İkinci tekil kişi için fiilin üçüncü halinin önüne ‘bi‘ sonuna ‘e’ getirilir. İkinci çoğul kişi için fiilin sonuna ‘în’ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önüne ‘me‘ getirilir.
Ti bikere! (Yap!)
Şima bikerîn! (Yapın!)
Ti mekere! (Yapma!)
Şima mekerîn! (Yapmayın!)
Ti bide! (Ver!)
Şima bidîn! (Verin!)
Ti mede! (Verme!)
Şima medîn! (Vermeyin!)
Ti biwaze! (İste!)
Şima biwazîn! (İsteyin!)
Ti mewaze! (İsteme!)
Şima mewazîn! (İstemeyin!)
Ti bigîre! (Al!)
Şima bigîrîn! (Alın!)
Ti megîre! (Alma!)
Şima megîrîn! (Almayın!)
Ti akere! (Aç!)
Şima akerîn! (Açın!)
Ti amekere! (Açma!)
Şima amekerîn! (Açmayın!)
Kurmanccada
İkinci tekil kişi için fiilin üçüncü halinin önüne ‘bi‘ sonuna ‘e’ getirilir. İkinci çoğul kişi için fiilin sonuna ‘in‘ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önün ‘me‘ getirilir.
Tu bike! (Yap!)
Hûn bikin! (Yapın!)
Tu meke! (Yapma!)
Hûn mekin! (Yapmayın!)
Tu bide! (Ver!)
Hûn bidin! (Verin!)
Tu mede! (Verme!)
Hûn medin! (Vermeyin!)
Tu bixwaze! (İste!)
Hûn bixwazin! (İsteyin!)
Tu mexwaze! (İsteme!)
Hûn mexwazin! (İstemeyin!)
Tu bigire! (Al!)
Hûn bigirin! (Alın!)
Tu megire! (Alma!)
Hûn megirin! (Almayın!)
Tu veke! (Aç!)
Hûn vekin! (Açın!)
Tu vemeke! (Açma!)
Hûn vemekin! (Açmayın!)
Dolaylı Emir
Zazacada
Üçüncü tekil kişi ve üçüncü çoğul kişi için cümlenin başına ‘wa‘ partikeli getirilerek dolaylı emir cümlesi kurulabilir.
Üçüncü eril tekil kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘o’ getirilirken dişil tekil kişi için fiilin sonuna ‘a‘ getirilir. Üçüncü çoğul kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘în‘ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.
Wa o bikero! – Wa ê bikerîn! (Yapsın! – Yapsınlar!) Wa o nêkero! – Wa ê nêkerîn! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)
Wa a bikera! – Wa ê bikerîn! (Yapsın! – Yapsınlar!) Wa a nêkera! – Wa ê nêkerîn! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)
Wa o bido! – Wa ê bidîn! (Versin! – Versinler!) Wa o nêdo! – Wa ê nêdîn! (Vermesin! – Vermesinler!)
Wa o biwazo! – Wa ê biwazîn! (İstesin! – İstesinler!) Wa o nêwazo! – Wa ê nêwazîn! (İstemesin! – İstemesinler!)
Wa o bigîro! – Wa ê bigîrîn! (Alsın! – Alsınlar!) Wa o nêgîro! – Wa ê nêgîrîn! (Almasın! – Almasınlar!)
Wa o akero! – Wa ê akerîn! (Açsın! – Açsınlar!) Wa o anêkero! – Wa ê anêkerîn! (Açmasın! – Açmasınlar!)
Kurmanccada
Hem üçüncü tekil kişi ve üçüncü çoğul kişi için cümlenin başına ‘bila‘ partikelleri getirilerek dolaylı emir cümlesi kurulabilir.
Üçüncü tekil kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘e‘ getirilir. Üçüncü çoğul kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘in‘ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.
Bila ew bike! – Bila ew bikin! (Yapsın! – Yapsınlar!) Bila ew neke! – Bila ew nekin! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)
Bila ew bide! – Bila ew bidin! (Versin! – Versinler!) Bila ew nede! – Bila ew nedin! (Vermesin! – Vermesinler!)
Bila ew bixwaze! – Bila ew bixwazin! (İstesin! – İstesinler!) Bila ew nexwaze! – Bila ew nexwazin! (İstemesin! – İstemesinler!)
Bila ew bigire! – Bila ew bigirin! (Alsın! – Alsınlar!) Bila ew negire! – Bila ew negirin! (Almasın! – Almasınlar!)
Bila ew veke! – Bila ew vekin! (Açsın! – Açsınlar!) Bila ew veneke! – Bila ew venekin! (Açmasın! – Açmasınlar!)
Not: Dolaysız emir: Wa o nê gureyî nêkero! – Wa o nê gureyî mekero! (Hadi yapsın, de yapsın, de hadi yapsın.)
Saete 7 a. / Saet 7 e. Saete hewt a. / Saet heft e.
Saete 10 a. / Saet 10 e. Saete des a. / Saet deh e.
Saete 12 a. / Saet 12 e. Saete diwês a. / Saet duwazdeh e.
2) Saete çend a? / Saet çend e?
Saete 1.30 a. / Saete 1.30 e. Saete yew û nêm a. / Saet yek û nîv e.
Saete 4.30 a. / Saet 4.30 e. Saete çar û nêm a. / Saet çar û nîv e.
Saete 7.30 a. / Saet 7.30 e. Saete hewt û nêm a. / Saet heft û nîv e.
Saete 10.30 a. / Saet 10.30 e. Saete des û nêm a. / Saet deh û nîv e.
Saete 12.30 a. / Saet 12.30 e. Saete diwês û nêm a. / Saet duwazdeh û nîv e.
3) Saete çend a? / Saet çend e?
Saete 1.15 a. / Saet 1.15 e. Saete yew û çarek a. (Saete yewî çarekêk vîyarena.) / Saet yek û çaryek e.
Saete 7.15 a. / Saet 7.15 e. Saete hewt û çarek a. (Saete hewtî çarekêk vîyarena.) / Saet heft û çaryek e.
Saete 10.15 a. / Saet 10.15 e. Saete des û çarek a. (Saete desî çarekêk vîyarena.) / Saet deh û çaryek e.
Saete 12.15 a. / Saet 12.15 e. Saete diwês û çarek a. (Saete diwêsî çarekêk vîyarena.) / Saet duwazdeh û çaryek e.
Saete 4.15 a. / Saet 4.15 e. Saete çar û çarek a. (Saete çarî çarekêk vîyarena.) / Saet çar û çaryek e.
4) Saete çend a? / Saet çend e?
Saete 4.15 a. / Saet 4.15 e. Saete çar û pancês a. / Saet çar û pazdeh deqe ye.
Saete 9.24 a. / Saet 9.24 e. Saete new û vîst û çar a. (Saete newî vîst û çar deqa vîyarena.) / Saet neh û bîst û çar deqe ye.
Saete 6.16 a. / Saet 6.16 e. Saete şeş û şîyês a. (Saete şeşî şîyês deqa vîyarena.) / Saet şeş û şazdeh deqe ye.
Saete 12.10 a. / Saet 12.10 e. Saete diwês û des a. (Saete diwêsî des deqa vîyarena.) / Saet duwazdeh û deh deqe ye.
Saete 10.12 a. / Saet 10.12 e. Saete des û diwês a. (Saete desî diwês deqa vîyarena.) / Saet deh û duwazdeh deqe ye.
Saete 11.40 a. / Saet 11.40 e. Saete yewendes û çewres a. (Saete yewendesî çewres deqa vîyarena.) / Saet yazdeh û çil deqe ye.
Saete 1.45 a. / Saet 1.45 e. Saete yew û çewres û panc a. / Saet yek û çil û pênc deqe ye.
5) Saete çend a? / Saet çend e?
Saete 1.45 a. / Saet 1.45 e. Saete dîyî rê çarek wazena. (Saete dîyî rê çarek menda.) (Saete dîyî rê pancês deqa menda.)(Saete dîyî rê pancês deqa wazena.) / Saet du kêm çaryek e.
Saete 11.40 a. / Saet 11.40 e. Saete diwês rê vîst deqa wazena. / Saet duwazdeh kêm bîst deqe ye.
Saete 9.55 a. / Saet 9.55 e. Saete desî rê panc deqa wazena. (Saete desî rê panc deqa menda.) / Saet deh kêm pênc deqe ye.
Saete 5.50 a. / Saet 5.50 e. Saete şeşî rê des deqa wazena. (Saete şeşî rê des deqa menda.) / Saet şeş kêm deh deqe ye.
Saete 8.52 a. / Saet 8.52 e. Saete newî rê heşt deqa wazena. (Saete newî rê heşt deqa menda.) / Saet neh kêm heşt deqe ye. Saete 7.42 a. / Saet 7.42 e. Saete heştî rê heştês deqa wazena. (Saete heştî rê heştês deqa menda.) / Saet heşt kêm hejdeh deqe ye.
