Zazacada fiil mastar eki ‘-yene/ene‘ ve ‘-yîş/iş‘ olmak üzere iki çeşittir.
ameyene, ameyîş berdene, berdiş
İsim halleri; ‘-yîş/iş‘ için erildir. ameyîşê to ‘-yene/ene‘ için dişildir. ameyena to
Fiillerden mastar eki çıkarıldığında fiilin geçmiş zaman kökü elde edilir.
ame+yene, ame+yîş; berd+ene, berd+iş
O ame. (3. tekil eril kişi)
Azadî o berd. (tekil eril nesne)
Azadî çente berd. (tekil eril nesne)
Fiiller nesne alabilen (geçişli) fiiller ve nesne alamayan (geçişsiz) fiiller olmak üzere iki çeşittirler.
‘vurîyayene (değişmek)’ fiili geçişsiz iken ‘vurnayene (değiştirmek)’ fiili geçişlidir. Buna benzer başka fiiller de bulunmaktadır.
Bazı fiiller ek alarak başka anlama gelen yeni fiiller oluşturabilirler. Bu fiillere gelen ek fiilin önüne gelebileceği gibi sonuna da gelebilir. Bu ekler fiilin önüne gelirse fiile bitişik yazılır fiilin sonuna gelirse fiilden ayrı yazılır.
rakerd=kerd ra
rona= na ro
Eğer fiilin hem nesne alabilen hem de nesne alamayan anlamı varsa fiil dil bilgisel olarak geçişsiz fiil özellikleriyle kullanılır.
‘musayene‘ fiili öğrenmek ve alışmak anlamlarında kullanılmaktadır. Bu fiil ‘bir şeyi öğrenmek’ anlamındayken geçişlilik özelliği gösterirken ‘bir şeye alışmak’ anlamındayken geçişlilik özelliği göstermez. İki farklı durumu olan bu fiil dil bilgisel açıdan geçişsiz fiil olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle fiilin ‘Mi musaya.’ kullanımı yoktur fiil ‘Ez musaya.’ olarak kullanılmaktadır.
‘gêrayene‘ fiili gezmek, dolaşmak ve aramak anlamlarına gelmektedir. Gezmek ve dolaşmak anlamlarındayken geçişsiz fiil özelliği gösterirken ‘bir şeyi aramak’ anlamındayken geçişli fiil özelliği göstermektedir fakat fiil konuşma dilinde ve dil bilgisel olarak geçişsiz olarak kullanılmaktadır. ‘Ez gêraya to.’
‘persayene‘ fiili sormak ve sorgulamak anlamlarına gelmektedir. ‘bir şeyi sormak/bir şeyi sorgulamak’ geçişlilik özelliği göstermektedir. Günlük konuşma dilinde bu fiilin geçişsiz bir fiil gibi yani ‘Ez persaya.’ ve geçişli bir fiil gibi yani ‘Mi persa.’ olarak kullanıldığına rastlanmaktadır. Bu fiilin bilinen anlamlarının dışında anlamı yoksa dil bilgisel açıdan geçişli fiil gibi kullanılması gerekir. (‘pers kerdene’ fiiliyle karıştırılmamalıdır.)
‘ewnîyayene‘ fiili; bakmak, izlemek, seyretmek gibi anlamlara gelmektedir. ‘bir şeye bakmak’ anlamındayken geçişsiz fiil, ‘bir şeyi izlemek’ anlamındayken geçişli fiil ve ‘bir şeyi seyretmek’ anlamındayken geçişli fiil özelliği göstermektedir. Konuşma dilinde bu fiil geçişsiz fiil olarak kullanılır ve bakılan, izlenilen şeyi ifade eden kelimeden önce kullanılır.
‘Ez ewnîyaya ban.’ Eve baktım.
‘Ez keye ra ewnîyaya teber.’ Evden dışarı baktım.
Geçişli fiil olarak kullanıldığına da rastlanmaktadır. ‘Mi ewnîya ke nêbîyo dima ez şîya.’
‘fikirîyayene‘ Ez fikirîyaya.
‘asnawe kerdene‘ fiili yüzmek anlamına gelmektedir. Yüzmek anlamındayken her ne kadar geçişsiz olsa da ‘kerdene’ fiilinin geçişli olmasından dolayı ‘asnawe kerdene’ fiili ve benzer yolla oluşmuş fiiller geçişli fiil olarak kullanılır. ‘Ey asnawe kerd.’
