Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciymiş.)

Geçmiş zamanda bir eylem belirtmeyen isim cümlelerinde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili yardımcı fiil olarak kullanılır. ‘olmak’ yardımcı fiili; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez wendekar bîya. (n, m)	Ez xwendekar bûme. (n, m)	(Öğrenciymişim.)
Ti wendekar bîyî. (n)	Tu xwendekar bûyî. (n, m)	(Öğrenciymişsin.)
Ti wendekar bîya. (m)	Tu xwendekar bûyî. (n, m)	(Öğrenciymişsin.)
O wendekar bîyo. (n)	Ew xwendekar bûye. (n, m)	(Öğrenciymiş.)
A wendekar bîya. (m)	Ew xwendekar bûye. (n, m)	(Öğrenciymiş.)
Ma wendekar bîyê. (zh)	Em xwendekar bûne. (ph)	(Öğrenciymişiz.)
Şima wendekar bîyê. (zh)	Hûn xwendekar bûne. (ph)	(Öğrenciymişsiniz.)
Ê wendekar bîyê. (zh)	Ew xwendekar bûne. (ph)	(Öğrenciymişler.)

Olumsuz form için Zazacada olmak fiilinin önüne ‘nê’ olumsuzluk ön eki getirilirken Kurmanccada; yardımcı fiilin, fiillik yaptığı kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

Ez wendekar nêbîya.	Ez ne xwendekar bûme.	(Öğrenci değilmişim.)
Ti wendekar nêbîyî.	Tu ne xwendekar bûyî.	(Öğrenci değilmişsin.)
Ti wendekar nêbîya.	Tu ne xwendekar bûyî.	(Öğrenci değilmişsin.)
O wendekar nêbîyo.	Ew ne xwendekar bûye.	(Öğrenciymiş.)
A wendekar nêbîya.	Ew ne xwendekar bûye.	(Öğrenciymiş.)
Ma wendekar nêbîyê.	Em ne xwendekar bûne.	(Öğrenciymişiz.)
Şima wendekar nêbîyê.	Hûn ne xwendekar bûne.	(Öğrenciymişsiniz.)
Ê wendekar nêbîyê.	Ew ne xwendekar bûne.	(Öğrenciymişler.)

Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez terzî bîya. (n, m) Ez terzî nêbîya.	Ez terzî bûme. (n, m) Ez ne terzî bûme.	(Terziymişim.) (Terzi değilmişim.)
Ti terzî bîyî. (n) Ti terzî nêbîyî.	Tu terzî bûyî. (n, m) Tu ne terzî bûyî.	(Terziymişsin.) (Terzi değilmişsin.)
Ti terzî bîya.(m) Ti terzî nêbîya.	Tu terzî bûyî. (n, m) Tu ne terzî bûyî.	(Terziymişsin.) (Terzi değilmişsin.)
O terzî bîyo. (n) O terzî nêbîyo.	Ew terzî bûye. (n, m) Ew ne terzî bûye.	(Terziymiş.) (Terzi değilmiş.)
A terzî bîya. (m) A terzî nêbîya.	Ew terzî bûye. (n, m) Ew ne terzî bûye.	(Terziymiş.) (Terzi değilmiş.)
Ma terzî bîyê. (zh) Ma terzî nêbîyê.	Em terzî bûne. (ph) Em ne terzî bûne.	(Terziymişiz.) (Terzi değilmişiz.)
Şima terzî bîyê. (zh) Şima terzî nêbîyê.	Hûn terzî bûne. (ph) Hûn ne terzî bûne.	(Terziymişsiniz.) (Terzi değilmişsiniz.)
Ê terzî bîyê. (zh) Ê terzî nêbîyê.	Ew terzî bûne. (ph) Ew ne terzî bûne.	(Terziymişler.) (Terzi değilmişler.)

Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez derg bîya. (n, m) Ez derg nêbîya.	Ez dirêj bûme. (n, m) Ez ne dirêj bûme.	(Uzunmuşum.) (Uzun değilmişim.)
Ti derg bîyî. (n) Ti derg nêbîyî.	Tu dirêj bûyî. (n, m) Tu ne dirêj bûyî.	(Uzunmuşsun.) (Uun değilmişsin.)
Ti derg bîya.(m) Ti derg nêbîya.	Tu dirêj bûyî. (n, m) Tu ne dirêj bûyî.	(Uzunmuşsun.) (Uun değilmişsin.)
O derg bîyo. (n) O derg nêbîyo.	Ew dirêj bûye. (n, m) Ew ne dirêj bûye.	(Uzunmuş.) (Uzun değilmiş.)
A derg bîya. (m) A derg nêbîya.	Ew dirêj bûye. (n, m) Ew ne dirêj bûye.	(Uzunmuş.) (Uzun değilmiş.)
Ma derg bîyê. (zh) Ma derg nêbîyê.	Em dirêj bûne. (ph) Em ne dirêj bûne.	(Uzunmuşuz.) (Uzun değilmişiz.)
Şima derg bîyê. (zh) Şima derg nêbîyê.	Hûn dirêj bûne. (ph) Hûn ne dirêj bûne.	(Uzunmuşsunuz.) (Uzun değilmişsiniz.)
Ê derg bîyê. (zh) Ê derg nêbîyê.	Ew dirêj bûne. (ph) Ew ne dirêj bûne.	(Uzunmuşlar.) (Uzun değilmişler.)

Sesli harfle biten ‘hêca‘ / ‘hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez hêca bîya. (n, m) Ez hêca nêbîya.	Ez hêja bûme. (n, m) Ez ne hêja bûme.	(Değerliymişim.) (Değerli değilmişim.)
Ti hêca bîyî. (n) Ti hêca nêbîyî.	Tu hêja bûyî. (n, m) Tu ne hêja bûyî.	(Değerliymişsin.) (Değerli değilmişsin.)
Ti hêca bîya.(m) Ti hêca nêbîya.	Tu hêja bûyî. (n, m) Tu ne hêja bûyî.	(Değerliymişsin.) (Değerli değilmişsin.)
O hêca bîyo. (n) O hêca nêbîyo.	Ew hêja bûye. (n, m) Ew ne hêja bûye.	(Değerliymiş.) (Değerli değilmiş.)
A hêca bîya. (m) A hêca nêbîya.	Ew hêja bûye. (n, m) Ew ne hêja bûye.	(Değerliymiş.) (Değerli değilmiş.)
Ma hêca bîyê. (zh) Ma hêca nêbîyê.	Em hêja bûne. (ph) Em ne hêja bûne.	(Değerliymişiz.) (Değerli değilmişiz.)
Şima hêca bîyê. (zh) Şima hêca nêbîyê.	Hûn hêja bûne. (ph) Hûn ne hêja bûne.	(Değerliymişsiniz.) (Değerli değilmişsiniz.)
Ê hêca bîyê. (zh) Ê hêca nêbîyê.	Ew hêja bûne. (ph) Ew ne hêja bûne.	(Değerliymişler.) (Değerli değilmişler.)

Şahıs zamirleri ile devrik / vurgulu cümle

Aya ke zaf qisey kerda a bîya. / Ewa ku pir qise kirîye ew bûye. (Çok konuşan oymuş.)

Wendekar ez bîya. (n, m) Wendekar ez nêbîya.	Xwendekar ez bûme. (n, m) Xwendekar ne ez bûme.	(Öğrenci benmişim.) (Öğrenci ben değilmişim.)
Wendekar ti bîyî. (n) Wendekar ti nêbîyî.	Xwendekar tu bûyî. (n, m) Xwendekar ne tu bûyî.	(Öğrenci senmişsin.) (Öğrenci sen değilmişsin.)
Wendekare ti bîya. (m) Wendekare ti nêbîya.	Xwendekar tu bûyî. (n, m) Xwendekar ne tu bûyî.	(Öğrenci senmişsin.) (Öğrenci sen değilmişsin.)
Wendekar o bîyo. (n) Wendekar o nêbîyo.	Xwendekar ew bûye. (n, m) Xwendekar ne ew bûye.	(Öğrenci oymuş.) (Öğrenci o değilmiş.)
Wendekare a bîya. (m) Wendekare a nêbîya.	Xwendekar ew bûye. (n, m) Xwendekar ne ew bûye.	(Öğrenci oymuş.) (Öğrenci o değilmiş.)
Wendekarî ma bîyê. (zh) Wendekarî ma nêbîyê.	Xwendekar em bûne. (ph) Xwendekar ne em bûne.	(Öğrenciler bizmişiz.) (Öğrenciler biz değilmişiz.)
Wendekarî şima bîyê. (zh) Wendekarî şima nêbîyê.	Xwendekar hûn bûne. (ph) Xwendekar ne hûn bûne.	(Öğrenciler sizmişsiniz.) (Öğrenciler siz değilmişsiniz.)
Wendekarî ê bîyê. (zh) Wendekarî ê nêbîyê.	Xwendekar ew bûne. (ph) Xwendekar ne ew bûne.	(Öğrenciler onlarmış.) (Öğrenciler onlar değilmiş.)

