Eylem Belirten Cümleler (Okula gitmiştim.)

Geçmiş zamanı belirten ve nesne alamayan eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.

Fiillerin olumsuz hali için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

O şîbîyo wendegeh. / Ew çûbû dibistanê.
Zazaca anlamı: Okula gitti. ya da Okula gitmişti.
Kurmancca anlamı: Okula gittiydi. ya da Okula gitmişti.

şîyene / çûn (gitmek)

Ez şîbîya wendegeh. (n, m) Ez nêşîbîya wendegeh.	Ez çûbûm dibistanê. (n, m) Ez neçûbûm dibistanê.	(Okula gitmiştim.) (Okula gitmemiştim.)
Ti şîbîyî wendegeh. (n) Ti nêşîbîyî wendegeh.	Tu çûbûyî dibistanê. (n, m) Tu neçûbûyî dibistanê.	(Okula gitmiştin.) (Okula gitmemiştin.)
Ti şîbîya wendegeh. (m) Ti nêşîbîya wendegeh.	Tu çûbûyî dibistanê. (n, m) Tu neçûbûyî dibistanê.	(Okula gitmiştin.) (Okula gitmemiştin.)
O şîbîyo wendegeh. (n) O nêşîbîyo wendegeh.	Ew çûbû dibistanê. (n, m) Ew neçûbû dibistanê.	(Okula gitmişti.) (Okula gitmemişti.)
A şîbîya wendegeh. (m) A nêşîbîya wendegeh.	Ew çûbû dibistanê. (n, m) Ew neçûbû dibistanê.	(Okula gitmişti.) (Okula gitmemişti.)
Ma şîbîyê wendegeh. (zh) Ma nêşîbîyê wendegeh.	Em çûbûn dibistanê. (ph) Em neçûbûn dibistanê.	(Okula gitmiştik.) (Okula gitmemiştik.)
Şima şîbîyê wendegeh. (zh) Şima nêşîbîyê wendegeh.	Hûn çûbûn dibistanê. (ph) Hûn neçûbûn dibistanê.	(Okula gitmiştiniz.) (Okula gitmemiştiniz.)
Ê şîbîyê wendegeh. (zh) Ê nêşîbîyê wendegeh.	Ew çûbûn dibistanê. (ph) Ew neçûbûn dibistanê.	(Okula gitmiştiler.) (Okula gitmemiştiler.)

Azad şîbîyo. Azad nêşîbîyo.	Azad çûbû. Azad neçûbû.	(Azad gitmişti.) (Azad gitmemişti.)
Zelale şîbîya. Zelale nêşîbîya.	Zelal çûbû. Zelal neçûbû.	(Zelal gitmişti.) (Zelal gitmemişti.)
Azad û Zelale şîbîyê. Azad û Zelale nêşîbîyê.	Azad û Zelal çûbûn. Azad û Zelal neçûbûn.	(Azad ve Zelal gitmiştiler.) (Azad ve Zelal gitmemiştiler.)

ameyene / hatin (gelmek)

Ez ameybîya. (n, m) Ez nêameybîya.	Ez hatîbûm. (n, m) Ez nehatîbûm.	(Gelmiştim.) (Gelmemiştim.)
Ti ameybîyî. (n) Ti nêameybîyî.	Tu hatîbûyî. (n, m) Tu nehatîbûyî.	(Gelmiştin.) (Gelmemiştin.)
Ti ameybîya. (m) Ti nêameybîya.	Tu hatîbûyî. (n, m) Tu nehatîbûyî.	(Gelmiştin.) (Gelmemiştin.)
O ameybîyo. (n) O nêameybîyo.	Ew hatîbû. (n, m) Ew nehatîbû.	(Gelmişti.) (Gelmemişti.)
A ameybîya. (m) A nêameybîya.	Ew hatîbû. (n, m) Ew nehatîbû.	(Gelmişti.) (Gelmemişti.)
Ma ameybîyê. (zh) Ma nêameybîyê.	Em hatîbûn. (ph) Em nehatîbûn.	(Gelmiştik.) (Gelmemiştik.)
Şima ameybîyê. (zh) Şima nêameybîyê.	Hûn hatîbûn. (ph) Hûn nehatîbûn.	(Gelmiştiniz.) (Gelmemiştiniz.)
Ê ameybîyê. (zh) Ê nêameybîyê.	Ew hatîbûn. (ph) Ew nehatîbûn.	(Gelmiştiler.) (Gelmemiştiler.)

bîyene / bûn (olmak)