‘fir dayene‘ fiili kanatlanmak, uçmak anlamlarına gelmektedir. Bu anlamlardayken fiil her ne kadar geçişsiz olsa da ‘dayene’ fiilinin geçişli olmasından dolayı ‘fir dayene’ fiili ve benzer yolla oluşmuş fiiller geçişli fiil olarak kullanılır. ‘Ey fir da.’
Fiillerin genel anlamda geçmiş zamanda kullanılan kökü ve de şimdiki zamanda, gelecek zamanda, emir halinde ve kiplerde kullanılan kökü olmak üzere iki kökü bulunmaktadır.
Mi kerd.
Ez kena. / Ez do bikera. / Ti bikere! / Wa ez bikera. / Eke ez bikera.
Kafeteryadaki o samimi hava, Welat’ın telefonunu çıkarıp galerisindeki fotoğrafları Helin’e göstermesiyle daha da ısındı. Welat, ekranı Helin’e doğru çevirerek Helin’e ailesini tanıtmaya başladı:
“Bak, bu babam; adı Welat. Her zaman bizim en büyük destekçimiz olmuştur,” dedi gururla. Ardından parmağını ekranda kaydırarak, “Bu da annem; adı Zelale. Diyarbakır’ın en güzel yemeklerini o yapar, şimdiden özledim onu,” diye ekledi. Helin fotoğraflara ilgiyle bakarken Welat kardeşlerini de göstermeye devam etti: “Burada da kardeşlerim var. Biz aslında kalabalık bir aileyiz; iki kız kardeşim ve bir de erkek kardeşim var. Şuradaki küçük olan erkek kardeşim, diğer ikisi ise ablalarım.”
Welat: No, pîyê min o. Nameyê ey Welat o. Na, maya min a. Nameyê aye Zelal a. Nê, wayê min ê. Nameyê înan Pelda û Elîf ê. No, birayê min o. Nameyê ey Cîhan o.
O, birayê min o.
A, waya min a.
Ê, birayê min ê. Ê, wayê min ê.
O, birayêto yo.
A, waya to ya.
Ê, birayê to yê. Ê, wayê to yê.
O, birayêey o.
A, waya ey a.
Ê, birayê ey ê. Ê wayê ey ê.
O, birayêay o.
A, waya ay a.
Ê, birayê ay ê. Ê wayê ay ê.
O, birayêma yo.
A, waya ma ya.
Ê, birayê ma yê. Ê wayê ma yê.
O, birayêşima yo.
A, waya şima ya.
Ê, birayê şima yê. Ê wayê şima yê.
O, birayêînan o.
A, waya înan a.
Ê, birayê înan ê. Ê wayê înan ê.
kalik, pîrike pî, maye bira, waye laj, kêna
dat, datcinî datîza, datkêna
eme, – emiza, emkêna
xal, xalcinî xalîza, xalkêna
xale, – xaleza, xalekêna
biraza, birakêna wareza, warkêna
Ez derg a?
E, ti derg î. E, ti derg a.
Ney, ti derg nîyî. Ney, ti derg nîya.
Ti derg î?
E, ez derg a.
Ney, ez derg nîya.
Ti derg a?
E, ez derg a.
Ney, ez derg nîya.
O derg o?
E, o derg o.
Ney, o derg nîyo.
A derg a?
E, a derg a.
Ney, a derg nîya.
Ma derg ê?
E, şima derg ê.
Ney, şima derg nîyê.
Şima derg ê?
E, ma derg ê.
Ney, ma derg nîyê.
Ê derg ê.
E, ê derg ê.
Ney, ê derg nîyê.
21 vîst û yew 22 vîst û di 23 vîst û hîrê 24 vîst û çar 25 vîst û panc 26 vîst û şeş 27 vîst û hewt 28 vîst û heşt 29 vîst û new 30 hîris 40 çewres 50 pancas 60 şeştî 70 hewtay 80 heştay 90 neway 100 se 101 se û yew
Ti senîn î? Ez baş a, sipas kena. Ti senîn a? Ez zî baş a, sipas kena.
Ti senîn î, baş î? Ez baş a, sipas kena. Ti senîn î? Ez zî baş a, sipas kena.
Ti senîn a, baş a? Ez baş a, sipas kena. Ti senîn î? Ez zî baş a, sipas kena.
Ti kamca ra yî? Ez Gêxî ra ya.
Ti zanî, ez kamca ra ya?
E, ti Dîyarbekir ra yî.