Şahıs zamirleriyle:

Zazacada:

Ez … bîya. Ti(n) … bîyî. Ti (m) … bîya. O … bîyo. A … bîya. Ma … bîyê. Şima … bîyê. Ê … bîyê.

Kurmanccada:

Ez … bûme. Ti … bûyî. Ew … bûye. Em … bûne. Hûn … bûne. Ew … bûne.

O baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ew baş bûye, ne nexweş bûye.
A baş bîya, nêweş nêbîya. / Ew baş bûye, ne nexweş bûye.
Ê baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ew baş bûne, ne nexweş bûne.

O doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ew doktor bûye, ne mamosta bûye.
A doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ew doktor bûye, ne mamosta bûye.
Ê doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Ew doktor bûne, ne mamosta bûne.

Şahıs ismiyle:

Azad baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Azad baş bûye, ne nexweş bûye.
Zelale baş bîya, nêweş nêbîya. / Zelal baş bûye, ne nexweş bûye.
Azad û Zelale baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Azad û Zelale baş bûne, ne nexweş bûne.

Azad doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Azad doktor bûye, ne mamosta bûye.
Zelale doktor bîya, mamosta nêbîya. / Zelal doktor bûye, ne mamosta bûye.
Azad û Zelale doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Azad û Zelale doktor bûne, ne mamosta bûne.

İşaret zamirleriyle:

No baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ev baş bûye, ne nexweş bûye.
Na baş bîya, nêweş nêbîya. / Ev baş bûye, ne nexweş bûye.
Nê baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ev baş bûne, ne nexweş bûne.

No doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ev doktor bûye, ne mamosta bûye.
Na doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ev doktor bûye, ne mamosta bûye.
Nê doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Ev doktor bûne, ne mamosta bûne.

İşaret sıfatlarıyla:

No lajek baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ev lawik baş bûye, ne nexweş bûye.
Na kêna baş bîya, nêweş nêbîya. / Ev keçik baş bûye, ne nexweş bûye.
Nê merdimî baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ev mirov baş bûne, ne nexweş bûne.

No lajek doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ev lawik doktor bûye, ne mamosta bûye.
Na kêna doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ev keçik doktor bûye, ne mamosta bûye.
Nê merdimî doktorbîyê, mamosta nêbîyê. / Ev mirov doktor bûne, ne mamosta bûne

Durum cümlelerine örnek cümleler:

Azad wendekar bîyo. / Azad xwendekar bûye. (Azad öğrenciymiş.)
Zelale wendekar bîya. / Zelal xwendekar bûye. (Zelal öğrenciymiş.)
Azad û Zelale wendekar bîyê. / Azad û Zelal xwendekar bûne. (Azad ve Zelal öğrenciymişler.)

Azad terzî bîyo. / Azad terzî bûye. (Azad terziymiş.)
Zelale terzî bîya. / Zelal terzî bûye. (Zelal terziymiş.)
Azad û Zelale terzî bîyê. / Azad û Zelal terzî bûne. (Azad ve Zelal terziymişler.)

Azad derg bîyo. / Azad dirêj bûye. (Azad uzunmuş.)
Zelale derg bîya. / Zelal dirêj bûye. (Zelal uzunmuş.)
Azad û Zelale derg bîyê. / Azad û Zelal pir dirêj bûne. (Azad ve Zelal uzunmuşlar.)

Wendekar Azad bîyo. / Xwendekar Azad bûye. (Öğrenci Azad’mış.)
Wendekare Zelal bîya. / Xwendekar Zelal bûye. (Öğrenci Zelal’miş.)
Wendekarî Azad û Zelal bîyê. / Xwendekar Azad û Zelal bûne. (Öğrenciler Azad ve Zelal’miş.)

Nameyê min Welat bîyo. / Navê min Welat bûye. (İsmim Welat’mış.)
Nameyê min Arya bîya. / Navê min Arya bûye. (İsmim Arya’ymış.)
Nameyê ma Welat û Arya bîyê. / Navên me Welat û Arya bûne. (İsimlerimiz Welat ve Arya’ymış.)

Welat nameyê min bîyo. / Welat navê min bûye. (Welat ismimmiş.)
Arya nameyê min bîya. / Arya navê min bûye. (Arya ismimmiş.)
Welat û Arya nameyê ma bîyê. / Welat û Arya navên me bûne. (Welat ve Arya isimlerimizmiş.)

