler!)
    Bila ew nede!  – Bila ew nedin! (Vermesin! – Vermesinler!)

    Bila ew bixwaze! – Bila ew bixwazin! (İstesin! – İstesinler!)
    Bila ew nexwaze! – Bila ew nexwazin! (İstemesin! – İstemesinler!)

    Bila ew bigire! – Bila ew bigirin! (Alsın! – Alsınlar!)
    Bila ew negire! – Bila ew negirin! (Almasın! – Almasınlar!)

    Bila ew veke! – Bila ew vekin! (Açsın! – Açsınlar!)
    Bila ew veneke! – Bila ew venekin! (Açmasın! – Açmasınlar!)

    Not:
    Dolaysız emir: Wa o nê gureyî nêkero! – Wa o nê gureyî mekero!
    (Hadi yapsın, de yapsın, de hadi yapsın.)

  • Saat

    1) Saete çend a? / Saet çend e?

    Saete 1 a. / Saet 1 e.
    Saete yew a. / Saet yek e.

    Saete 4 a. / Saet 4 e.
    Saete çar a. / Saet çar e.

    Saete 7 a. / Saet 7 e.
    Saete hewt a. / Saet heft e.

    Saete 10 a. / Saet 10 e.
    Saete des a. / Saet deh e.

    Saete 12 a. / Saet 12 e.
    Saete diwês a. / Saet duwazdeh e.

    2) Saete çend a? / Saet çend e?

    Saete 1.30 a. / Saete 1.30 e.
    Saete yew û nêm a. / Saet yek û nîv e.

    Saete 4.30 a. / Saet 4.30 e.
    Saete çar û nêm a. / Saet çar û nîv e.

    Saete 7.30 a. / Saet 7.30 e.
    Saete hewt û nêm a. / Saet heft û nîv e.

    Saete 10.30 a. / Saet 10.30 e.
    Saete des û nêm a. / Saet deh û nîv e.

    Saete 12.30 a. / Saet 12.30 e.
    Saete diwês û nêm a. / Saet duwazdeh û nîv e.

    3) Saete çend a? / Saet çend e?

    Saete 1.15 a. / Saet 1.15 e.
    Saete yew û çarek a. (Saete yewî çarekêk vîyarena.) / Saet yek û çaryek e.

    Saete 7.15 a. / Saet 7.15 e.
    Saete hewt û çarek a. (Saete hewtî çarekêk vîyarena.) / Saet heft û çaryek e.

    Saete 10.15 a. / Saet 10.15 e.
    Saete des û çarek a. (Saete desî çarekêk vîyarena.) / Saet deh û çaryek e.

    Saete 12.15 a. / Saet 12.15 e.
    Saete diwês û çarek a. (Saete diwêsî çarekêk vîyarena.) / Saet duwazdeh û çaryek e.

    Saete 4.15 a. / Saet 4.15 e.
    Saete çar û çarek a. (Saete çarî çarekêk vîyarena.) / Saet çar û çaryek e.

    4) Saete çend a? / Saet çend e?

    Saete 4.15 a. / Saet 4.15 e.
    Saete çar û pancês a. / Saet çar û pazdeh deqe ye.

    Saete 9.24 a. / Saet 9.24 e.
    Saete new û vîst û çar a. (Saete newî vîst û çar deqa vîyarena.) / Saet neh û bîst û çar deqe ye.

    Saete 6.16 a. / Saet 6.16 e.
    Saete şeş û şîyês a. (Saete şeşî şîyês deqa vîyarena.) / Saet şeş û şazdeh deqe ye.

    Saete 12.10 a. / Saet 12.10 e.
    Saete diwês û des a. (Saete diwêsî des deqa vîyarena.) / Saet duwazdeh û deh deqe ye.

    Saete 10.12 a. / Saet 10.12 e.
    Saete des û diwês a. (Saete desî diwês deqa vîyarena.) / Saet deh û duwazdeh deqe ye.

    Saete 11.40 a. / Saet 11.40 e.
    Saete yewendes û çewres a. (Saete yewendesî çewres deqa vîyarena.) / Saet yazdeh û çil deqe ye.

    Saete 1.45 a. / Saet 1.45 e.
    Saete yew û çewres û panc a. / Saet yek û çil û pênc deqe ye.

    5) Saete çend a? / Saet çend e?