22 vîst û di 23 vîst û hîrê 24 vîst û çar 25 vîst û panc 26 vîst û şeş 27 vîst û hewt 28 vîst û heşt 29 vîst û new / 22 bîst û du 23 bîst û sê 24 bîst û çar 25 bîst û pênc 26 bîst û şeş 27 bîst û heft 28 bîst û heşt 29 bîst û neh
di hezarî, hîrê hezarî, çar hezarî, panc hezarî, şeş hezarî, hewt hezarî, heşt hezarî, new hezarî, des hezarî/ du hezar, sê hezar, çar hezar, pênc hezar, şeş hezar, heft hezar, heşt hezar, neh hezar
di mîlyonî, hîrê mîlyonî, çar mîlyonî, panc mîlyonî, şeş mîlyonî, hewt mîlyonî, heşt mîlyonî, new mîlyonî, des mîlyonî/ du mîlyon, sê mîlyon, çar mîlyon, pênc mîlyon, şeş mîlyon, heft mîlyon, heşt mîlyon, neh mîlyon
di mîlyarî, hîrê mîlyarî, çar mîlyarî, panc mîlyarî, şeş mîlyarî, hewt mîlyarî, heşt mîlyarî, new mîlyarî, des mîlyarî/ du mîlyar, sê mîlyar, çar mîlyar, pênc mîlyar, şeş mîlyar, heft mîlyar, heşt mîlyar, neh mîlyar
35 hîris û panc / sih û pênc 68 şeştî û heşt / şêst û heşt 77 hewtay û hewt / heftê û heft 101 se û yew / sed û yek 412 çar sey û diwês / çar sed û duwazdeh 535 panc sey û hîris û panc / pênc sed û sih û pênc 1925 hezar û new sey û vîst û panc / hezar û neh sed û bîst û pênc 1938 hezar û new sey û hîris û heşt / hezar û neh sed û sih û heşt 1997 hezar û new sey û neway û hewt / hezar û neh sed û nod û heft 2005 di hezarî û panc / du hezar û pênc 2012 di hezarî û diwês / du hezar û duwazdeh 9518 new hezarî û panc sey û heştês / neh hezar û pênc sed û hejdeh 1.567.849 mîlyon û panc sey û şeştî û hewt hezarî û heşt sey û çewres û new / mîlyon û pênc sed û şêst û heft hezar û heşt sed û çil û neh 2.000.000 di mîlyonî / du mîlyon 6.000.000.000 şeş mîlyar / şeş mîlyar
Sıra Sayıları
Hûmarnameyê rêzkî / Hejmarnavên rêzîn
Sayıların sonuna Zazacada ‘-in‘; Kurmanccada ‘-em‘ eki getirilerek sıra sayıları oluşturulur. Zazacada dişil ifade için sıra sayılarının sonuna dişillik belirten ‘-e’ gelmektedir. ‘yewin’ eril iken ‘yewine’ dişildir.
1. yewin / yekem 2. dîyin / duyem 3. hîrêyin / sêyem 12. diwêsin / duwazdehem 21. vîst û yewin / bîst û yekem 30. hîrisin / sihem 100. seyin / sedem 800. heşt seyin / heşt sedem 1.000. hezarin / hezarem 1.000.000. mîlyonin / mîlyonem 1.000.000.000. mîlyarin / mîlyarem
Kesirler
1/2 di ra yew / ji duyan yek (duyek), nîv 1/4 çar ra yew / ji çaran yek (çaryek) 1/5 panc ra yew / ji pêncan yek (pêncyek) 2/4 çar ra di / ji çaran du (çardu) 2/5 panc ra di / ji pêncan du (pêncdu) 3/5 panc ra hîrê / ji pêncan sê (pêncsê) 1/10 des ra yew / ji dehan yek (dehyek) 2/10 des ra di / ji dehan du (dehdu) 20/1.000 hezar ra vîst / ji hezarî bîst 50/1.000 hezar ra pancas / ji hezarî pêncî
20% se ra vîst / ji sedî bîst 25% se ra vîst û panc / ji sedî bîst û pênc (ji % 25) 30% se ra hîris / ji sedî sih 50% se ra pancas / ji sedî pêncî ‰ 5 hezar ra panc / ji hezarî pênc (ji ‰ 5)
Ez şena, eşkena, şe kena, besekena bêra. (Gelebilirim.) Ma şenê, eşkenê, şe kenê, besekenê binusê. (Yazabiliriz.)
Kurmanccada:
edebilmek: şiyan, şe kirin, karîn
Ez dişêm, şe dikim, dikarim têm. (Gelebilirim.) Em dişên, şe dikin, dikarin binivîsin. (Yazabiliriz.)
Şimdiki zaman
Ez eşkena şira. Ez nêeşkena şira.
Ez dikarim biçim. Ez nikarim biçim.
(Gidebiliyorum.) (Gidemiyorum.)
Ti eşkenî şirî. (n) Ti nêeşkenî şirî.
Tu dikarî biçî. (n, m) Tu nikarî biçî.
(Gidebiliyorsun.) (Gidemiyorsun.
Ti eşkena şira. (m) Ti nêeşkena şira.
Tu dikarî biçî. (n, m) Tu nikarî biçî.
(Gidebiliyorsun.) (Gidemiyorsun.
O eşkeno şiro. (n) O nêeşkeno şiro.
Ew dikare biçe. (n, m) Ew nikare biçe.
(Gidebiliyor.) (Gidemiyor.
A eşkena şira. (m) A nêeşkena şira.
Ew dikare biçe. (n, m) Ew nikare biçe.
(Gidebiliyor.) (Gidemiyor.
Ma eşkenê şirê. Ma nêeşkenê şirê.
Em dikarin biçin. Em nikarin biçin.
(Gidebiliyoruz.) (Gidemiyoruz.
Şima eşkenê şirê. Şima nêeşkenê şirê.
Hûn dikarin biçin. Hûn nikarin biçin.
(Gidebiliyorsunuz.) (Gidemiyorsunuz.
Ê eşkenê şirê. Ê nêeşkenê şirê.
Ew dikarin biçin. Ew nikarin biçin.
(Gidebiliyorlar.) (Gidemiyorlar.
Ez eşkena uca ra tena bêra. (Ordan yalnız gelebilirim.) Ez eşkena bêra. (Gelebilirim./Gelebiliyorum.) Ez nêeşkena bêra. (Gelemem./Gelemiyorum.) Ti eşkena şira. (Gidebilirsin./Gidebiliyorsun.) O eşkeno biwero. (Yiyebilir./Yiyebiliyor.) Ma eşkenê binusê. (Yazabiliriz./Yazabiliyoruz.)
Gelecek zaman
Ez do bieşka şira. Ez do nêeşka şira.
Ez dê bikarim biçim. Ez dê nekarim biçim.
(Gidebileceğim.) (Gidemeyeceğim.)
Ti do bieşkî şirî. (n) Ti do nêeşkî şirî.
Tu dê bikarî biçî. (n, m) Tu dê nekarî biçî.
(Gidebileceksin.) (Gidemeyeceksin.)
Ti do bieşka şira. (m) Ti do nêeşka şira.
Tu dê bikarî biçî. (n, m) Tu dê nekarî biçî.
(Gidebileceksin.) (Gidemeyeceksin.)
O do bieşko şiro. (n) O do nêeşko şiro.
Ew dê bikare biçe. (n, m) Ew dê nekare biçe.
(Gidebilecek.) (Gidemeyecek.)
A do bieşka şira. (m) A do nêeşka şira.
Ew dê bikare biçe. (n, m) Ew dê nekare biçe.
(Gidebilecek.) (Gidemeyecek.)
Ma do bieşkê şirê. Ma do nêeşkê şirê.
Em dê bikarin biçin. Em dê nekarin biçin.
(Gidebileceğiz.) (Gidemeyeceğiz.)
Şima do bieşkê şirê. Şima do nêeşkê şirê.
Hûn dê bikarin biçin. Hûn dê nekarin biçin.
(Gidebileceksiniz.) (Gidemeyeceksiniz.)
Ê do bieşkê şirê. Ê do nêeşkê şirê.
Em dê bikarin biçin. Em dê nekarin biçin.
(Gidebilecekler.) (Gidemeyecekler.)
Ez do bieşka bêra. (Gelebileceğim.) Ez do nêeşka bêra. (Gelemeyeceğim.) Ti do bieşka şira. (Gidebileceksin.) O do bieşko biwero. (Yiyebilecek.) Ma do bieşkê binusê. (Yazabileceğiz.)
Geçmiş zaman
Mi eşkaya şira. Mi nêeşkaya şira.
Min karî biçim. Min nekarî biçim.
(Gidebildim.) (Gidemedim.)
To eşkayî şirî. (n) To nêeşkayî şirî.
Te karî biçî. (n, m) Te nekarî biçî.
(Gidebildin.) (Gidemedin.)
To eşkaya şira. (m) To nêeşkaya şira.
Te karî biçî. (n, m) Te nekarî biçî.
(Gidebildin.) (Gidemedin.)
Ey eşka şiro. (n) Ey nêeşka şiro.
Wî karî biçe. (n) Wî nekarî biçe.
(Gidebildi.) (Gidemedi.)
Aye eşkaye şira. (m) Aye nêeşkaye şira. (m)
Wê karî biçe. (m) Wê nekarî biçe.
(Gidebildi.) (Gidemedi.)
Ma eşkayî şirê. Ma nêeşkayî şirê.
Me karî biçin. Me nekarî biçin.
(Gidebildik.) (Gidemedik.)
Şima eşkayî şirê. Şima nêeşkayî şirê.
We karî biçin. We nekarî biçin.
(Gidebildiniz.) (Gidemediniz.)
Înan eşkayî şirê. Înan nêeşkayî şirê.
Wan karî biçin. Wan nekarî biçin.
(Gidebildiler.) (Gidemediler.)