Ti kamca ra yî?
Ez Sêwregi ra ya.
Ti kamca ra ya?
Ez Dêrsim ra ya.
O kamca ra yo?
O Xarpêt ra yo.
A kamca ra ya?
A Çewlîg ra ya.
Ma kamca ra yê?
Şima Hêni ra yê.
Şima kamca ra yê?
Ma Gimgim ra yê.
Ê kamca ra yê?
Ê Semsûr ra yê.
Ti çend serre yî? Ez vîst û panc serre ya. / Ez vîst û panc a. / Ez 25 a.
Ti zanî, ez çend serre ra ya?
E, ti vîst û yew serre yî.
Ti çend serre yî?
Ez newês serre ya.
Ti çend serre ya?
Ez hîris û hîrê serre ya.
O çend serre yo?
O çewres serre yo.
A çend serre ya?
A pancas û heşt serre ya.
Ma çend serre yê?
Şima des serre yê.
Şima çend serre yê?
Ma çarês serre yê.
Ê çend serre yê?
Ê şeştî û çar serre yê.
No kam o? No, pîyê min o. Nameyê ey Welat o. O pancas û şeş serre yo. O Dara Hênî ra yo û zaf biaqil o.
Na kam a? Na, maya min a. Nameyê aye Zelal a. A pancas serre ya. A Dêrsim ra ya û zaf xebatker a.
Aradan bir ay geçmiş, İstanbul’un hızlı temposu ve üniversite hayatının o kendine has havası Welat için artık daha tanıdık hale gelmişti. Bir zamanlar yabancısı olduğu bu amfi şimdi her gün geldiği dostlarıyla buluştuğu bir sığınağa dönüşmüştü.
Sınıfta her zamanki uğultu devam ederken kapının açılmasıyla birlikte içeri giren profesörün sesi yankılandı. Herkes yerlerine çekildiğinde hoca elindeki listeyi masaya bırakıp gözlüklerini düzelterek yoklamaya başladı. Welat, Helin ile yan yana oturduğu sırada o tanıdık ritmi dinliyordu. Her okunan isimle birlikte sınıftan birer birer yükselen “Burada!” sesleri, aslında her birinin bu koca şehirde kendine bir yer bulduğunun kanıtı gibiydi.
mamosta: Welat? Welat: Ez tîya de ya. mamosta: Sefqan? Welat: Sefqan nêweş o. O keye de yo. mamosta: Rojda? Zelale: Rojda erey menda.
Ez nêweş a. Ez nêweş nîya.
Ez tîya de ya. Ez tîya de nîya.
Ti nêweş î. Ti nêweş nîyî.
Ti tîya de yî. Ti tîya de nîyî.
Ti nêweş a. Ti nêweş nîya.
Ti tîya de ya. Ti tîya de nîya.
O nêweş o. O nêweş nîyo.
O tîya de yo. O tîya de nîyo.
A nêweş a. A nêweş nîya.
A tîya de ya. A tîya de nîya.
Ma nêweş ê. Ma nêweş nîyê.
Ma tîya de yê. Ma tîya de nîyê.
Şima nêweş ê. Şima nêweş nîyê.
Şima tîya de yê. Şima tîya de nîyê.
Ê nêweş ê. Ê nêweş nîyê.
Ê tîya de yê. Ê tîya de nîyê.
Sefqan sinife de yo? E, o sinife de yo. Ney, o sinife de nîyo.
Rojda sinife de ya? E, a sinife de ya. Ney, a sinife de nîya.
Welat û Helîne sinife de yê? E, Welat û Helîne sinife de yê. Ney, Welat û Helîne sinife de nîyê.
nêrî/eril (n), makî/dişil (m)
zafhûmar/çoğul (zh)
kitab (n)
kitabî (zh)
defter (n)
defterî (zh)
pakker (n)
pakkerî (n)
laptop (n)
laptopî (n)
çente (n)
çenteyî (n)
ferheng (n)
ferhengî (n)
cizdan (n)
cizdanî (n)
masa (m)
masayî (m)
qeleme (m)
qelemî (m)
saete (m)
saetî (m)
komputure (m)
komputurî (m)
Çoğulluk, kelimenin birinci halinde ‘-î‘ ile kelimenin ikinci halinde ise ‘-an‘ ile yapılmaktadır. Wendekarî, wendekaran rê kitaban anê.