    Saete 1.45 a. / Saet 1.45 e.
    Saete dîyî rê çarek wazena. (Saete dîyî rê çarek menda.) (Saete dîyî rê pancês deqa menda.)(Saete dîyî rê pancês deqa wazena.) / Saet du kêm çaryek e.

    Saete 11.40 a. / Saet 11.40 e.
    Saete diwês rê vîst deqa wazena. / Saet duwazdeh kêm bîst deqe ye.

    Saete 9.55 a. / Saet 9.55 e.
    Saete desî rê panc deqa wazena. (Saete desî rê panc deqa menda.) / Saet deh kêm pênc deqe ye.

    Saete 5.50 a. / Saet 5.50 e.
    Saete şeşî rê des deqa wazena. (Saete şeşî rê des deqa menda.) / Saet şeş kêm deh deqe ye.

    Saete 8.52 a. / Saet 8.52 e.
    Saete newî rê heşt deqa wazena. (Saete newî rê heşt deqa menda.) / Saet neh kêm heşt deqe ye. Saete 7.42 a. / Saet 7.42 e.
    Saete heştî rê heştês deqa wazena. (Saete heştî rê heştês deqa menda.) / Saet heşt kêm hejdeh deqe ye.

  • Sayılar

    0sifirsifir
    1yewyek
    2didu
    3hîrêsê
    4çarçar
    5pancpênc
    6şeşşeş
    7hewtheft
    8heştheşt
    9newneh
    10desdeh
    11yewendesyazdeh
    12diwêsduwazdeh
    13hîrêssêzdeh
    14çarêsçardeh
    15pancêspanzdeh
    16şîyêsşazdeh
    17hewtêshevdeh
    18heştêshejdeh
    19newêsnozdeh
    20vîstbîst
    21vîst û yewbîst û yek

    22 vîst û di 23 vîst û hîrê 24 vîst û çar 25 vîst û panc 26 vîst û şeş 27 vîst û hewt 28 vîst û heşt 29 vîst û new /
    22 bîst û du 23 bîst û sê 24 bîst û çar 25 bîst û pênc 26 bîst û şeş 27 bîst û heft 28 bîst û heşt 29 bîst û neh

    30hîrissih
    40çewresçil
    50pancaspêncî
    60şeştîşêst
    70hewtayheftê
    80heştayheştê
    90newaynod
    100sesed
    200di seydu sed
    300hîrê seysê sed
    400çar seyçar sed
    500panc seypênc sed
    600şeş seyşeş sed
    700hewt seyheft sed
    800heşt seyheşt sed
    900new seyneh sed

    1.000 hezar, 1.000.000 mîlyon, 1.000.000.000 mîlyar

    di hezarî, hîrê hezarî, çar hezarî, panc hezarî, şeş hezarî, hewt hezarî, heşt hezarî, new hezarî, des hezarî/
    du hezar, sê hezar, çar hezar, pênc hezar, şeş hezar, heft hezar, heşt hezar, neh hezar

    di mîlyonî, hîrê mîlyonî, çar mîlyonî, panc mîlyonî, şeş mîlyonî, hewt mîlyonî, heşt mîlyonî, new mîlyonî, des mîlyonî/
    du mîlyon, sê mîlyon, çar mîlyon, pênc mîlyon, şeş mîlyon, heft mîlyon, heşt mîlyon, neh mîlyon

    di mîlyarî, hîrê mîlyarî, çar mîlyarî, panc mîlyarî, şeş mîlyarî, hewt mîlyarî, heşt mîlyarî, new mîlyarî, des mîlyarî/
    du mîlyar, sê mîlyar, çar mîlyar, pênc mîlyar, şeş mîlyar, heft mîlyar, heşt mîlyar, neh mîlyar

    35 hîris û panc / sih û pênc
    68 şeştî û heşt / şêst û heşt
    77 hewtay û hewt / heftê û heft
    101 se û yew / sed û yek
    412 çar sey û diwês / çar sed û duwazdeh
    535 panc sey û hîris û panc / pênc sed û sih û pênc
    1925 hezar û new sey û vîst û panc / hezar û neh sed û bîst û pênc
    1938 hezar û new sey û hîris û heşt / hezar û neh sed û sih û heşt
    1997 hezar û new sey û neway û hewt / hezar û neh sed û nod û heft
    2005 di hezarî û panc / du hezar û pênc
    2012 di hezarî û diwês / du hezar û duwazdeh
    9518 new hezarî û panc sey û heştês / neh hezar û pênc sed û hejdeh
    1.567.849 mîlyon û panc sey û şeştî û hewt hezarî û heşt sey û çewres û new / mîlyon û pênc sed û şêst û heft hezar û heşt sed û çil û neh
    2.000.000 di mîlyonî / du mîlyon
    6.000.000.000 şeş mîlyar / şeş mîlyar