Mi eşkaya bêra. (Gelebildim.) Mi nêeşkaya bêra. (Gelemedim.) To eşkaya şira. (Gidebildin.) Ey eşka saye(m) biwero. (Elmayı yiyebildi.) Ey nêeşka werd(n) biwero. (Yemeği yiyemedi.) Ey nêeşka înan(zh) biwero. (Onları yiyemedi.) Ma eşkayî binusî. (Yazabildik.)
Miş’li geçmiş zaman
Mi eşkaya şira. Mi nêeşkaya şira.
Min kariye biçim. Min nekariye biçim.
(Gidebilmişim.) (Gidememişim.)
To eşkayî şirî. (n) To nêeşkayî şirî.
Te kariye biçî. (n, m) Te nekariye biçî.
(Gidebilmişsin.) (Gidememişsin.)
To eşkaya şira. (m) To nêeşkaya şira.
Te kariye biçî. (n, m) Te nekariye biçî.
(Gidebilmişsin.) (Gidememişsin.)
Ey eşkayo şiro. (n) Ey nêeşkayo şiro.
Wî kariye biçe. (n) Wî nekariye biçe.
(Gidebilmiş.) (Gidememiş.)
Aye eşkaya şira. (m) Aye nêeşkaya şira.
Wê kariye biçe. (m) Wê nekariye biçe.
(Gidebilmiş.) (Gidememiş.)
Ma eşkayê şirê. Ma nêeşkayê şirê.
Me kariye biçin. Me nekariye biçin.
(Gidebilmişiz.) (Gidememişiz.)
Şima eşkayê şirê. Şima nêeşkayê şirê.
We kariye biçin. We nekariye biçin.
(Gidebilmişsiniz.) (Gidememişsiniz.)
Înan eşkayê şirê. Înan nêeşkayê şirê.
Wan kariye biçin. Wan nekariye biçin.
(Gidebilmişler.) (Gidememişler.)
Mi eşkaya bêra. (Gelebilmişim.) Mi nêeşkaya bêra. (Gelememişim.) To eşkaya şira. (Gidebilmişsin.) Ey eşkayo saye(m) biwero. (Elmayı yiyebilmiş.) Ey nêeşkayo werd(n) biwero. (Yemeği yiyememiş.) Ey nêeşkayo înan(zh) biwero. (Onları yiyememiş.) Ma eşkayê binusî. (Yazabilmişiz.)
Şimdiki zamanın hikâyesi
Mi eşkayêne şira. Mi nêeşkayêne şira.
Min dikarî biçim. Min nedikarî biçim.
(Gidebiliyordum.) (Gidemiyordum.)
To eşkayêne şirî. (n) To nêeşkayêne şirî.
Te dikarî biçî. (n, m) Te nedikarî biçî.
(Gidebiliyordun.) (Gidemiyordun.)
To eşkayêne şira. (m) To nêeşkayêne şira.
Te dikarî biçî. (n, m) Te nedikarî biçî.
(Gidebiliyordun.) (Gidemiyordun.)
Ey eşkayêne şiro. (n) Ey nêeşkayêne şiro.
Wî dikarî biçe. (n) Wî nedikarî biçe.
(Gidebiliyordu.) (Gidemiyordu.)
Aye eşkayêne şira. (m) Aye nêeşkayêne şira.
Wê dikarî biçe. (m) Wê nedikarî biçe.
(Gidebiliyordu.) (Gidemiyordu.)
Ma eşkayêne şirê. Ma nêeşkayêne şirê.
Me dikarî biçin. Me nedikarî biçin.
(Gidebiliyorduk.) (Gidemiyorduk.)
Şima eşkayêne şirê. Şima nêeşkayêne şirê.
We dikarî biçin. We nedikarî biçin.
(Gidebiliyordunuz.) (Gidemiyordunuz.)
Înan eşkayêne şirê. Înan nêeşkayêne şirê.
Wan dikarî biçin. Wan nedikarî biçin.
(Gidebiliyordular.) (Gidemiyordular.)
Mi eşkayêne bêra. (Gelebiliyordum/Gelebilirdim.) Mi nêeşkayêne bêra. (Gelemiyordum.) To eşkayêne şira. (Gidebiliyordun.) Ey eşkayêne saye(m) biwero. (Elmayı yiyebiliyordu.) Ey eşkayêne werd(n) biwero. (Yemeği yiyebiliyordu.) Ey eşkayêne înan(zh) biwero. (Onları yiyebiliyordu.) Ma eşkayêne binusî. (Yazabiliyorduk.)
Gelecek zamanın hikâyesi
Mi do bieşkayêne şira. Mi do nêeşkayêne şira.
Min dê bikariya biçim. Min dê nekariya biçim.
(Gidebilecektim.) (Gidemeyecektim.)
To do bieşkayêne şirî. (n) To do nêeşkayêne şirî.
Te dê bikariya biçî. (n, m) Te dê nekariya biçî.
(Gidebilecektin.) (Gidemeyecektin.)
To do bieşkayêne şira. (m) To do nêeşkayêne şira.
Te dê bikariya biçî. (n, m) Te dê nekariya biçî.
(Gidebilecektin.) (Gidemeyecektin.)
Ey do bieşkayêne şiro. (n) Ey do nêeşkayêne şiro.
Wî dê bikariya biçe. (n) Wî dê nekariya biçe.
(Gidebilecekti.) (Gidemeyecekti.)
Aye do bieşkayêne şira. (m) Aye do nêeşkayêne şira.
Wê dê bikariya biçe. (m) Wê dê nekariya biçe.
(Gidebilecekti.) (Gidemeyecekti.)
Ma do bieşkayêne şirê. Ma do nêeşkayêne şirê.
Me dê bikariya biçin. Me dê nekariya biçin.
(Gidebilecektik.) (Gidemeyecektik.)
Şima do bieşkayêne şirê. Şima do nêeşkayêne şirê.
We dê bikariya biçin. We dê nekariya biçin.
(Gidebilecektiniz.) (Gidemeyecektiniz.)
Înan do bieşkayêne şirê. Înan do nêeşkayêne şirê.
Wan dê bikariya biçin. Wan dê nekariya biçin.
(Gidebilecektiler.) (Gidemeyecektiler.)
Mi do bieşkayêne bêra. (Gelebilecektim.) Mi do nêeşkayêne bêra. (Gelemiyecektim.) To do bieşkayêne şira. (Gidebilecektin.) Ey do bieşkayêne saye(m) biwero. (Elmayı yiyebilecekti.) Ey do bieşkayêne werd(n) biwero. (Yemeği yiyebilecekti.) Ey do bieşkayêne înan(zh) biwero. (Onları yiyebilecekti.) Ma do bieşkayêne binusî. (Yazabilecektik.)
Miş’li geçmiş zamanın hikâyesi
Mi eşkabîya şira. Mi nêeşkabîya şira.
Min karîbûye biçim. Min nekarîbûye biçim.
(Gidebilmiştim.) (Gidememiştim.)
To eşkabîyî şirî. (n) To nêeşkabîyî şirî.
Te karîbûye biçî. (n, m) Te nekarîbûye biçî.
(Gidebilmiştin.) (Gidememiştin.)
To eşkabîya şira. (m) To nêeşkabîya şira.
Te karîbûye biçî. (n, m) Te nekarîbûye biçî.
(Gidebilmiştin.) (Gidememiştin.)
Ey eşkabîyo şiro. (n) Ey nêeşkabîyo şiro.
Wî karîbûye biçe. (n) Wî nekarîbûye biçe.
(Gidebilmişti.) (Gidememişti.)
Aye eşkabîya şira. (m) Aye nêeşkabîya şira.
Wê karîbûye biçe. (m) Wê nekarîbûye biçe.
(Gidebilmişti.) (Gidememişti.)
Ma eşkabîyê şirê. Ma nêeşkabîyê şirê.
Me karîbûye biçin. Me nekarîbûye biçin.
(Gidebilmiştik.) (Gidememiştik.)
Şima eşkabîyê şirê. Şima nêeşkabîyê şirê.
We karîbûye biçin. We nekarîbûye biçin.
(Gidebilmiştiniz.) (Gidememiştiniz.)
Înan eşkabîyê şirê. Înan nêeşkabîyê şirê.
Wan karîbûye biçin. Wan nekarîbûye biçin.
(Gidebilmiştiler.) (Gidememiştiler.)
Mi eşkabîya bêra. (Gelebilmiştim.) Mi nêeşkabîya bêra. (Gelememiştim.) To(m) eşkabîya şira. (Gidebilmiştin.) Ey eşkabibî saye(m) biwero. (Elmayı yiyebilmişti.) Ey eşkabibî werd(n) biwero. (Yemeği yiyebilmişti.) Ey eşkabibî înan(zh) biwero. (Onları yiyebilmişti.) Ma eşkabîyê binusî. (Yazabilmiştik.)
Örnek cümleler:
Vizêr vewre varayêne ti eşkayî pê erebe şirî keyeyê xo? (Dün kar yağıyordu arabayla evine gidebildin mi?)
Pereyê ey çin o coka o nêeşkeno ban bigîro. (Parası yok bu yüzden ev alamaz.)
Par Baran nêeşkayêne asnawe bikero la nika eşkeno. (Geçen yıl baran yüzemiyordu ama şimdi yüzebiliyor.)
Sahiplik bildirirken tamlananın eril, dişil ya da çoğul olması farketmeksizin tamlayan tarafında şahıs zamirlerinin ikinci formu kullanılır.