Nameyê ma Azad û Zelal bîyê. / Navên me Azad û Zelal bûne.
(İsimlerimiz Azad ve Zelal’miş.)

Azad û Zelale nameyê ma bîyê. / Azad û Zelal navên me bûne.
(Azad ve Zelal isimlerimizmiş.)

Zelale û Azad nameyê ma bîyê. / Zelal û Azad navên me bûne.
(Zelal ve Azad isimlerimizmiş.)

Ban zaf vay bîyo. / Xanî pir biha bûye. (Ev çok pahalıymış.)
No zaf vay bîyo. / Ev pir biha bûye. (Bu çok pahalıymış.)
No ban zaf vay bîyo. / Ev xanî pir biha bûye. (Bu ev çok pahalıymış.)

Pisînge rind bîya. / Pisîk xweşik bûye. (Kedi güzelmiş.)
Na rind bîya. / Ev xweşik bûye. (Bu güzelmiş.)
Na pisînge rind bîya. / Ev pisîk xweşik bûye. (Bu kedi güzelmiş.)

Erebeyî zaf erjan bîyê. / Erebe pir erzan bûne. (Arabalar çok ucuzmuş.)
Nê zaf erjan bîyê. / Ev pir erzan bûne. (Bunlar çok ucuzmuş.)
Nê erebeyî  zaf erjan bîyê. / Ev erebe pir erzan bûne. (Bu arabalar çok ucuzmuş.)

Dês berz bîyo. / Dîwar bilind bûye. (Duvar yüksekmiş.)
O berz bîyo. / Ew bilind bûye. (O yüksekmiş.)
O dês berz bîyo. / Ew dîwar bilind bûye. (O duvar yüksekmiş.)

Soba serd bîya. / Soba sar bûye. (Soba soğukmuş.)
A serd bîya. / Ew sar bûye. (O soğukmuş.)
A soba serd bîya. / Ew soba sar bûye. (O soba soğukmuş.)

Berî akerde bîyê. / Derî vekirî bûne. (Kapılar açıkmış.)
Ê akerde bîyê. / Ew vekirî bûne. (Onlar açıkmış.)
Ê berî akerde bîyê. / Ew derî vekirî bûne. (O kapılar açıkmış.)

Wendekar no bîyo. / Xwendekar ev bûye. (Öğrenci buymuş.)
Wendekare na bîya. / Xwendekar ev bûye. (Öğrenci buymuş.)
Wendekarî nê bîyê. / Xwendekar ev bûne. (Öğrenciler bunlarmış.)

Ti serekê ma bîyî. / Tu serekê me bûyî. (Sen başkanımızmışsın.)
Serekê ma ti bîyî. / Serekê me tu bûyî. (Başkanımız senmişsin.)

Kutik [O] nêweş bîyo. / Kûçik [Ew] nexweş bûye. (Köpek [O] hastaymış.)
Kutike [A] nêweş bîya. / Kûçik [Ew] nexweş bûye. (Köpek [O] hastaymış.)
Kutikî [Ê] nêweş bîyê. / Kûçik [Ew] nexweş bûne. [Köpekler [Onlar] hastaymış.)

O kam bîyo? / Ew kî bûye? (O kimmiş.)
O Azad bîyo. / Ew Azad bûye. (O Azad’mış.)

Bazin [O] vay bîyo. / Bazin [Ew] biha bûye. (Bilezik pahalıymış.)
Saete [A] vay bîya. / Saet [Ew] biha bûye. (Saat pahalıymış.)
Bazin û saete [Ê] vay bîyê. / Bazin û Saet [Ew] biha bûne. (Bilezik ve saat pahalıymış.)

Not:

‘Ê, o wext uca de wendekar bîyê. / Ew, wê demê li wir xwendekar bûne.’
‘Onlar, o zaman orda öğrenciymişler.’ anlamına gelmekteyken

‘Ê uca de bîyê wendekar. / Ew li wir bûne xwendekar.’
‘Onlar orda öğrenci olmuşlar.’ anlamına gelmektedir.

O dewlemend bîyo. / Ew dewlemend bûye. (O zenginmiş.)
O bîyo dewlemend. / Ew bûye dewlemend. (O zengin olmuş.)

Ma dewlemend bîyê. / Em dewlemend bûne. (Biz zengindik/zenginmişiz.)
(Önceden zengindik zenginliğimiz devam ediyor.)

Ma bîyê dewlemend. / Em bûne dewlemend. (Biz zengin olduk/olmuşuz.)
(Önceden zengin değildik sonradan zengin olduk.)