Bazı isimler sadece çoğul halde bulunurlar verçimikî, pantolî, ardî
nêzdî
dûrî
No çi yo? No kitab o. Na çi ya? Na masa ya. Nê çi yê? Nê qelem ê.
O çi yo? O kitab o. A çi ya? A masa ya. Ê çi yê? Ê qelem ê?
No kitab o? E, no kitab o. Ney, no kitab nîyo. Na masa ya? E, na masa ya. Ney, na masa nîya. Nê qelem ê? E, nê qelem ê. Ney, nê qelem nîyê.
O kitab o? E, o kitab o. Ney, o kitab nîyo. A masa ya? E, a masa ya. Ney, a masa nîya. Ê qelem ê? E, ê qelem ê. Ney, ê qelem nîyê.
Dersin bitişini simgeleyen o genel hareketlilik başladığında, amfi bir anda toparlanma sesleriyle doldu. Helin, bir sonraki işine yetişme telaşıyla çantasını hızla toplayıp ayağa kalktı. Ancak Welat, masanın üzerinde kalan birkaç parçayı fark etmekte gecikmedi.
Helin tam kapıya doğru yönelecekken Welat, masadaki kalemi havaya kaldırarak, “Helin, bu kalem senin mi?” diye sordu. Helin geri dönüp gülümseyerek, “Evet, az kalsın en sevdiğim kalemi bırakıyordum, sağ ol,” dedi ve kalemi aldı.
Welat, hemen yanındaki silgiyi de işaret ederek, “Peki ya bu silgi? Onu da mı unuttun?” diye devam etti. Helin bu kez silgiye dikkatle bakıp başını iki yana salladı ve muzip bir tavırla, “Hayır, o benim değil; o senin silgin, az önce not alırken sen kullanıyordun,” diyerek karşılık verdi.
İkisi de bu küçük kafa karışıklığına gülerken, eşyalarını tamamen topladıklarından emin bir şekilde amfiden beraber çıktılar.
Welat: Helîne, na qeleme yê to ya? Helîne: E, a qeleme yê min a. Mi xo vîr ra kerd. Welat: No pakker, yê to yo? Helîne: Ney, o pakker yê to yo.
kamca
Telefonê min kamca de yo? Ez nêzana. Saeta min kamca de ya? Saeta to destê to de ya. Qelemê min kamca de yê? Qelemî kitabî ser o yê.
Welat: Helîne, na qeleme yê to ya? Helîne: E, a qeleme yê min a. Mi xo vîr ra kerd. Welat: No pakker, yê to yo? Helîne: Ney, o pakker yê to yo.
Amfiden birlikte çıkan Welat ve Helin, okulun girişindeki kalabalık kafeteryaya geçtiler. Welat, kahve almaya gitti. Kısa süre sonra elinde iki dumanı tüten bardakla masaya döndüğünde bardağı Helin’in önüne bırakırken yanlışlıkla masadaki peçeteliği devirdi. Welat yüzünde hafif bir mahcubiyetle, “Özür dilerim, bugün üzerimde garip bir sakarlık var,” dedi. Helin gülerek peçeteliği düzeltti ve “Kusura bakma demene gerek yok Welat, hepimiz bazen böyle dalgın olabiliriz. Bak, kahveler harika görünüyor, teşekkür ederim,” diye ekledi.
Welat, Helin’in bu rahat tavrıyla biraz olsun gevşedi. Sandalyesine yerleşirken, “Neyse ki dökmeden masaya ulaşmayı başardım,” diye espri yaptı. Helin kahvesinden bir yudum alıp, “Tamam, bu seferlik bu sakarlıkları görmezden geliyorum ama bir sonrakinde kahveyi ben ısmarlarım.” dedi.
Özür dilerim. Ez ozrê xo wazena. Kusura bakma. Qusurî meewnî./Qusurî de nîyamede. Teşekkür ederim. Ez sipas kena./Keyeyê to awan bo./Keyeyê to şên bo. temam, -e rica etmek reca kerdene
mamosta (n, m) mamostaya kîmya, mamostayê kîmya, mamostayî bura tîya, noca hasta nêweş, -e erey mendene
Diyarbakır’ın surlarında yankılanan çocukluğu artık yerini yeni bir hayatın eşiğine bırakıyordu. Welat için okul sıralarının tozunu yutmakla geçen yıllar, Marmara Üniversitesi’nin kapılarını aralayan o müjdeli haberle taçlanmıştı. Şimdi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’ne uzanan o uzun yolun ilk adımı, Diyarbakır Şehirlerarası Otobüs Terminali’nin kalabalığında atılıyordu.