    Sıra Sayıları

    Hûmarnameyê rêzkî / Hejmarnavên rêzîn

    Sayıların sonuna Zazacada ‘-in‘; Kurmanccada ‘-em‘ eki getirilerek sıra sayıları oluşturulur.
    Zazacada dişil ifade için sıra sayılarının sonuna dişillik belirten ‘-e’ gelmektedir. ‘yewin’ eril iken ‘yewine’ dişildir.

    1. yewin / yekem
    2. dîyin / duyem
    3. hîrêyin / sêyem
    12. diwêsin / duwazdehem
    21. vîst û yewin / bîst û yekem
    30. hîrisin / sihem
    100. seyin / sedem
    800. heşt seyin / heşt sedem
    1.000. hezarin / hezarem
    1.000.000. mîlyonin / mîlyonem
    1.000.000.000. mîlyarin / mîlyarem

    Kesirler

    1/2 di ra yew / ji duyan yek (duyek), nîv
    1/4 çar ra yew / ji çaran yek (çaryek)
    1/5 panc ra yew / ji pêncan yek (pêncyek)
    2/4 çar ra di / ji çaran du (çardu)
    2/5 panc ra di / ji pêncan du (pêncdu)
    3/5 panc ra hîrê / ji pêncan sê (pêncsê)
    1/10 des ra yew / ji dehan yek (dehyek)
    2/10 des ra di / ji dehan du (dehdu)
    20/1.000 hezar ra vîst / ji hezarî bîst
    50/1.000 hezar ra pancas / ji hezarî pêncî

    20% se ra vîst / ji sedî bîst
    25% se ra vîst û panc / ji sedî bîst û pênc (ji % 25)
    30% se ra hîris / ji sedî sih
    50% se ra pancas / ji sedî pêncî
    ‰ 5 hezar ra panc / ji hezarî pênc (ji ‰ 5)

    Not:
    du (di, dû, didi, didu, dudu)
    sê (sisê)

  • Dilek – Şart Kipi

    Zazacada:

    Dilek – şart hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Şart halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

    Cümlenin başına ‘eke‘ kelimesi getirilir.

    Eke ez bigîra. [n, m] (Alırsam.)
    Eke ez nêgîra. [n, m] (Almazsam.)

    Eke ti bigîrî. [n] (Alırsan.)
    Eke ti nêgîrî. [n] (Almazsan.)

    Eke ti bigîra. [m] (Alırsan.)
    Eke ti nêgîra. [m] (Almazsan.)

    Eke o bigîro. [n] (Alırsa.)
    Eke o nêgîro. [n] (Almazsa.)

    Eke a bigîra. [m] (Alırsa.)
    Eke a nêgîra. [m] (Almazsa.)

    Eke ma bigîrê. (zh) (Alırsak)
    Eke ma nêgîrê. (zh) (Almazsak.)

    Eke şima bigîrê. (zh) (Alırsanız.)
    Eke şima nêgîrê. (zh) (Almazsanız.)

    Eke ê bigîrê. (zh) (Alırlarsa)
    Eke ê nêgîrê. (zh) (Almazlarsa)

    Kurmanccada:

    Dilek – şart hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Şart halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

    Cümlenin başına ‘heke‘ kelimesi getirilir.

    Heke ez bigirim. (Alırsam.)
    Heke ez negirim. (Almazsam.)

    Heke tu bigirî. [n, m] (Alırsan.)
    Heke tu negirî. [n, m] (Almazsan.)

    Heke ew bigire. [n, m] (Alırsa.)
    Heke ew negire. [n, m] (Almazsa.)

    Heke em bigirin. (Alırsak)
    Heke em negirin. (Almazsak.)

    Heke hûn bigirin. (Alırsanız.)
    Heke hûn negirin. (Almazsanız.)

    Heke ew bigirin. (Alırlarsa)
    Heke ew negirin. (Almazlarsa)

  • Gereklilik Kipi

    Zazacada:

    Gereklilik hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Gereklilik halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

    Cümlenin başına ‘ganî‘ kelimesi getirilir.