Nameyê min Azad o. / Navê min Azad e. Nameyê to Azad o. / Navê te Azad e. Nameyê ey Azad o. / Navê wî Azad e. Nameyê aye Berfîn a. / Navê wê Berfîn e. Nameyê ma Azad û Berfîn ê. / Navên me Azad û Berfîn in. Nameyê şima Azad û Berfîn ê. / Navên we Azad û Berfîn in. Nameyê înan Azad û Berfîn ê. / Navên wan Azad û Berfîn in.
Birayê min doktor o. / Birayê min doktor e. (Kardeşim doktordur.) Birayê min doktor ê. / Birayên min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)
Waya min doktor a. / Xwişka min doktor e. (Kardeşim doktordur.) Wayê min doktor ê. / Xwişkên min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.) Way û birayê min doktor ê. / Xwişk û birayê min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)
Çenteyê min vay o. / Çenteyê min biha ye. (Çantam pahalıdır.) Çenteyê to vay o. / Çenteyê te biha ye. (Çantan pahalıdır.) Çenteyê ey vay o. / Çenteyê wî biha ye. (Çantası pahalıdır.) Çenteyê aye vay o. / Çenteyê wê biha ye. (Çantası pahalıdır.)
Çenteyê ma vay ê. / Çenteyên me biha ne. (Çantalarımız pahalıdır.) Çenteyê şima vay ê. / Çenteyên we biha ne. (Çantalarınız pahalıdır.) Çenteyê înan vay ê. / Çenteyên wan biha ne. (Çantaları pahalıdır.) [Son üç örnekte ‘çente’ çoğuldur yani birden fazladır.]
Keyeyê min Dîyarbekir de yo. / Mala min li Dîyarbekirê ye. (Evim Diyarbakır’dadır.) Keyeyê to Dîyarbekir de yo. / Mala te li Dîyarbekirê ye. (Evin Diyarbakır’dadır.) Keyeyê ey Dîyarbekir de yo. / Mala wî li Dîyarbekirê ye. (Evi Diyarbakır’dadır.) Keyeyê aye Dîyarbekir de yo. / Mala wê li Dîyarbekirê ye. (Evi Diyarbakır’dadır.)
Keyeyê ma Dîyarbekir de yo. / Mala me li Dîyarbekirê ye. (Evimiz Diyarbakır’dadır.) Keyeyê şima Dîyarbekir de yo. / Mala we li Dîyarbekirê ye. (Eviniz Diyarbakır’dadır.) Keyeyê înan Dîyarbekir de yo. / Mala wan li Dîyarbekirê ye. (Evleri Diyarbakır’dadır.) [Son üç örnekte ‘ev’ tekildir yani bir tanedir.]
Not: Zazacada sahiplik bildirirken tamlayanda birinci tekil kişinin ikinci formu ‘mi’ yerine ‘min’ da kullanılmaktadır. Örneklerde ‘min’ tercih edilmiştir.
İsim Tamlamaları
İsim tamlamalarında genel yapı: tamlanan + tamlayan şeklindedir.
İsim tamlamalarında kelimelerin dil bilgisel cinsiyetine göre yani kelimenin erillik, dişillik veya çoğulluğuna göre tamlanan ve tamlayan çeşitli ekler almaktadır.
Tamlanan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)ê‘ ekini alır. Tamlanan dişil ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)a‘ ekini alır. Tamlanan çoğul ise Zazacada ‘(y)ê’, Kurmanccada ‘(y)ên‘ ekini alır.
Tamlayan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)î‘ ekini alır. Tamlayan dişil ise Zazacada ek almaz, Kurmanccada ‘(y)ê’ ekini alır. Tamlayan çoğul ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)an’ ekini alır.
Birayê Azadî kitab waneno. / Birayê Azadî pirtûk dixwîne. (Azad’ın erkek kardeşi kitap okuyor.) Birayê Azadî kitab wend. / Birayê Azadî pirtûk xwend. (Azad’ın kardeşi kitap okudu.)
Birayê Zelale kitab waneno. / Birayê Zelalê pirtûk dixwîne. (Zelal’in erkek kardeşi kitap okuyor.) Birayê Zelale kitab wend. / Birayê Zelalê pirtûk xwend. (Zelal’in erkek kardeşi kitap okudu.)
Birayê embazan kitaban waneno. / Birayê hevalan pirtûk dixwîne. (Arkadaşların erkek kardeşi kitap okuyor.) Birayê embazan kitab wend. / Birayê hevalan pirtûk xwend.(Arkadaşların erkek kardeşi kitabı okudu.)
Waya Azadî kitab wanena. / Xwişka Azadî pirtûk dixwîne. (Azad’ın kız kardeşi kitap okuyor.) Waya Azadî kitab wend. / Xwişka Azadî pirtûk xwend. (Azad’ın kız kardeşi kitap okudu.)
Waya Zelale kitab wanena. / Xwişka Zelalê pirtûk dixwîne.(Zelal’in kız kardeşi kitap okuyor.) Waya Zelale kitab wend. / Xwişka Zelalê pirtûk xwend. (Zelal’in kız kardeşi kitap okudu.)
Waya embazan kitab wanena. / Xwişka hevalan pirtûk dixwîne. (Arkadaşların kız kardeşi kitap okuyor.) Waya embazan kitab wend. / Xwişka hevalan pirtûk xwend. (Arkadaşların kız kardeşi kitap okudu.)
Birayê Azadî kitaban wanenê. / Birayên Azadî pirtûkan dixwînin.(Azad’ın erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.) Birayanê Azadî kitabî wendî. / Birayên Azadî pirtûk xwendin.(Azad’ın erkek kardeşleri kitapları okudular.)
Birayê Zelale kitaban wanenê. / Birayên Zelalê pirtûkan dixwînin.(Zelal’in erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.) Birayanê Zelale kitabî wendî. / Birayên Zelalê pirtûk xwendin.(Zelal’in erkek kardeşleri kitapları okudular.)
Birayê embazan kitaban wanenê. / Birayên hevalan pirtûkan dixwînin.(Arkadaşların erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.) Birayanê embazan kitabî wendî. / Birayên hevalan pirtûk xwendin.(Arkadaşların erkek kardeşleri kitapları okudular.)
İsim tamlamalarında ikinci form
İsim tamlamalarının birinci formu ile ikinci formu Zazacada tamlananın çoğul olduğu durumlar dışında Zazacada ve Kurmanccada aynıdır.
Zazacada; tamlanan çoğul ise birinci formda ‘(y)ê’, İkinci formda ‘(y)anê’ ekini alır.
Wendekarê wendegehî kitaban wanenê. / Xwendekarên dibistanê pirtûkan dixwînin. (Okulun öğrencileri kitapları okuyorlar.)
Wendekaranê wendegehî kitabî wendî. / Xwendekarên dibistanê pirtûk xwendin. (Okulun öğrencileri kitapları okudular.)
Zazacada tamlanan eril ise ‘êkê‘; dişil ise ‘êka‘ ve çoğul ise ‘êkê‘ ekini alır. Kurmanccada; tamlanan eril ise ‘ekî‘; dişil ise ‘eke‘ ve çoğul ise ‘ine‘ ekini alır.
Embazêkê to veng dano to. / Hevalekî te gazî te dike. (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)
Embazêka to veng dana to. / Hevaleke te gazî te dike. (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)
Embazêkê to veng danê to. / Hevaline te gazî te dikin. (Birkaç arkadaşın seni çağırıyor.)
yew/yek, tayê/hinek ve çend/çend gibi sözcüklerle:
Yew embazê to veng dano to. / Yek hevalê te gazî te dike. (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)
Yew embaza to veng dana to. / Yek hevala te gazî te dike. (Bir arkadaşın seni çağırıyor.)
Tayê embazê to veng danê to. / Hinek hevalên te gazî te dikin. (Bazı arkadaşların seni çağırıyor.)
Çend embazê to veng danê to. / Çend hevalên te gazî te dikin. (Birkaç arkadaşın seni çağırıyor.)
Rengê berê Azadî sipî yo. / Rengê derîyê Azadî spî ye. Azad’in kapısının rengi beyazdır.
Rengê berê banê Azadî sipî yo. / Rengê derîyê mala Azadî spî ye. Azad’in evinin kapısının rengi beyazdır.
Hemwelatîyê camêrdanê welatê pîlî / Hemwelatîyên mêrên welatê mezin Büyük ülkenin erkek vatandaşları
Uzun tamlamalarda tamlanan ve tamlayan karıştırılabilir bu karışıklığı önlemek için Zazacada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’ ve ‘yê(zh)’; Kurmanccada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’, ‘yên(ph)’ tamlanan ve tamlayan arasına yazılır.
Heqê grevî yê karkeran / Heqê grevê yê karkeran (İşçilerin grev hakkı)
Marşa neteweyî ya kurdan / Marşa neteweyî ya kurdan (Kürt(lerin) ulusal marşı)
Heqê qanûnî yê karkeran / Heqên qanûnî yên karkeran (İşçilerin kanuni hakları)
Sıfat Tamlamaları
Sıfat tamlamalarında kelimelerin dil bilgisel cinsiyetine göre yani kelimenin erillik, dişillik veya çoğulluğuna göre tamlanan ve tamlayan çeşitli ekler almaktadır.