Welat: Merheba. Bîletroş: Merheba, ti bixeyr ameyî. Welat: Ti xeyrî mîyan de bî. Ez wazena seba Îstanbulî yew bîlet bigîra. Bîletroş: Tabî, nameyê to çi yo? Welat: Nameyê min Welat o. Bîletroş: Peynameyê to çi yo? Welat: Peynameyê min Rojhelat o.
Elinde tuttuğu otobüs bileti sadece İstanbul’a giden bir koltuğu değil hayallerine giden geleceği simgeliyordu. Mazot kokusuna karışan veda hüzünlerini geride bırakıp koca bir şehri bavuluna sığdırarak “yedi tepeli” rüyasına doğru yola çıkmaya hazırdı.
Welat, valizini bagaja teslim edip numarasını bulduktan sonra koltuğuna yerleşti. Çok geçmeden yanındaki koltuğun sahibiyle selamlaştı ve kısa sürede aralarında samimi bir sohbet başladı. Adının Azad olduğunu öğrendiği bu genç aslında Welat için tam bir yol göstericiydi. Azad, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde ikinci sınıf öğrencisiydi; yani o, İstanbul’un hem yabancısı hem de artık bir parçasıydı. İkilinin arasındaki bu ilk tanışma, kilometreler sürecek keyifli bir yol arkadaşlığının ve İstanbul üzerine yapılacak uzun bir sohbetin başlangıcı oldu.
Welat: Merheba. Ez Welat a. Nameyê to bixeyr. Azad: Merheba. Ez zî Azad a. Ez keyfweş bîya. Welat: Ez zî keyfweş bîya.
Kilometrelerce süren o derin sohbet, otobüsün İstanbul’un karmaşık yollarına girip terminale yanaşmasıyla son buldu. Şehrin o kendine has uğultusu camlara çarpmaya başlarken Welat ve Azad arasındaki yol arkadaşlığı kalıcı bir dostluğun kapısını aralamıştı. Birbirlerinden kopmamak adına telefon numaralarını hızlıca kaydettiler; bu sadece dijital bir veri değil, Welat için bu devasa şehirde tutunabileceği ilk tanıdık elin sözüydü.
Welat: Ez bi şinasnayîşê to keyfweş bîya. Azad: Ez zî keyfweş bîya. Welat: Dima ma yewbînî bivînê. Bi xatirê to. Azad: Bimane weşîye de.
alfabe
HERFÊ GIRDÎ: A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z herfê hurdîyî: a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z Herfê Bêvengî: b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z Herfê Venginî: a e ê i î o u û
Nameyê herfan nêrî yê. No çi yo? No ‘A’ yo. No çi yo? No ‘K’ yo.
Esenler’in mahşeri kalabalığından sıyrılan Welat, sonunda Marmara Üniversitesi’nin kapısına vardığında kalbi, şehrin ritminden daha hızlı çarpıyordu. Artık sadece bir aday değil bir üniversiteli olmanın eşiğindeydi. Fakülte binasının koridorlarını dolduran o kendine has telaşın içinden geçerek öğrenci işlerinin yolunu tuttu. Önünde uzanan kayıt kuyruğu sadece evraklardan ibaret bir bekleme süresi değildi; o sırada bekleyen her genç, Welat’ın yeni hayatının potansiyel birer parçasıydı. Elinde Diyarbakır’dan özenle getirip sakladığı dosyasıyla sırada bekleyen Welat’ın önünde artık sadece bir kişi kalmıştı. Beklemenin verdiği heyecanla ister istemez önündeki genç kızın görevliyle olan konuşmasına kulak kesildi. Görevli memur, “İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, birinci sınıf değil mi?” diye sorunca Welat’ın dikkati iyice keskinleşti.
Helîne: Qewet bo. Karmend: Weş be. Nameyê to çi yo? Helîne: Nameyê min Helîne Dilope ya. Karmend: Keremê xo ra nameyê xo herfe bi herfe vaje. Helîne: H E L Î N E D I L O P E Karmend: Fakulteya Zanistê Îdarî û Ekonomî, sinifa yewin a nêla? Helîne: Belê. Beşê min ekonomî ya. Karmend: Sinifa to 1-A yo.
hûmarnameyî
1 yew 2 di 3 hîrê 4 çar 5 panc 6 şeş 7 hewt 8 heşt 9 new 10 des 11 yewendes 12 diwês 13 hîrês 14 çarês 15 pancês 16 şîyês 17 hewtês 18 heştês 19 newês 20 vîst
Nameyê hûmarnameyan nêrî yê. No çend o? No ‘yew’ o. No çend o? No ‘des’ o.