    Ganî ez bigîra. (Almalıyım.)
    Ganî ez nêgîra. (Almamalıyım.)

    Ganî ti bigîrî. [n] (Almalısın.)
    Ganî ti nêgîrî. [n] (Almamalısın.)

    Ganî ti bigîra. [m] (Almalısın.)
    Ganî ti nêgîra. [m] (Almamalısın.)

    Ganî o bigîro. [n] (Almalı.)
    Ganî o nêgîro. [n] (Almamalı.)

    Ganî a bigîra. [m] (Almalı.)
    Ganî a nêgîra. [m] (Almamalı.)

    Ganî ma bigîrê. (Almalıyız.)
    Ganî ma nêgîrê. (Almamalıyız.)

    Ganî şima bigîrê. (Almalısınız.)
    Ganî şima nêgîrê. (Almamalısınız.)

    Ganî ê bigîrê. (Almalılar.)
    Ganî ê nêgîrê. (Almamalılar.)

    Kurmanccada:

    Gereklilik hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Gereklilik halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

    Cümlenin başına ‘divê‘ kelimesi getirilir.

    Divê ez bigirim. (Almalıyım.)
    Divê ez negirim. (Almamalıyım.)

    Divê tu bigirî. [n, m] (Almalısın.)
    Divê tu negirî. [n, m] (Almamalısın.)

    Divê ew bigire. [n, m] (Almalı.)
    Divê ew negire. [n, m] (Almamalı.)

    Divê em bigirin. (Almalıyız.)
    Divê em negirin. (Almamalıyız.)

    Divê hûn bigirin. (Almalısınız.)
    Divê hûn negirin. (Almamalısınız.)

    Divê ew bigirin. (Almalılar.)
    Divê ew negirin. (Almamalılar.)

  • Tamlamalar

    Sahiplik Bildiren Tamlamalar

    Sahiplik bildirirken tamlananın eril, dişil ya da çoğul olması farketmeksizin tamlayan tarafında şahıs zamirlerinin ikinci formu kullanılır.

    Nameyê min Azad o. / Navê min Azad e.
    Nameyê to Azad o. / Navê te Azad e.
    Nameyê ey Azad o. / Navê wî Azad e.
    Nameyê aye Berfîn a. / Navê wê Berfîn e.
    Nameyê ma Azad û Berfîn ê. / Navên me Azad û Berfîn in.
    Nameyê şima Azad û Berfîn ê. / Navên we Azad û Berfîn in.
    Nameyê înan Azad û Berfîn ê. / Navên wan Azad û Berfîn in.

    Birayê min doktor o. / Birayê min doktor e. (Kardeşim doktordur.)
    Birayê min doktor ê. / Birayên min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)

    Waya min doktor a. / Xwişka min doktor e. (Kardeşim doktordur.)
    Wayê min doktor ê. / Xwişkên min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)
    Way û birayê min doktor ê. / Xwişk û birayê min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)

    Çenteyê min vay o. / Çenteyê min biha ye. (Çantam pahalıdır.)
    Çenteyê to vay o. / Çenteyê te biha ye. (Çantan pahalıdır.)
    Çenteyê ey vay o. / Çenteyê wî biha ye. (Çantası pahalıdır.)
    Çenteyê aye vay o. / Çenteyê wê biha ye. (Çantası pahalıdır.)

    Çenteyê ma vay ê. / Çenteyên me biha ne. (Çantalarımız pahalıdır.)
    Çenteyê şima vay ê. / Çenteyên we biha ne. (Çantalarınız pahalıdır.)
    Çenteyê înan vay ê. / Çenteyên wan biha ne. (Çantaları pahalıdır.)
    [Son üç örnekte ‘çente’ çoğuldur yani birden fazladır.]

    Keyeyê min Dîyarbekir de yo. / Mala min li Dîyarbekirê ye. (Evim Diyarbakır’dadır.)
    Keyeyê to Dîyarbekir de yo. / Mala te li Dîyarbekirê ye. (Evin Diyarbakır’dadır.)
    Keyeyê ey Dîyarbekir de yo. / Mala wî li Dîyarbekirê ye. (Evi Diyarbakır’dadır.)
    Keyeyê aye Dîyarbekir de yo. / Mala wê li Dîyarbekirê ye. (Evi Diyarbakır’dadır.)