Tamlanan eril ise Zazacada ‘(y)o’; Kurmanccada ‘(y)ê‘ ekini alır. Tamlanan dişil ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)a‘ ekini alır. Tamlanan çoğul ise Zazacada ‘(y)ê’, Kurmanccada ‘(y)ên‘ ekini alır.
Tamlayan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ek almaz. Tamlayan dişil ise Zazacada ‘(y)e’ ekini alırken Kurmanccada ek almaz. Tamlayan çoğul ise Zazacada ‘(y)î’ ekini alırken Kurmanccada ek almaz.
embazo baş / hevalê baş (iyi arkadaş) embaza başe / hevala baş (iyi arkadaş) embazê başî / hevalên baş (iyi arkadaşlar)
Wendekaro xebatker kitab waneno. / Xwendekarê xebatker pirtûk dixwîne. Wendekara xebatkare kitab wanena. / Xwendekara xebatker pirtûk dixwîne. Wendekarê xebatkarî kitab wanenê. / Xwendekarên xebatker pirtûk dixwînin.
Sıfat tamlamalarında ikinci form
Sıfat tamlamalarının birinci formu ile ikinci formu Zazacada tamlananın eril ve çoğul olduğu durumlar dışında Zazacada ve Kurmanccada aynıdır.
Zazacada; Tamlanan eril ise birinci formda ‘(y)o’, ikinci formda ‘(y)ê’ ekini alır. Tamlayan eril ise birinci formda ek almaz, ikinci formda ‘(y)î’ ekini alır.
Tamlanan çoğul ise birinci formda ‘(y)ê’, ikinci formda ‘(y)anê’ ekini alır. Tamlayan çoğul ise birinci formda ve ikinci formda ‘(y)an’ ekini alır.
Lajeko xebatker gureyê xo qedêneno. / Lawikê xebatker karê xwe diqedîne. Lajekê xebatkerî gureyê xo leze qedêna. / Lawikê xebatker karê xwe zû qedand.
Kêneka xebatkere gureyê xo qedênena. / Keçika xebatker karê xwe diqedîne. Kêneka xebatkere gureyê xo leze qedêna. / Keçika xebatker karê xwe zû qedand.
Merdimê xebatkerî gureyê xo qedênenê. / Mirovên xebatker karê xwe diqedînin. Merdimanê xebatkeran gureyê xo leze qedênayî. / Mirovên xebatker karê xwe zû qedandin.
Belirsizlik olması durumunda
Sözcüğe gelen eklerle:
Zazacada tamlanan eril ise ‘êko‘; dişil ise ‘êka‘ ve çoğul ise ‘êkê‘ ekini alır. Kurmanccada; tamlanan eril ise ‘ekî‘; dişil ise ‘eke‘ ve çoğul ise ‘ine‘ ekini alır.
embazêko baş / hevalekî baş (Herhangi bir iyi arkadaş) embazêka başe / hevaleke baş (Herhangi bir iyi arkadaş) embazêkê başî / hevaline baş (Herhangi iyi arkadaşlar)
Merdimêko kal verê berî de vindeno. / Mirovekî kal li ber derî disekine. Merdimêka kal verê berî de vindena. / Miroveke kal li ber derî disekine. Merdimêkê kal verê berî de vindenê. / Mirovine kal li ber derî disekinin.
Uzun Tamlamalar
Uzun tamlamalarda tamlanan ve tamlayan karıştırılabilir bu karışıklığı önlemek için Zazacada ‘yo(n)’, ‘ya(m)’ ve ‘yê(zh)’; Kurmanccada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’, ‘yên(ph)’ tamlanan ve tamlayan arasına yazılır.
Azad, hemwelatîyê camêrdê welatî yo pîl o. / Azad, hemwelatîyê mêrê welatî yê mezin e. Azad, ülkenin (yaşça) büyük erkek vatandaşıdır.
Rojda, hemwelatîya cinîka welatî ya pîl a. / Rojda, hemwelatîya jina welatî ya mezin e. Rojda, ülkenin (yaşça) büyük kadın vatandaşıdır.
Ê, hemwelatîyê xortanê welatî yê pîl ê. / Ew, hemwelatîyên xortên welatî yên mezin in. Onlar, ülkenin (yaşça) büyük delikanlı vatandaşlarıdırlar.
Tamlamalarda dikkat edilmesi gerekenler
Tamlamalarda kelimelerin çoğulluğuna ve tamlamanın anlamsal mantığına dikkat edilmelidir.
Roja dayîkan / Roja dayikan (Anneler günü) (Tüm annelerin günü kastedildiğinden ‘dayîke/dayik’ çoğul olmalıdır.)
Meclîsê cinîyan / Meclîsa jinan (Kadın meclisi) (Burda kastedilen meclis, tüm kadınların meclisi olduğundan ‘cinî/jin’ çoğuldur.)
Heqê merdiman / Heqên mirovan (İnsan hakları) (Tüm insanların hakları kastedildiğinden ‘merdim/mirov’ çoğuldur.)
Çenteyê camêrdan / Çenteyê mêran (Erkek çantası) Çenteyê cinîyan / Çenteyê jinan (Kadın çantası) (Çantalar tüm erkekler ve kadınlar içindir.)
Deniz seyahati –> Derya de raywanîye (Bu tamlamada ‘Denizde yapılan seyahat’ kastedilmektedir bu nedenle tamlama yerine anlamsal çeviri yapılmıştır.)
Zazacada, tamlamalarda dişil sözcüğün sonunda dişillik belirten ‘e’ varsa sözcük tamlama eki aldığında bu ‘e’ düşer.
gule > Gula min ti ya. Rengê gulan sûr ê.
Sözcüğün sonundaki ‘e‘ kelimenin kendisine aitse bu ‘e‘ varlığını korumaya devam eder.
cazîbe -> cazîbeya to avîze -> avîzeya to
Zazacada, tamlanan eril ya da çoğul olduğunda aynı eki (-ê) aldığından bazı durumlarda tamlananın eril mi çoğul mu olduğu anlaşılamamaktadır bu tür durumlarda cümleye bakılarak kastın ne olduğu anlaşılabilir.
Birayê Azadî derg o. (n) <> Birayê Azadî wendegeh ra yeno. (n) Birayê Azadî derg ê. (zh) <> Birayê Azadî wendegeh ra yenê. (ph)
Birayê Azadî veng dano to. (n) / Birayê Azadî veng da to. (n) Birayê Azadî veng danê to. (zh) / Birayanê Azadî veng da to. (ph)
Örnekler:
lajê Azadê biaqil / kurê Azadê biaqil (akıllı Azad’ın oğlu)
lajê Azadî yo biaqil / kurê Azadî yê biaqil (Azad’ın akıllı oğlu)
ferdê komelê demokratîk / ferdên civaka demokratîk (demokratik toplumun fertleri)
ferdê azadî yê komelê demokratîk / ferdên azad ên civaka demokratîk (demokratik toplumun özgür fertleri)
merdimê şaristanî / mirovê bajarî (şehir insanları [şehrin insanları])
problemê merdimanê şaristanî / problemên mirovên bajarî (şehir insanlarının meseleleri)
problemê merdiman ê şaristanî / problemên mirovan ên bajarî (şehrin insanlarının meseleleri)
Uca de nan est bî. / Li wir nan heyebû. (Orada ekmek vardı.) Uca de engure est bîye. / Li wir tirî heye. (Orada üzüm vardı.) Uca de darî est bîyî. / Li wir dar hebûn. (Orada ağaçlar vardı.)
Şimdiki zamanda
Ez est a. Ez çin a.
Ez heme. Ez tune me.
(Varım.) (Yokum.)
Ti est î. (n) Ti çin î.
Tu heyî. (n, m) Tu tune yî.
(Varsın.) (Yoksun.)
Ti est a. (m) Ti çin a.
Tu heyî. (n, m) Tu tune yî.
(Varsın.) (Yoksun.)
O est o. (n) O çin o.
Ew heye. (n, m) Ew tune ye.
(Var.) (Yok.)
A est a. (m) A çin a.
Ew heye. (n, m) Ew tune ye.
(Var.) (Yok.)
Ma est ê. Ma çin ê.
Em hene. Em tune ne.
(Varız.) (Yokuz.)
Şima est ê. Şima çin ê.
Hûn hene. Hûn tune ne.
(Varsınız.) (Yoksunuz.)
Ê est ê. Ê çin ê.
Ew hene. Ew tune ne.
(Varlar.) (Yoklar.)
Azad est o. Azad çin o.
Azad heye. Azad tune ye.
(Var.) (Yok.)
Zelale est a. Zelale çin a.
Zelal heye. Zelal tune ye.
(Var.) (Yok.)
Azad û Zelale est ê. Azad û Zelale çin ê.
Azad û Zelal hene. Azad û Zelal tune ne.
(Var.) (Yok.)
Yew lajê aye est o. / Yek lawikê wê heye. (Onun bir oğlu var.) Yew kênaya aye est a. / Yek keça wê heye. (Onun bir kızı var.) Di lajê aye est ê. / Du lawikê wê hene. (Onun iki oğlu var.) Azad lîste de est o. / Azad di lîsteyê de heye. (Azad listede var.) Nameyê ey lîste de est o. / Navê wî di lîsteyê de heye. (İsmi listede var.)
Geçmiş zamanda
Ez est bîya. Ez çin bîya.
Ez hebûm. Ez tune bûm.
(Vardım.) (Yoktum.)
Ti est bîyî. (n) Ti çin bîyî.
Tu hebûyî. (n, m) Tu tune bûyî.