Welat, sırası geldiğinde masaya yaklaştı.
Welat: Qewet bo. Karmend: Weş be. Nameyê to çi yo? Welat: Welat Rojhelat o. Karmend: Adresa e-mailê to çi ya? Welat: Welat.rojhelat@gmail.com a. Karmend: Numreyê telefonê to çi yo? Welat: 0552 … .. .. o. Karmend: Kerem ke, karta wendekarîya to ya. Welat: Ez sipas kena.
Welat, öğrenci kartını aldıktan sonra Helin’le sadece aynı fakültede değil aynı sınıfta olduklarını da fark etti. Öğrenci belgesini çantasına yerleştirip binadan çıkarken kapının önündeki merdivenlerde etrafı izleyen Helin’i fark etti. Adımları kendiliğinden ona doğru yöneldi. Welat cesaretini toplayarak hafifçe gülümsedi.
Welat: Merheba. Ez Welat a. Ti sinifa 1-A de ya? Helîne: Merhaba. E, ez sinifa 1-A de ya. Welat: Ez zî sinifa 1-A de ya. Nameyê to bixeyr? Helîne: Nameyê min Helîn a. Welat: Ez keyfweş bîya. Helîne: Ez zî keyfweş bîya.
merheba (m) Hoş geldin. Ti bixeyr ameyî/ameya. Hoş bulduk. Ti xeyrî mîyan de bî/ba/bê. Îstanbul (n) bîlet (n) name (n) peyname (n) rojhelat (n) alfabe (m) herfe (m) Allah’a ısmarladık. Bi xatirê to. Sağlıcakla kal. Bimane weşîye de. karmend, -e Kolay gelsin. Qewet bo. Teşekkür ederim. Ez sipas kena. dilope (m) ekonomî (m) îdarî, -ye zanist (n) fakulte (m) sinife (m) yewin, -e evet e (zr), ya (zr), belê (zr) beş (n) Sağ ol. Weş be./Berxudar be. hûmarname (n) adrese (m) e-mail (n) numre (n) telefon (n) karte (m) wendekar, -e buyur kerem bike, kerem ke, fermo
Geçmiş zamanı belirten ve nesne alamayan eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.
Fiillerin olumsuz hali için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.
O şîbîyo wendegeh. / Ew çûbû dibistanê. Zazaca anlamı: Okula gitti. ya da Okula gitmişti. Kurmancca anlamı: Okula gittiydi. ya da Okula gitmişti.
şîyene / çûn (gitmek)
Ez şîbîya wendegeh. (n, m) Ez nêşîbîya wendegeh.
Ez çûbûm dibistanê. (n, m) Ez neçûbûm dibistanê.
(Okula gitmiştim.) (Okula gitmemiştim.)
Ti şîbîyî wendegeh. (n) Ti nêşîbîyî wendegeh.
Tu çûbûyî dibistanê. (n, m) Tu neçûbûyî dibistanê.
(Okula gitmiştin.) (Okula gitmemiştin.)
Ti şîbîya wendegeh. (m) Ti nêşîbîya wendegeh.
Tu çûbûyî dibistanê. (n, m) Tu neçûbûyî dibistanê.
(Azad ve Zelal gitmiştiler.) (Azad ve Zelal gitmemiştiler.)
ameyene / hatin (gelmek)
Ez ameybîya. (n, m) Ez nêameybîya.
Ez hatîbûm. (n, m) Ez nehatîbûm.
(Gelmiştim.) (Gelmemiştim.)
Ti ameybîyî. (n) Ti nêameybîyî.
Tu hatîbûyî. (n, m) Tu nehatîbûyî.
(Gelmiştin.) (Gelmemiştin.)
Ti ameybîya. (m) Ti nêameybîya.
Tu hatîbûyî. (n, m) Tu nehatîbûyî.
(Gelmiştin.) (Gelmemiştin.)
O ameybîyo. (n) O nêameybîyo.
Ew hatîbû. (n, m) Ew nehatîbû.
(Gelmişti.) (Gelmemişti.)
A ameybîya. (m) A nêameybîya.
Ew hatîbû. (n, m) Ew nehatîbû.