    Keyeyê ma Dîyarbekir de yo. / Mala me li Dîyarbekirê ye. (Evimiz Diyarbakır’dadır.)
    Keyeyê şima Dîyarbekir de yo. / Mala we li Dîyarbekirê ye. (Eviniz Diyarbakır’dadır.)
    Keyeyê înan Dîyarbekir de yo. / Mala wan li Dîyarbekirê ye. (Evleri Diyarbakır’dadır.)
    [Son üç örnekte ‘ev’ tekildir yani bir tanedir.]

    Not: Zazacada sahiplik bildirirken tamlayanda birinci tekil kişinin ikinci formu ‘mi’ yerine ‘min’ da kullanılmaktadır. Örneklerde ‘min’ tercih edilmiştir.

    İsim Tamlamaları

    İsim tamlamalarında genel yapı: tamlanan + tamlayan şeklindedir.

    rîpelê kitabî / rûpela pirtûkê (tamlanan: rîpel/rûpel; tamlayan: kitab/pirtûk)

    İsim tamlamalarında kelimelerin dil bilgisel cinsiyetine göre yani kelimenin erillik, dişillik veya çoğulluğuna göre tamlanan ve tamlayan çeşitli ekler almaktadır.

    Tamlanan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)ê‘ ekini alır.
    Tamlanan dişil ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)a‘ ekini alır.
    Tamlanan çoğul ise Zazacada ‘(y)ê’, Kurmanccada ‘(y)ên‘ ekini alır.

    Tamlayan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)î‘ ekini alır.
    Tamlayan dişil ise Zazacada ek almaz, Kurmanccada ‘(y)ê’ ekini alır.
    Tamlayan çoğul ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)an’ ekini alır.

    Birayê Azadî kitab waneno. / Birayê Azadî pirtûk dixwîne.
    (Azad’ın erkek kardeşi kitap okuyor.)
    Birayê Azadî kitab wend. / Birayê Azadî pirtûk xwend.
    (Azad’ın kardeşi kitap okudu.)

    Birayê Zelale kitab waneno. / Birayê Zelalê pirtûk dixwîne.
    (Zelal’in erkek kardeşi kitap okuyor.)
    Birayê Zelale kitab wend. / Birayê Zelalê pirtûk xwend.
    (Zelal’in erkek kardeşi kitap okudu.)

    Birayê embazan kitaban waneno. / Birayê hevalan pirtûk dixwîne.
    (Arkadaşların erkek kardeşi kitap okuyor.)
    Birayê embazan kitab wend.  / Birayê hevalan pirtûk xwend.(Arkadaşların erkek kardeşi kitabı okudu.)

    Waya Azadî kitab wanena. / Xwişka Azadî pirtûk dixwîne.
    (Azad’ın kız kardeşi kitap okuyor.)
    Waya Azadî kitab wend. / Xwişka Azadî pirtûk xwend.
    (Azad’ın kız kardeşi kitap okudu.)

    Waya Zelale kitab wanena. / Xwişka Zelalê pirtûk dixwîne.(Zelal’in kız kardeşi kitap okuyor.)
    Waya Zelale kitab wend. / Xwişka Zelalê pirtûk xwend.
    (Zelal’in kız kardeşi kitap okudu.)

    Waya embazan kitab wanena. / Xwişka hevalan pirtûk dixwîne.
    (Arkadaşların kız kardeşi kitap okuyor.)
    Waya embazan kitab wend. / Xwişka hevalan pirtûk xwend.
    (Arkadaşların kız kardeşi kitap okudu.)

    Birayê Azadî kitaban wanenê. / Birayên Azadî pirtûkan dixwînin.(Azad’ın erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.)
    Birayanê Azadî kitabî wendî. / Birayên Azadî pirtûk xwendin.(Azad’ın erkek kardeşleri kitapları okudular.)

    Birayê Zelale kitaban wanenê. / Birayên Zelalê pirtûkan dixwînin.(Zelal’in erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.)
    Birayanê Zelale kitabî wendî. / Birayên Zelalê pirtûk xwendin.(Zelal’in erkek kardeşleri kitapları okudular.)

    Birayê embazan kitaban wanenê. / Birayên hevalan pirtûkan dixwînin.(Arkadaşların erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.)
    Birayanê embazan kitabî wendî. / Birayên hevalan pirtûk xwendin.(Arkadaşların erkek kardeşleri kitapları okudular.)