(Vardın.) (Yoktun.)
Ti est bîya. (m) Ti çin bîya.
Tu hebûyî. (n, m) Tu tune bûyî.
(Vardın.) (Yoktun.)
O est bî. (n) O çin bî.
Ew hebû. (n, m) Ew tune bû.
(Vardı.) (Yoktu.)
A est bîye. (m) A çin bîye.
Ew hebû. (n, m) Ew tune bû.
(Vardı.) (Yoktu.)
Ma est bîyî. Ma çin bîyî.
Em hebûn. Em tune bûn.
(Vardık.) (Yoktuk.)
Şima est bîyî. Şima çin bîyî.
Hûn hebûn. Hûn tune bûn.
(Vardınız.) (Yoktunuz.)
Ê est bîyê. Ê çin bîyê.
Ew hebûn. Ew tune bûn.
(Vardılar.) (Yoktular.)
Azad est bî. Azad çin bî.
Azad hebû. Azad tune bû.
(Azad vardı.) (Azad yoktu.)
Zelale est bîye. Zelale çin bîye.
Zelal hebû. Zelal tune bû.
(Zelal vardı.) (Zelal yoktu.)
Azad û Zelale est bîyî. Azad û Zelale çin bîyî.
Azad û Zelal hebûn. Azad û Zelal tune bûn.
(Azad ve Zelal vardı.) (Azad ve Zelal yoktu.)
Yew lajê aye est bî. / Yek lawikê wê hebû. (Onun bir oğlu vardı.) Yew kênaya aye est bîye. / Yek keça wê hebû. (Onun bir kızı vardı.) Di lajê aye est bîyî. / Du lawikê wê hebûn. (Onun iki oğlu vardı.) Azad lîste de est bî. / Azad di lîsteyê de hebû. (Azad listede vardı.) Nameyê ey lîste de est bî. / Navê wî di lîsteyê de hebû. (İsmi listede vardı.)
Geçmiş Zamanda (Miş’li)
Ez est bîya. Ez çin bîya.
Ez hebûme. Ez tune bûme.
(Varmışım.) (Yokmuşum.)
Ti est bîyî. (n) Ti çin bîyî.
Tu hebûyî. (n, m) Tu tune bûyî.
(Varmışsın.) (Yokmuşsun.)
Ti est bîya. (m) Ti çin bîya.
Tu hebûyî. (n, m) Tu tune bûyî.
(Varmışsın.) (Yokmuşsun.)
O est bîyo. (n) O çin bîyo.
Ew hebûye. (n, m) Ew tune bûye.
(Varmış.) (Yokmuş.)
A est bîya. (m) A çin bîya.
Ew hebûye. (n, m) Ew tune bûye.
(Varmış.) (Yokmuş.)
Ma est bîyê. Ma çin bîyê.
Em hebûne. Em tune bûne.
(Varmışız.) (Yokmuşuz.)
Şima est bîyê. Şima çin bîyê.
Hûn hebûne. Hûn tune bûne.
(Varmışsınız.) (Yokmuşsunuz.)
Ê est bîyê. Ê çin bîyê.
Ew hebûne. Ew tune bûne.
(Varmışlar.) (Yokmuşlar.)
Azad est bîyo. Azad çin bîyo.
Azad hebûye. Azad tune bûye.
(Azad varmış.) (Azad yokmuş.)
Zelale est bîya. Zelale çin bîya.
Zelal hebûye. Zelal tune bûye.
(Zelal varmış.) (Zelal yokmuş.)
Azad û Zelale est bîyê. Azad û Zelale çin bîyê.
Azad û Zelal hebûne. Azad û Zelal tune bûne.
(Azad ve Zelal varmış.) (Azad ve Zelal yokmuş.)
Yew lajê aye est bîyo. / Yek lawikê wê hebûye. (Onun bir oğlu vardı.) Yew kênaya aye est bîya. / Yek keça wê hebûye. (Onun bir kızı vardı.) Di lajê aye est bîyê. / Du lawikê wê hebûne. (Onun iki oğlu vardı.) Azad lîste de est bîyo. / Azad di lîsteyê de hebûye. (Azad listede varmış.) Nameyê ey lîste de est bîyo. / Navê wî di lîsteyê de hebûye. (İsmi listede varmış.)
İşaret sıfatları; kişileri, nesneleri ve kavramları işaret yoluyla belirtirler.
Birinci haldeki işaret sıfatları; durum cümlelerinde, geçmiş zamanlarda yüklemin geçişsiz olduğu cümlelerde ve geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde işaret ettikleri isimlerle birlikte özne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise işaret ettikleri isimlerle birlikte nesne olarak kullanılırlar.
İkinci haldeki işaret sıfatları; geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde işaret ettikleri isimlerle birlikte nesne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise işaret ettikleri isimlerle birlikte özne olarak kullanılırlar. Edatlardan önce, ikinci haldeki işaret sıfatları işaret ettikleri isimlerle birlikte kullanılırlar.
Zazacada:
Birinci Hal
İkinci Hal
<<</>>>
No(n) (nêzdî)
Nê (nêzdî)
bu (yakın)
Na(m) (nêzdî)
Na (nêzdî)
bu (yakın)
Nê (zh) (nêzdî)
Nê (nêzdî)
bunlar (yakın)
O (n) (dûrî)
Ê (dûrî)
şu, o (uzak)
A (m) (dûrî)
A (dûrî)
şu, o (uzak)
Ê (zh) (dûrî)
Ê (dûrî)
şunlar, onlar (uzak)
No: ‘no’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘no’ kelimesinin ikinci hali ‘nê’ dir.
Birinci halde ‘no’ nun işaret ettiği isimler ek almaz. No lajek gureyê xo qedêneno. (Bu çocuk işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘nê’ nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar. Nê lajekî gureyê xo leze qedêna. (Bu çocuk işini çabuk bitirdi.)
Na: ‘na’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘na’ kelimesinin ikinci hali yine ‘na’ dır.
Birinci halde ‘na’ nın işaret ettiği isimler ek almaz. Na kêneke gureyê xo qedêneno. (Bu kız işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘na’nın işaret ettiği isimler ek almaz. Na kêneke gureyê xo leze qedêna. (Bu kız işini çabuk bitirdi.)
Nê: ‘nê’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘nê’ kelimesinin ikinci hali yine ‘nê’ dir.
Birinci halde ‘nê’nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alır. Nê merdimî gureyê xo qedênenê. (Bu insanlar işlerini bitiriyor.)
İkinci halde ‘nê’ nin işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar. Nê merdiman gureyê xo leze qedênayî. (Bu insanlar işlerini çabuk bitirdiler.)
O: ‘o’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘o’ kelimesinin ikinci hali ‘ê’ dir.
Birinci halde ‘o’ nun işaret ettiği isimler ek almaz. O lajek gureyê xo qedêneno. (O çocuk işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘ê’ nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar. Ê lajekî gureyê xo leze qedêna. (O çocuk işini çabuk bitirdi.)
A: ‘a’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘a’ kelimesinin ikinci hali yine ‘a’ dır.
Birinci halde ‘a’ nın işaret ettiği isimler ek almaz. A kêneke gureyê xo qedêneno. (O kız işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘a’nın işaret ettiği isimler ek almaz. A kêneke gureyê xo leze qedêna. (O kız işini çabuk bitirdi.)
Ê: ‘ê’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘ê’ kelimesinin ikinci hali yine ‘ê’ dir.
Birinci halde ‘ê’nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alır. Ê merdimî gureyê xo qedênenê. (O insanlar işlerini bitiriyorlar.)
İkinci halde ‘ê’ nin işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar. Ê merdiman gureyê xo leze qedênayî. (O insanlar işlerini çabuk bitirdi.)
Kurmanccada
Birinci Hal
İkinci Hal
<<</>>>
Ev (n, m, pj)(nêzik)
Vî (n) (nêzik)
bu (yakın)
Ev (n, m, pj)(nêzik)
Vê (m) (nêzik)
bu (yakın)
Ev (n, m, pj)(nêzik)
Van (pj) (nêzik)
bunlar (yakın)
Ew (n, m, pj)(dûr)
Wî (n) (dûr)
şu, o (uzak)
Ew (n, m, pj)(dûr)
Wê (m) (dûr)
şu, o (uzak)
Ew (n, m, pj)(dûr)
Wan (pj) (dûr)
şunlar, onlar (uzak)
Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vî’ dir.
Birinci halde ‘ev’in işaret ettiği isimler ek almaz. Ev lawik karê xwe diqedîne. (Bu çocuk işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘vî’in işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar. Vî lawikî karê xwe zû qedand. (Bu çocuk işini çabuk bitirdi.)
Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vê’ dir.
Birinci halde ‘ev’in işaret ettiği isimler ek almaz. Ev keçik karê xwe diqedîne. (Bu kız işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘vê’nin işaret ettiği isimler ‘ê’ ekini alır. Vê keçikê karê xwe zû qedand. (Bu kız işini çabuk bitirdi.)
Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘van’ dır.
Birinci halde ‘ev’in işaret ettiği isimler ek almaz. Ev mirov karê xwe diqedînin. (Bu insanlar işlerini bitiriyor.)
İkinci halde ‘van’ın işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar. Van mirovan karê xwe zû qedandin. (Bu insanlar işlerini çabuk bitirdiler.)
Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wî’ dir.