(Gelmişti.) (Gelmemişti.)
Ma ameybîyê. (zh) Ma nêameybîyê.
Em hatîbûn. (ph) Em nehatîbûn.
(Gelmiştik.) (Gelmemiştik.)
Şima ameybîyê. (zh) Şima nêameybîyê.
Hûn hatîbûn. (ph) Hûn nehatîbûn.
(Gelmiştiniz.) (Gelmemiştiniz.)
Ê ameybîyê. (zh) Ê nêameybîyê.
Ew hatîbûn. (ph) Ew nehatîbûn.
(Gelmiştiler.) (Gelmemiştiler.)
bîyene / bûn (olmak)
Ez bibîya. (n, m) Ez nêbîya.
Ez bibûm. (n, m) Ez nebûm.
(Olmuştum.) (Olmamıştım.)
Ti bibîyî. (n) Ti nêbîyî.
Tu bibûyî. (n, m) Tu nebûyî.
(Olmuştun.) (Olmamıştın.)
Ti bibîya. (m) Ti nêbîya.
Tu bibûyî. (n, m) Tu nebûyî.
(Olmuştun.) (Olmamıştın.)
O bibîyo. (n) O nêbîyo.
Ew bibû. (n, m) Ew nebû.
(Olmuştu.) (Olmamıştı.)
A bibîya. (m) A nêbîya.
Ew bibû. (n, m) Ew nebû.
(Olmuştu.) (Olmamıştı.)
Ma bibîyê. (zh) Ma nêbîyê.
Em bibûn. (ph) Em nebûn.
(Olmuştuk.) (Olmamıştık.)
Şima bibîyê. (zh) Şima nêbîyê.
Hûn bibûn. (ph) Hûn nebûn.
(Olmuştunuz.) (Olmamıştınız.)
Ê bibîyê. (zh) Ê nêbîyê.
Ew bibûn. (ph) Ew nebûn.
(Olmuştunuz.) (Olmamıştınız.)
kewtene / ketin (düşmek)
Ez kewtîbîya. (n, m) Ez nêkewtîbîya.
Ez ketîbûm. (n, m) Ez neketîbûm.
(Düşmüştüm.) (Düşmemiştim.)
Ti kewtîbîyî. (n) Ti nêkewtîbîyî.
Tu ketîbûyî. (n, m) Tu neketîbûyî.
(Düşmüştün.) (Düşmemiştin.)
Ti kewtîbîya. (m) Ti nêkewtîbîya.
Tu ketîbûyî. (n, m) Tu neketîbûyî.
(Düşmüştün.) (Düşmemiştin.)
O kewtîbîyo. (n) O nêkewtîbîyo.
Ew ketîbû. (n, m) Ew neketîbû.
(Düşmüştü.) (Düşmemişti.)
A kewtîbîya. (m) A nêkewtîbîya.
Ew ketîbû. (n, m) Ew neketîbû.
(Düşmüştü.) (Düşmemişti.)
Ma kewtîbîyê. (zh) Ma nêkewtîbîyê.
Em ketîbûn. (pj) Em neketîbûn.
(Düşmüştük.) (Düşmemiştik.)
Şima kewtîbîyê. (zh) Şima nêkewtîbîyê.
Hûn ketîbûn. (pj) Hûn neketîbûn.
(Düşmüştünüz.) (Düşmemiştiniz.)
Ê kewtîbîyê. (zh) Ê nêkewtîbîyê.
Ew ketîbûn. (pj) Ew neketîbûn.
(Düşmüştüler.) (Düşmemiştiler.)
Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır.
Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.
Wendekarî kitabê xo ardîbîyo. / Xwendekarî pirtûka xwe anîbû. (Öğrenci kitabını getirmişti.)
Wendekare kitabê xo ardîbîyo. / Xwendekarê pirtûka xwe anîbû. (Öğrenci kitabını getirmişti.)
Wendekaran kitabê xo ardîbîyê. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîbûn. (Öğrenciler kitaplarını getirmişti.)
Cümlede nesne yoksa ve nesne bilinmiyorsa fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo’; Kurmanccada ‘îbû‘ ile çekimlenir.
Azadî wendîbîyo. / Azadî xwendîbû. (Azad okumuştu/okuduydu.) Aye berdîbîyo. / Wê biribû. (O götürmüştü/götürdüydü.)
Nesne eril ise fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo‘; Kurmanccada ‘îbû‘ ile çekimlenir.