    İsim tamlamalarında ikinci form

    İsim tamlamalarının birinci formu ile ikinci formu Zazacada tamlananın çoğul olduğu durumlar dışında Zazacada ve Kurmanccada aynıdır.

    Zazacada; tamlanan çoğul ise birinci formda ‘(y)ê’, İkinci formda ‘(y)anê’ ekini alır.

    Wendekarê wendegehî kitaban wanenê. / Xwendekarên dibistanê pirtûkan dixwînin.
    (Okulun öğrencileri kitapları okuyorlar.)

    Wendekaranê wendegehî kitabî wendî. / Xwendekarên dibistanê pirtûk xwendin.
    (Okulun öğrencileri kitapları okudular.)

    Şofor wendekarê wendegehî ardî. / Şofêr xwendekarên dibistanê anîn.
    (Şoför okulun öğrencilerini getirdi.)

    Şofor wendekaranê wendegehî ano. / Şofêr xwendekarên dibistanê dihîne.
    (Şoför okulun öğrencilerini getiriyor.)

    Belirsizlik olması durumunda

    Sözcüğe gelen eklerle:

    Zazacada tamlanan eril ise ‘êkê‘; dişil ise ‘êka‘ ve çoğul ise ‘êkê‘ ekini alır.
    Kurmanccada; tamlanan eril ise ‘ekî‘; dişil ise ‘eke‘ ve çoğul ise ‘ine‘ ekini alır.

    Embazêkê to veng dano to. / Hevalekî te gazî te dike.
    (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

    Embazêka to veng dana to. / Hevaleke te gazî te dike.
    (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

    Embazêkê to veng danê to. / Hevaline te gazî te dikin.
    (Birkaç arkadaşın seni çağırıyor.)

    yew/yek, tayê/hinek ve çend/çend gibi sözcüklerle:

    Yew embazê to veng dano to. / Yek hevalê te gazî te dike.
    (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

    Yew embaza to veng dana to. / Yek hevala te gazî te dike.
    (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

    Tayê embazê to veng danê to. / Hinek hevalên te gazî te dikin.
    (Bazı arkadaşların seni çağırıyor.)

    Çend embazê to veng danê to. / Çend hevalên te gazî te dikin.
    (Birkaç arkadaşın seni çağırıyor.)

    Uzun Tamlamalar

    Banê birayê Azadî / Xanîyê birayê Azadî
    Azad’in erkek kardeşinin evi.

    Banê waya Azadî / Xanîyê xwişka Azadî
    Azad’in kız kardeşinin evi.

    Banê birayanê Azadî / Xanîyê birayên Azadî
    Azad’in erkek kardeşlerinin evi.

    Banê birayanê Azadî / Xanîyên birayên Azadî
    Azad’in erkek kardeşlerinin evleri.

    Masaya birayê Azadî / Maseya birayê Azadî
    Azad’in erkek kardeşinin masası.

    Masaya waya Azadî / Maseya xwişka Azadî
    Azad’in kız kardeşinin masası.

    Masaya birayanê Azadî / Maseya birayên Azadî
    Azad’in erkek kardeşlerinin masası.

    Masayê birayanê Azadî / Maseyên birayên Azadî
    Azad’in erkek kardeşlerinin masaları.

    Rengê berê Azadî sipî yo. / Rengê derîyê Azadî spî ye.
    Azad’in kapısının rengi beyazdır.

    Rengê berê banê Azadî sipî yo. / Rengê derîyê mala Azadî spî ye.
    Azad’in evinin kapısının rengi beyazdır.

    Hemwelatîyê camêrdanê welatê pîlî / Hemwelatîyên mêrên welatê mezin
    Büyük ülkenin erkek vatandaşları

    Uzun tamlamalarda tamlanan ve tamlayan karıştırılabilir bu karışıklığı önlemek için Zazacada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’ ve ‘yê(zh)’; Kurmanccada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’, ‘yên(ph)’ tamlanan ve tamlayan arasına yazılır.