Ez bibîya. (n, m) Ez nêbîya.	Ez bibûm. (n, m) Ez nebûm.	(Olmuştum.) (Olmamıştım.)
Ti bibîyî. (n) Ti nêbîyî.	Tu bibûyî. (n, m) Tu nebûyî.	(Olmuştun.) (Olmamıştın.)
Ti bibîya. (m) Ti nêbîya.	Tu bibûyî. (n, m) Tu nebûyî.	(Olmuştun.) (Olmamıştın.)
O bibîyo. (n) O nêbîyo.	Ew bibû. (n, m) Ew nebû.	(Olmuştu.) (Olmamıştı.)
A bibîya. (m) A nêbîya.	Ew bibû. (n, m) Ew nebû.	(Olmuştu.) (Olmamıştı.)
Ma bibîyê. (zh) Ma nêbîyê.	Em bibûn. (ph) Em nebûn.	(Olmuştuk.) (Olmamıştık.)
Şima bibîyê. (zh) Şima nêbîyê.	Hûn bibûn. (ph) Hûn nebûn.	(Olmuştunuz.) (Olmamıştınız.)
Ê bibîyê. (zh) Ê nêbîyê.	Ew bibûn. (ph) Ew nebûn.	(Olmuştunuz.) (Olmamıştınız.)

kewtene / ketin (düşmek)

Ez kewtîbîya. (n, m) Ez nêkewtîbîya.	Ez ketîbûm. (n, m) Ez neketîbûm.	(Düşmüştüm.) (Düşmemiştim.)
Ti kewtîbîyî. (n) Ti nêkewtîbîyî.	Tu ketîbûyî. (n, m) Tu neketîbûyî.	(Düşmüştün.) (Düşmemiştin.)
Ti kewtîbîya. (m) Ti nêkewtîbîya.	Tu ketîbûyî. (n, m) Tu neketîbûyî.	(Düşmüştün.) (Düşmemiştin.)
O kewtîbîyo. (n) O nêkewtîbîyo.	Ew ketîbû. (n, m) Ew neketîbû.	(Düşmüştü.) (Düşmemişti.)
A kewtîbîya. (m) A nêkewtîbîya.	Ew ketîbû. (n, m) Ew neketîbû.	(Düşmüştü.) (Düşmemişti.)
Ma kewtîbîyê. (zh) Ma nêkewtîbîyê.	Em ketîbûn. (pj) Em neketîbûn.	(Düşmüştük.) (Düşmemiştik.)
Şima kewtîbîyê. (zh) Şima nêkewtîbîyê.	Hûn ketîbûn. (pj) Hûn neketîbûn.	(Düşmüştünüz.) (Düşmemiştiniz.)
Ê kewtîbîyê. (zh) Ê nêkewtîbîyê.	Ew ketîbûn. (pj) Ew neketîbûn.	(Düşmüştüler.) (Düşmemiştiler.)

Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır.

Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.

Wendekarî kitabê xo ardîbîyo. / Xwendekarî pirtûka xwe anîbû.
(Öğrenci kitabını getirmişti.)

Wendekare kitabê xo ardîbîyo. / Xwendekarê pirtûka xwe anîbû.
(Öğrenci kitabını getirmişti.)

Wendekaran kitabê xo ardîbîyê. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîbûn.
(Öğrenciler kitaplarını getirmişti.)

Cümlede nesne yoksa ve nesne bilinmiyorsa fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo’; Kurmanccada ‘îbû‘ ile çekimlenir.

Azadî wendîbîyo. / Azadî xwendîbû. (Azad okumuştu/okuduydu.)
Aye berdîbîyo. / Wê biribû. (O götürmüştü/götürdüydü.)

Nesne eril ise fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo‘; Kurmanccada ‘îbû‘ ile çekimlenir.

Azadî çente ardîbîyo. / Azadî çente anîbû. (Azad çantayı getirmişti/getirdiydi.)
Zelale çente ardîbîyo. / Zelalê çente anîbû. (Zelal çantayı getirmişti/getirdiydi.)
Azadî kolî birnaybîyo. / Azadî êzing birîbû. (Azad odun kesmişti/kestiydi.)

Nesne dişil ise fiil Zazacada ‘(ybîya) îbîya‘; Kurmanccada ‘îbû‘ ile çekimlenir.

Azadî qeleme ardîbîya. / Azadî pênûs anîbû. (Azad kalemi getirmişti/getirdiydi.)
Zelale qeleme ardîbîya. / Zelalê pênûs anîbû. (Zelal kalemi getirmişti/getirdiydi.)
Azadî dare birnaybîya. / Azadî dar birîbû. (Azad ağacı kesmişti/kestiydi.)