Hûn çûbûne dibistanê. (ph) Hûn neçûbûne dibistanê.
Ê şîbîyê wendegeh. (zh) Ê nêşîbîyê wendegeh.
Ew çûbûne dibistanê. (ph) Ew neçûbûne dibistanê.
Azad şîbîyo. Azad nêşîbîyo.
Azad çûbûye. Azad neçûbûye.
Zelale şîbîya. Zelale nêşîbîya.
Zelal çûbûye. Zelal neçûbûye.
Azad û Zelale şîbîyê. Azad û Zelale nêşîbîyê.
Azad û Zelal çûbûne. Azad û Zelal neçûbûne.
ameyene / hatin (gelmek)
Ez ameybîya. (n, m) Ez nêameybîya.
Ez hatîbûme. (n, m) Ez nehatîbûme.
Ti ameybîyî. (n) Ti nêameybîyî.
Tu hatîbûye. (n, m) Tu nehatîbûye.
Ti ameybîya. (m) Ti nêameybîya.
Tu hatîbûye. (n, m) Tu nehatîbûye.
O ameybîyo. (n) O nêameybîyo.
Ew hatîbûye. (n, m) Ew nehatîbûye.
A ameybîya. (m) A nêameybîya.
Ew hatîbûye. (n, m) Ew nehatîbûye.
Ma ameybîyê. (zh) Ma nêameybîyê.
Em hatîbûne. (ph) Em nehatîbûne.
Şima ameybîyê. (zh) Şima nêameybîyê.
Hûn hatîbûne. (ph) Hûn nehatîbûne.
Ê ameybîyê. (zh) Ê nêameybîyê.
Ew hatîbûne. (ph) Ew nehatîbûne.
bîyene / bûn (olmak)
Ez bibîya. (n, m) Ez nêbîya.
Ez bibûme. (n, m) Ez nebûme.
Ti bibîyî. (n) Ti nêbîyî.
Tu bibûye. (n, m) Tu nebûye.
Ti bibîya. (m) Ti nêbîya.
Tu bibûye. (n, m) Tu nebûye.
O bibîyo. (n) O nêbîyo.
Ew bibûye. (n, m) Ew nebûye.
A bibîya. (m) A nêbîya.
Ew bibûye. (n, m) Ew nebûye.
Ma bibîyê. (zh) Ma nêbîyê.
Em bibûne. (ph) Em nebûne.
Şima bibîyê. (zh) Şima nêbîyê.
Hûn bibûne. (ph) Hûn nebûne.
Ê bibîyê. (zh) Ê nêbîyê.
Ew bibûne. (ph) Ew nebûne.
kewtene / ketin (düşmek)
Ez kewtbîya. (n, m) Ez nêkewtbîya.
Ez ketîbûme. (n, m) Ez neketîbûme.
Ti kewtbîyî. (n) Ti nêkewtbîyî.
Tu ketîbûye. (n, m) Tu neketîbûye.
Ti kewtbîya. (m) Ti nêkewtbîya.
Tu ketîbûye. (n, m) Tu neketîbûye.
O kewtbîyo. (n) O nêkewtbîyo.
Ew ketîbûye. (n, m) Ew neketîbûye.
A kewtbîya. (m) A nêkewtbîya.
Ew ketîbûye. (n, m) Ew neketîbûye.
Ma kewtbîyê. (zh) Ma nêkewtbîyê.
Em ketîbûne. (ph) Em neketîbûne.
Şima kewtbîyê. (zh) Şima nêkewtbîyê.
Hûn ketîbûne. (ph) Hûn neketîbûne.
Ê kewtbîyê. (zh) Ê nêkewtbîyê.
Ew ketîbûne. (ph) Ew neketîbûne.
Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır.
Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.
Wendekarî kitabê xo ardbîyo. / Xwendekarî pirtûka xwe anîbûye. Wendekare kitabê xo ardbîyo. / Xwendekarê pirtûka xwe anîbûye. Wendekaran kitabê xo ardbîyê. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîbûne.
Cümlede nesne yoksa ve nesne bilinmiyorsa fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo‘; Kurmanccada ‘îbûye‘ ile çekimlenir.
Azadî wendbîyo. / Azadî xwendibûye. (Azad okumuştu/okumuşmuş.) Aye berdbîyo. / Wê biribûye. (O götürmüştü/götürmüşmüş.)
Nesne eril ise fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo; Kurmanccada ‘îbûye‘ ile çekimlenir.
zazacadersler.com 