    Heqê grevî yê karkeran / Heqê grevê yê karkeran
    (İşçilerin grev hakkı)

    Marşa neteweyî ya kurdan / Marşa neteweyî ya kurdan
    (Kürt(lerin) ulusal marşı)

    Heqê qanûnî yê karkeran / Heqên qanûnî yên karkeran
    (İşçilerin kanuni hakları)

    Sıfat Tamlamaları

    Sıfat tamlamalarında kelimelerin dil bilgisel cinsiyetine göre yani kelimenin erillik, dişillik veya çoğulluğuna göre tamlanan ve tamlayan çeşitli ekler almaktadır.

    Tamlanan eril ise Zazacada ‘(y)o’; Kurmanccada ‘(y)ê‘ ekini alır.
    Tamlanan dişil ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)a‘ ekini alır.
    Tamlanan çoğul ise Zazacada ‘(y)ê’, Kurmanccada ‘(y)ên‘ ekini alır.

    Tamlayan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ek almaz.
    Tamlayan dişil ise Zazacada ‘(y)e’ ekini alırken Kurmanccada ek almaz.
    Tamlayan çoğul ise Zazacada ‘(y)î’ ekini alırken Kurmanccada ek almaz.

    embazo baş / hevalê baş (iyi arkadaş)
    embaza başe / hevala baş (iyi arkadaş)
    embazê başî / hevalên baş (iyi arkadaşlar)

    Wendekaro xebatker kitab waneno. / Xwendekarê xebatker pirtûk dixwîne.
    Wendekara xebatkare kitab wanena. / Xwendekara xebatker pirtûk dixwîne.
    Wendekarê xebatkarî kitab wanenê. / Xwendekarên xebatker pirtûk dixwînin.

    Sıfat tamlamalarında ikinci form

    Sıfat tamlamalarının birinci formu ile ikinci formu Zazacada tamlananın eril ve çoğul olduğu durumlar dışında Zazacada ve Kurmanccada aynıdır.

    Zazacada;
    Tamlanan eril ise birinci formda ‘(y)o’, ikinci formda ‘(y)ê’ ekini alır.
    Tamlayan eril ise birinci formda ek almaz, ikinci formda ‘(y)î’ ekini alır.

    Tamlanan çoğul ise birinci formda ‘(y)ê’, ikinci formda ‘(y)anê’ ekini alır.
    Tamlayan çoğul ise birinci formda ve ikinci formda ‘(y)an’ ekini alır.

    Lajeko xebatker gureyê xo qedêneno. / Lawikê xebatker karê xwe diqedîne.
    Lajekê xebatkerî gureyê xo leze qedêna. / Lawikê xebatker karê xwe zû qedand.

    Kêneka xebatkere gureyê xo qedênena. / Keçika xebatker karê xwe diqedîne.
    Kêneka xebatkere gureyê xo leze qedêna. / Keçika xebatker karê xwe zû qedand.

    Merdimê xebatkerî gureyê xo qedênenê. / Mirovên xebatker karê xwe diqedînin.
    Merdimanê xebatkeran gureyê xo leze qedênayî. / Mirovên xebatker karê xwe zû qedandin.

    Belirsizlik olması durumunda

    Sözcüğe gelen eklerle:

    Zazacada tamlanan eril ise ‘êko‘; dişil ise ‘êka‘ ve çoğul ise ‘êkê‘ ekini alır.
    Kurmanccada; tamlanan eril ise ‘ekî‘; dişil ise ‘eke‘ ve çoğul ise ‘ine‘ ekini alır.

    embazêko baş / hevalekî baş (Herhangi bir iyi arkadaş)
    embazêka başe / hevaleke baş (Herhangi bir iyi arkadaş)
    embazêkê başî / hevaline baş (Herhangi iyi arkadaşlar)

    Merdimêko kal verê berî de vindeno. / Mirovekî kal li ber derî disekine.
    Merdimêka kal verê berî de vindena. / Miroveke kal li ber derî disekine.
    Merdimêkê kal verê berî de vindenê. / Mirovine kal li ber derî disekinin.

    Uzun Tamlamalar

    Uzun tamlamalarda tamlanan ve tamlayan karıştırılabilir bu karışıklığı önlemek için Zazacada ‘yo(n)’, ‘ya(m)’ ve ‘yê(zh)’; Kurmanccada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’, ‘yên(ph)’ tamlanan ve tamlayan arasına yazılır.

    Azad, hemwelatîyê camêrdê welatî yo pîl o. /
    Azad, hemwelatîyê mêrê welatî yê mezin e.
    Azad, ülkenin (yaşça) büyük erkek vatandaşıdır.