Birinci halde ‘ew’in işaret ettiği isimler ek almaz. Ew lawik karê xwe diqedîne. (O çocuk işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘wî’in işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar. Wî lawikî karê xwe zû qedand. (O çocuk işini çabuk bitirdi.)
Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wê’ dir.
Birinci halde ‘ew’ in işaret ettiği isimler ek almaz. Ew keçik karê xwe diqedîne. (O kız işini bitiriyor.)
İkinci halde ‘wê’nin işaret ettiği isimler ‘ê’ ekini alır. Wê keçikê karê xwe zû qedand. (O kız işini çabuk bitirdi.)
Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wan’ dır.
Birinci halde ‘ew’in işaret ettiği isimler ek almaz. Ew mirov karê xwe diqedînin. (O insanlar işlerini bitiriyorlar.)
İkinci halde ‘wan’ın işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar. Wan mirovan karê xwe zû qedandin. (O insanlar işlerini çabuk bitirdi.)
Örnekler
No lajek yeno. / Ev lawik tê. Na kêna yena. / Ev keçik tê. Nê domanî yenê. / Ev zarok tên.
Nê lajekî ard. / Vî lawikî anî. Na kêna ard. / Vê Keçikê anî. Nê domanan ard. / Van zarokan anî.
O lajek yeno. / Ew lawik tê. A kêna yena. / Ew keçik tê. Ê domanî yenê. / Ew zarok tên.
Ê lajekî ard. / Wî lawikî anî. A kêna ard. / Wê Keçikê anî. Ê domanan ard. / Wan zarokan anî.
Hem Zazacada hem de Kurmanccada şahıs zamirleri iki formda bulunurlar.
Birinci formdaki şahıs zamirleri; durum cümlelerinde, geçmiş zamanlarda yüklemin geçişsiz olduğu cümlelerde ve geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde özne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise nesne olarak kullanılırlar.
İkinci formdaki şahıs zamirleri; geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde nesne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise özne olarak kullanılırlar. Aitlik bildirirken ve edatlardan önce ikinci formdaki şahıs zamirleri kullanılır.
Nameyê min Azad o. / Navê min Azad e. Nameyê to Azad o. / Navê te Azad e. Nameyê ey Azad o. / Navê wî Azad e. Nameyê aye Berfîn a. / Navê wê Berfîn e. Nameyê ma Azad û Berfîn ê. / Navên me Azad û Berfîn in. Nameyê şima Azad û Berfîn ê. / Navên we Azad û Berfîn in. Nameyê înan Azad û Berfîn ê. / Navên wan Azad û Berfîn in.
Zazacada:
Birinci form
İkinci form
Ez (n, m)
Mi (n, m)
(Ben, beni)
Ti (n, m)
To (n, m)
(Sen, seni)
O (n)
Ey (n)
(O, onu [eril])
A (m)
Aye (m)
(O, onu [dişil])
Ma (zh)
Ma (zh)
(Biz, bizi)
Şima (zh)
Şima (zh)
(Siz, sizi)
Ê (zh)
Înan (zh)
(Onlar, onları)
Kurmanccada:
Birinci form
İkinci form
Ez (n, m)
Min (n, m)
(Ben, beni)
Tu (n, m)
Te (n, m)
(Sen, seni)
Ew (n, m)
Wî (n)
(O, onu [eril])
Ew (n, m)
Wê (m)
(O, onu [dişil])
Em (ph)
Me (ph)
(Biz, bizi)
Hûn (ph)
We (ph)
(Siz, sizi)
Ew (ph)
Wan (ph)
(Onlar, onları)
Durum cümlelerinde yardımcı fiillerin kullanımı ile eylem cümlelerinde yüklemdeki fiil çekimleri birinci formdaki şahıs zamirlerine göre yapılmaktadır:
1. tekil şahıs zamiri
Zazacada ve Kurmanccada 1. tekil şahıs zamiri olan ‘Ez’ sözcüğü hem erkek hem de kadın konuşmacılar için ortaktır.
Ez Azad a, ez karmend a. / Ez Azad im, ez karmend im. (Ben Azad’ım, ben memurum.)
Ez Helîn a, ez karmend a. / Ez Helîn im, ez karmend im. (Ben Helin’im, ben memurum.)
Azad: Ez nika rojnameyî wanena. / Azad: Ez niha rojnameyê dixwînim. (Azad: Şu an gazete okuyorum.)
Helîne: Ez nika rojnameyî wanena. / Helîn: Ez niha rojnameyê dixwînim. (Helin: Şu an gazete okuyorum.)
Şima vizêr ez [Azad] dîya. / We duh ez [Azad] dîtim. (Siz dün beni gördünüz.) Şima vizêr ez [Helîne] dîya. / We duh ez [Helîne] dîtim. (Siz dün beni gördünüz.)
2. tekil şahıs zamiri
Zazacada 2. tekil şahıs zamiri ‘Ti’, Kurmanccada ise ‘Tu’ sözcüğüdür.
Zazacada, zamirin kendisi (Ti) hem erkek hem kadın için ortak olsa da cümlede yükleme gelen yardımcı fiil ve çekim ekleri hitap edilen kişinin cinsiyetine göre değişir.
Kurmanccada, Zazacanın aksine 2. tekil şahısta cinsiyet ayrımı yoktur. Hitap edilen kişi erkek de olsa kadın da olsa zamir ‘Tu’ olarak kalır ve yardımcı fiil ya da çekim ekleri hitap edilen kişinin cinsiyetine göre değişmez.
Ti Azad î, ti karmend î. / Tu Azad î, tu karmend î. (Sen Azad’sın, sen memursun.)
Ti Helîn a, ti karmend a. / Tu Helîn î, tu karmend î. (Sen Helin’sin, sen memursun.)
Ti (Azad) nika rojnameyî wanenî. / Tu (Azad) niha rojnameyê dixwînî. (Şu an gazete okuyorsun.)
Ti (Helîne) nika rojnameyî wanena. / Tu(Helîn) niha rojnameyê dixwînî. (Şu an gazete okuyorsun.)
Înan vizêr ti (Azad) dîyî. / Wan duh tu (Azad) dîtî. (Onlar dün seni gördü.)
Înan vizêr ti (Helîne) dîya. / Wan duh tu (Helîn) dîtî. (Onlar dün seni gördü.)
3. tekil şahıs zamiri
Zazacada 3. tekil şahıs zamiri erkek için ‘O’ kadın için ise ‘A’dır, Kurmanccada ise hem erkek hem de kadın için ‘Ew’ sözcüğüdür.
Zazacada, cümlede yükleme gelen yardımcı fiil ve çekim ekleri kastedilen kişinin cinsiyetine göre değişir.
Kurmanccada, Zazacanın aksine 3. tekil şahısta cinsiyet ayrımı yoktur. Kastedilen kişi erkek de olsa kadın da olsa zamir ‘Ew’ olarak kalır ve yükleme gelen yardımcı fiil ve çekim ekleri kastedilen kişinin cinsiyetine göre değişmez. (Kurmanccada, 3. tekil şahsın ikinci formunda eril dişil ayrımı vardır: erkek için ‘Wî’, kadın için ‘Wê’ dir.)
O Azad o, o karmend o. / Ew Azad e, ew karmend e. (O Azad’dır, o memurdur.)
A Helîn a, a karmend a. / Ew Helîn e, ew karmend e. (O Helin’dir, o memurdur.)
O (Azad) nika rojnameyî waneno. / Ew (Azad) niha rojnameyê dixwîne. (O şu an gazete okuyor.)
A (Helîne) nika rojnameyî wanena. / Ew(Helîn) niha rojnameyê dixwîne. (O şu an gazete okuyor.)
Înan vizêr o (Azad) dîyo. / Wan duh ew (Azad) dîtîye. (Onlar dün onu görmüş.)
Înan vizêr a (Helîne) dîya. / Wan duh ew (Helîn) dîtîye. (Onlar dün onu görmüş.)
1. çoğul şahıs zamiri
Zazacada 1. çoğul şahıs zamiri için ‘Ma’, Kurmanccada ise ‘Em’ sözcüğüdür.
Ma Azad û Helîn ê, ma karmend ê. / Em Azad û Helîn in, em karmend in. (Biz Azad ve Helin’iz, biz memuruz.)
Ma nika rojnameyî wanenê. / Em niha rojnameyê dixwînin. (Biz şu an gazete okuyoruz.)
Înan vizêr ma dîyî. / Wan duh em dîtin. (Onlar dün bizi gördü.)
2. çoğul şahıs zamiri
Zazacada 2. çoğul şahıs zamiri için ‘Şima’, Kurmanccada ise ‘Hûn’ sözcüğüdür.
Şima Azad û Helîn ê, şima karmend ê. / Hûn Azad û Helîn in, hûn karmend in. (Siz Azad ve Helin’siniz, siz memursunuz.)
Şima nika rojnameyî wanenê. / Hûn niha rojnameyê dixwînin. (Siz şu an gazete okuyorsunuz.)
Înan vizêr şima dîyî. / Wan duh hûn dîtin. (Onlar dün sizi gördü.)
3. çoğul şahıs zamiri
Zazacada 3. çoğul şahıs zamiri için ‘Ê’, Kurmanccada ise ‘Ew’ sözcüğüdür. (‘Ew’ sözcüğü aynı zamanda 3. tekil şahıs zamiri için de kullanılmaktadır.)