Nesne çoğul ise fiil Zazacada ‘(ybîyê) îbîyê ‘; Kurmanccada ‘îbûn‘ ile çekimlenir.

Înan kitabî wendîbîyê. / Wan pirtûk xwendîbûn. (Kitapları okumuştular/okuduydular.)
Aye sayî werdîbîyê. / Wê sêv xwarîbûn. (Elmaları yemişti/yediydi.)
Azadî darî birnaybîyê. / Azadî dar birîbûn. (Azad ağaçları kesmişti/kestiydi.)

Azadî kitabê xo berdîbîyo. (Azad kitabını götürmüştü.)
Azadî kitabê xo berdîbîyê. (Azad kitaplarını götürmüştü.)
[Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

Zelalê pirtûk anîbû. (Zelal kitabı getirmişti/getirdiydi.)
Zelalê pirtûk anîbûn. (Zelal kitapları getirmişti/getirdiydi.)
[Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

Not:

ibû — yerine –> îbû tercih edilmiştir.
ibûn — yerine –> îbûn tercih edilmiştir.
Kurmanccada Yapı 1: (Çîrokiya dema boriya tedeyî/Past Perfect Tense)

——————————————————————————————————–

(Zazacada olmayan) Kurmanccada Yapı 2: (Çîrokiya dema boriya dûdar – ironi, inanmama, alay veya küçümseme anlamı ‘getirmişmiş’/güya öyleymiş)

şîyene / çûn (gitmek)

Ez şîbîya wendegeh. (n, m) Ez nêşîbîya wendegeh.	Ez çûbûme dibistanê. (n, m) Ez neçûbûme dibistanê.
Ti şîbîyî wendegeh. (n) Ti nêşîbîyî wendegeh.	Tu çûbûye dibistanê. (n, m) Tu neçûbûye dibistanê.
Ti şîbîya wendegeh. (m) Ti nêşîbîya wendegeh.	Tu çûbûye dibistanê. (n, m) Tu neçûbûye dibistanê.
O şîbîyo wendegeh. (n) O nêşîbîyo wendegeh.	Ew çûbûye dibistanê. (n, m) Ew neçûbûye dibistanê.
A şîbîya wendegeh. (m) A nêşîbîya wendegeh.	Ew çûbûye dibistanê. (n, m) Ew neçûbûye dibistanê.
Ma şîbîyê wendegeh. (zh) Ma nêşîbîyê wendegeh.	Em çûbûne dibistanê. (ph) Em neçûbûne dibistanê.
Şima şîbîyê wendegeh. (zh) Şima nêşîbîyê wendegeh.	Hûn çûbûne dibistanê. (ph) Hûn neçûbûne dibistanê.
Ê şîbîyê wendegeh. (zh) Ê nêşîbîyê wendegeh.	Ew çûbûne dibistanê. (ph) Ew neçûbûne dibistanê.

Azad şîbîyo. Azad nêşîbîyo.	Azad çûbûye. Azad neçûbûye.
Zelale şîbîya. Zelale nêşîbîya.	Zelal çûbûye. Zelal neçûbûye.
Azad û Zelale şîbîyê. Azad û Zelale nêşîbîyê.	Azad û Zelal çûbûne. Azad û Zelal neçûbûne.

ameyene / hatin (gelmek)

Ez ameybîya. (n, m) Ez nêameybîya.	Ez hatîbûme. (n, m) Ez nehatîbûme.
Ti ameybîyî. (n) Ti nêameybîyî.	Tu hatîbûye. (n, m) Tu nehatîbûye.
Ti ameybîya. (m) Ti nêameybîya.	Tu hatîbûye. (n, m) Tu nehatîbûye.
O ameybîyo. (n) O nêameybîyo.	Ew hatîbûye. (n, m) Ew nehatîbûye.
A ameybîya. (m) A nêameybîya.	Ew hatîbûye. (n, m) Ew nehatîbûye.
Ma ameybîyê. (zh) Ma nêameybîyê.	Em hatîbûne. (ph) Em nehatîbûne.
Şima ameybîyê. (zh) Şima nêameybîyê.	Hûn hatîbûne. (ph) Hûn nehatîbûne.
Ê ameybîyê. (zh) Ê nêameybîyê.	Ew hatîbûne. (ph) Ew nehatîbûne.

bîyene / bûn (olmak)