    Rojda, hemwelatîya cinîka welatî ya pîl a. /
    Rojda, hemwelatîya jina welatî ya mezin e.
    Rojda, ülkenin (yaşça) büyük kadın vatandaşıdır.

    Ê, hemwelatîyê xortanê welatî yê pîl ê. /
    Ew, hemwelatîyên xortên welatî yên mezin in.
    Onlar, ülkenin (yaşça) büyük delikanlı vatandaşlarıdırlar.

    Tamlamalarda dikkat edilmesi gerekenler

    Tamlamalarda kelimelerin çoğulluğuna ve tamlamanın anlamsal mantığına dikkat edilmelidir.

    Roja dayîkan / Roja dayikan (Anneler günü)
    (Tüm annelerin günü kastedildiğinden ‘dayîke/dayik’ çoğul olmalıdır.)

    Meclîsê cinîyan / Meclîsa jinan (Kadın meclisi)
    (Burda kastedilen meclis, tüm kadınların meclisi olduğundan ‘cinî/jin’ çoğuldur.)

    Heqê merdiman / Heqên mirovan (İnsan hakları)
    (Tüm insanların hakları kastedildiğinden ‘merdim/mirov’ çoğuldur.)

    Çenteyê camêrdan / Çenteyê mêran (Erkek çantası)
    Çenteyê cinîyan / Çenteyê jinan (Kadın çantası)
    (Çantalar tüm erkekler ve kadınlar içindir.)

    Fuarê kitaban / Fuara pirtûkan (Kitap fuarı)

    Deniz seyahati –> Derya de raywanîye (Bu tamlamada ‘Denizde yapılan seyahat’ kastedilmektedir bu nedenle tamlama yerine anlamsal çeviri yapılmıştır.)

    Zazacada, tamlamalarda dişil sözcüğün sonunda dişillik belirten ‘e’ varsa sözcük tamlama eki aldığında bu ‘e’ düşer.

    gule > Gula min ti ya.
    Rengê gulan sûr ê.

    Sözcüğün sonundaki ‘e‘ kelimenin kendisine aitse bu ‘e‘ varlığını korumaya devam eder.

    cazîbe -> cazîbeya to
    avîze -> avîzeya to

    Zazacada, tamlanan eril ya da çoğul olduğunda aynı eki (-ê) aldığından bazı durumlarda tamlananın eril mi çoğul mu olduğu anlaşılamamaktadır bu tür durumlarda cümleye bakılarak kastın ne olduğu anlaşılabilir.

    Birayê Azadî derg o. (n) <> Birayê Azadî wendegeh ra yeno. (n)
    Birayê Azadî derg ê. (zh) <> Birayê Azadî wendegeh ra yenê. (ph)

    Birayê Azadî veng dano to. (n) / Birayê Azadî veng da to. (n)
    Birayê Azadî veng danê to. (zh) / Birayanê Azadî veng da to. (ph)

    Örnekler:

    lajê Azadê biaqil / kurê Azadê biaqil (akıllı Azad’ın oğlu)

    lajê Azadî yo biaqil / kurê Azadî yê biaqil (Azad’ın akıllı oğlu)

    ferdê komelê demokratîk / ferdên civaka demokratîk
    (demokratik toplumun fertleri)

    ferdê azadî yê komelê demokratîk / ferdên azad ên civaka demokratîk
    (demokratik toplumun özgür fertleri)

    merdimê şaristanî / mirovê bajarî (şehir insanları [şehrin insanları])

    problemê merdimanê şaristanî / problemên mirovên bajarî
    (şehir insanlarının meseleleri)

    problemê merdiman ê şaristanî / problemên mirovan ên bajarî
    (şehrin insanlarının meseleleri)

    Komeleya hunermendanê ciwananê şaristanî / Komeleya hunermendên ciwanên bajarî
    (şehir gençlerinin sanatçılarının derneği)

    Komeleya hunermendanê ciwanan ê şaristanî / Komeleya hunermendên ciwan ên bajarî
    (şehrin genç sanatçılar derneği)

    Koma wendekaranê serkewteyanê wendegehî / Koma xwendekarên serkeftîyên dibistanê
    (Okul başarılarının [Okulda başarılı olanların] öğrenci grubu)

    Koma wendekaranê serkewteyan ê wendegehî / Koma xwendekarên serkeftî yên dibistanê
    (Okulun başarılı öğrencilerinin grubu)