Ez bibîya. (n, m) Ez nêbîya.	Ez bibûme. (n, m) Ez nebûme.
Ti bibîyî. (n) Ti nêbîyî.	Tu bibûye. (n, m) Tu nebûye.
Ti bibîya. (m) Ti nêbîya.	Tu bibûye. (n, m) Tu nebûye.
O bibîyo. (n) O nêbîyo.	Ew bibûye. (n, m) Ew nebûye.
A bibîya. (m) A nêbîya.	Ew bibûye. (n, m) Ew nebûye.
Ma bibîyê. (zh) Ma nêbîyê.	Em bibûne. (ph) Em nebûne.
Şima bibîyê. (zh) Şima nêbîyê.	Hûn bibûne. (ph) Hûn nebûne.
Ê bibîyê. (zh) Ê nêbîyê.	Ew bibûne. (ph) Ew nebûne.

kewtene / ketin (düşmek)

Ez kewtbîya. (n, m) Ez nêkewtbîya.	Ez ketîbûme. (n, m) Ez neketîbûme.
Ti kewtbîyî. (n) Ti nêkewtbîyî.	Tu ketîbûye. (n, m) Tu neketîbûye.
Ti kewtbîya. (m) Ti nêkewtbîya.	Tu ketîbûye. (n, m) Tu neketîbûye.
O kewtbîyo. (n) O nêkewtbîyo.	Ew ketîbûye. (n, m) Ew neketîbûye.
A kewtbîya. (m) A nêkewtbîya.	Ew ketîbûye. (n, m) Ew neketîbûye.
Ma kewtbîyê. (zh) Ma nêkewtbîyê.	Em ketîbûne. (ph) Em neketîbûne.
Şima kewtbîyê. (zh) Şima nêkewtbîyê.	Hûn ketîbûne. (ph) Hûn neketîbûne.
Ê kewtbîyê. (zh) Ê nêkewtbîyê.	Ew ketîbûne. (ph) Ew neketîbûne.

Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır.

Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.

Wendekarî kitabê xo ardbîyo. / Xwendekarî pirtûka xwe anîbûye.
Wendekare kitabê xo ardbîyo. / Xwendekarê pirtûka xwe anîbûye.
Wendekaran kitabê xo ardbîyê. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîbûne.

Cümlede nesne yoksa ve nesne bilinmiyorsa fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo‘; Kurmanccada ‘îbûye‘ ile çekimlenir.

Azadî wendbîyo. / Azadî xwendibûye. (Azad okumuştu/okumuşmuş.)
Aye berdbîyo. / Wê biribûye. (O götürmüştü/götürmüşmüş.)

Nesne eril ise fiil Zazacada ‘(ybîyo) îbîyo; Kurmanccada ‘îbûye‘ ile çekimlenir.

Azadî çente ardbîyo. / Azadî çente anîbûye. (Azad çantayı getirmişti/getirmişmiş.)
Zelale çente ardbîyo. / Zelalê çente anîbûye. (Zelal çantayı getirmişti/getirmişmiş.)
Azadî kolî birnaybîyo. / Azadî êzing birîbûye. (Azad odun kesmişti/kesmişmiş.)

Nesne dişil ise fiil Zazacada ‘ (ybîya) îbîya ‘; Kurmanccada ‘îbûye‘ ile çekimlenir.

Azadî qeleme ardbîya. / Azadî pênûs anîbûye. (Azad kalemi getirmişti/getirmişmiş.)
Zelale qeleme ardbîya. / Zelalê pênûs anîbûye. (Zelal kalemi getirmişti/getirmişmiş.)
Azadî dare birnaybîya. / Azadî dar birîbûye. (Azad ağacı kesmişti/kesmişmiş.)

Nesne çoğul ise fiil Zazacada ‘(ybîyê) îbîyê‘; Kurmanccada ‘îbûne‘ ile çekimlenir.

Înan kitabî wendbîyê. / Wan pirtûk xwendîbûne. (Kitapları okumuştular/okumuşmuşlar.)
Aye sayî werdbîyê. / Wê sêv xwarîbûne. (Elmaları yemişti/yemişmiş.)
Azadî darî birnaybîyê. / Azadî dar birîbûne. (Azad ağaçları kesmişti/kesmişmiş.)

Azadî kitabê xo berdbîyo. / Azad kitabını götürmüştü/götürmüşmüş.
Azadî kitabê xo berdbîyê. / Azad kitaplarını götürmüştü/götürmüşmüş.
[Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

Zelalê pirtûk anîbûye. / Zelal kitabı getirmişti/getirmişmiş.
Zelalê pirtûk anîbûne. / Zelal kitapları getirmişti/getirmişmiş.
[Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

Not:

ibûye — yerine –> îbûye tercih edilmiştir.
ibûne — yerine –> îbûne tercih edilmiştir.