Ê Azad û Helîn ê, ê karmend ê. / Ew Azad û Helîn in, ew karmend in. (Onlar Azad ve Helin’dir, onlar memurlar.)
Ê nika rojnameyî wanenê. / Ew niha rojnameyê dixwînin. (Onlar şu an gazete okuyor.)
Ma vizêr ê dîyî. / Em duh ew dîtin. (Biz dün onları gördük.)
Dönüşlü Zamir
‘kendi’ anlamındaki dönüşlülük zamiri Zazacada ‘xo’; Kurmanccada ‘xwe‘ dır. Bu zamirin eril, dişil, çoğul ve ikinci hali aynıdır. Geçmiş zamanda nesne olarak kullanıldıklarında yüklemdeki fiil, kişi eki almaz.
Ez xo dana şinasnayene. / Ez xwe didim nasandin. Mi xo da şinasnayene. / Min xwe da nasandin.
Kişi zamirleri ile:
Ez xo uca de vînena. / Ez xwe li wir dibînim. (Kendimi orda görüyorum.) Mi xo uca de dî. / Min xwe li wir dît. (Kendimi orda gördüm.)
Ti xo uca de vînenî. / Tu xwe li wir dibînî. (Kendini orda görüyorsun.) To xo uca de dî. / Te xwe li wir dît. (Kendini orda gördün.)
Ti xo uca de vînena. / Tu xwe li wir dibînî. (Kendini orda görüyorsun.) To xo uca de dî. / Te xwe li wir dît. (Kendini orda gördün.)
O xo uca de vîneno. / Ew xwe li wir dibîne. (Kendini orda görüyor.) Ey xo uca de dî. / Wî xwe li wir dît. (Kendini orda gördü.)
A xo uca de vînena. / Ew xwe li wir dibîne. (Kendini orda görüyor.) Aye xo uca de dî. / Wê xwe li wir dît. (Kendini orda gördü.)
Ma xo uca de vînenê. / Em xwe li wir dibînin. (Kendimizi orda görüyoruz.) Ma xo uca de dî. / Me xwe li wir dît. (Kendimizi orda gördük.)
Şima xo uca de vînenê. / Hûn xwe li wir dibînin. (Kendinizi orda görüyorsunuz.) Şima xo uca de dî. / We xwe li wir dît. (Kendinizi orda gördünüz.)
Ê xo uca de vînenê. / Ew xwe li wir dibînin. (Kendilerini orda görüyorlar.) Înan xo uca de dî. / Wan xwe li wir dît. (Kendilerini orda gördüler.)
İşaret Zamirleri
İşaret zamirleri; kişileri, nesneleri ve kavramları işaret yoluyla karşılar. Kürtçede işaret zamirleri iki halde bulunurlar.
Birinci haldeki işaret zamirleri; durum cümlelerinde, geçmiş zamanlarda yüklemin geçişsiz olduğu cümlelerde ve geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde özne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise nesne olarak kullanılırlar.
İkinci haldeki işaret zamirleri; geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde nesne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise özne olarak kullanılırlar. Edatlardan önce ikinci gruptaki işaret zamirleri kullanılır.
Zazacada:
Birinci Hal
İkinci Hal
<<</>>>
No (n) (nêzdî)
Ney
bu, bunu (yakın)
Na (m) (nêzdî)
Naye
bu, bunu (yakın)
Nê (zh) (nêzdî)
Nînan
bunlar, bunları (yakın)
O (n) (dûrî)
Ey
o, şu, onu, şunu (uzak)
A (m) (dûrî)
Aye
o, şu, onu, şunu (uzak)
Ê (zh) (dûrî)
Înan
onlar, şunlar, onları, şunları (uzak)
No: ‘no’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘no’ kelimesinin ikinci hali ‘ney’ dir.
Na: ‘na’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘na’ kelimesinin ikinci hali ‘naye’ dır.
Nê: ‘nê’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘nê’ kelimesinin ikinci hali ‘nînan’ dır.
O: ‘o’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘o’ kelimesinin ikinci hali ‘ey’ dir.
A: ‘a’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘a’ kelimesinin ikinci hali ‘aye’ dıir.
Ê: ‘ê’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘ê’ kelimesinin ikinci hali ‘înan’ dır.
Kurmanccada
Birinci Hal
İkinci Hal
<<</>>>
Ev (n)b(nêzik)
Vî (n) (nêzik)
bu, bunu (yakın)
Ev (m)b(nêzik)
Vê (m) (nêzik)
bu, bunu (yakın)
Ev (ph) (nêzik)
Van (ph) (nêzik)
bunlar, bunları (yakın)
Ew (n) (dûr)
Wî (n) (dûr)
o, şu, onu, şunu (uzak)
Ew (m) (dûr)
Wê (m) (dûr)
o, şu, onu, şunu (uzak)
Ew (ph) (dûr)
Wan (pj) (dûr)
onlar, şunlar, onları, şunları (uzak)
Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vî’ dir. (ev->evî->vî)
Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vê’ dir. (ev->evê->vê)
Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘van’ dır. (ev->evan->van)
Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wî’ dir. (ew->ewî->wî)
Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wê’ dir. (ew->ewê->wê)
Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wan’ dır. (ew->ewan->wan)
İyelik Zamirleri
Zazacada; eril, dişil ve çoğul için ‘yê’ iyelik zamirleri kullanılır. Kurmanccada; Eril için ‘yê’, dişil için ‘ya’ ve çoğul için ‘yên’ iyelik zamirleri kullanılır.
Kamcîn çente yê Azadî yo? / Kîjan çente yê Azadî ye? (Hangi çanta Azad’ındır.) O, yê Azadî yo. / Ew, yê Azadî ye. (O, Azad’ındır.)
Kamcîn masa yê Azadî ya? / Kîjan mase ya Azadî ye? (Hangi çanta Azad’ındır.) A, yê Azadî yo. / Ew, yê Azadî ye. (O, Azad’ındır.)
Kamcîn çente û masa yê Azadî yê? / Kîjan çente û mase yên Azadî ne? (Hangi çanta Azad’ındır.) Ê, yê Azadî yê. / Ew, yê Azadî ne. (Onlar, Azad’ındır.)
yê min no yo. / yê min ev e. (Benimki budur.) yê min na ya. / ya min ev e. (Benimki budur.) yê min nê yê. / yên min ev in. (Benimkiler bunlardır.)
yê to no yo. / yê te ev e. (Seninki budur.) yê to na ya. / ya te ev e. (Seninki budur.) yê to nê yê. / yên te ev in. (Seninkiler bunlardır.)
yê ey no yo. / yê wî ev e. (Onunki budur.) yê ey na ya. / ya wî ev e. (Onunki budur.) yê ey nê yê. / yên wî ev in. (Onunkiler bunlardır.)
yê aye no yo. / yê wê ev e. (Onunki budur.) yê aye na ya. / ya wê ev e. (Onunki budur.) yê aye nê yê. / yên wê ev in. (Onunkiler bunlardır.)
yê ma no yo. / yê me ev e. (Bizimki budur.) yê ma na ya. / ya me ev e. (Bizimki budur.) yê ma nê yê. / yên me ev in. (Bizimkiler bunlardır.)
yê şima no yo. / yê we ev e. (Sizinkiler budur.) yê şima na ya. / ya we ev e. (Sizinkiler budur.) yê şima nê yê. / yên we ev in. (Sizinkiler bunlardır.)
yê înan no yo. / yê wan ev e. (Onlarınki budur.) yê înan na ya. / ya wan ev e. (Onlarınki budur.) yê înan nê yê. / yên wan ev in. (Onlarınkiler bunlardır.)
Çente, yê min o. / Çente, yê min e. (Çanta benimdir.) Qeleme, yê min a. / Qelem, a min e. (Çanta benimdir.) Qelemî, yê min ê. / Qelem, ên min in. (Kalemler benimdir.)
No ban, yê min o. / Ev xanî, yê min e. (Bu ev benimdir.) Banê min newe yo. / Xanîyê min, nû ye. (Evim yenidir.)
No ban, yê to yo. / Ev xanî, yê te ye. (Bu ev senindir.) Banê to newe yo. / Xanîyê te, nû ye. (Evin yenidir.)
No ban, yê ey o. / Ev xanî, yê wî ye. (Bu ev onundur.) Banê ey newe yo. / Xanîyê wî, nû ye. (Evi yenidir.)
No ban, yê ay o. / Ev xanî, yê wê ye. (Bu ev onundur.) Banê aye, newe yo. / Xanîyê wê, nû ye. (Evi yenidir.)
No ban, yê ma yo. / Ev xanî, yê me ye. (Bu ev bizimdir.) Banê ma, newe yo. / Xanîyê me, nû ye. (Evimiz yenidir.)
No ban, yê şima yo. / Ev xanî, yê we ye. (Bu ev sizindir.) Banê şima, newe yo. / Xanîyê we, nû ye. (Eviniz yenidir.)
No ban, yê înan o. / Ev xanî, yê wan e. (Bu ev onlarındır.) Banê înan, newe yo. / Xanîyê wan, nû ye. (Evleri yenidir.)
İlgi Zamiri
Wendekaro ke yeno sinifa ma de yo. / Xwendekarê ku dihê (tê) di sinifa me de ye. (Gelen öğrenci bizim sınıfta.)
Wendekara ke yena sinifa ma de ya. / Xwendekara ku dihê (tê) di sinifa me de ye. (Gelen öğrenci bizim sınıfta.)
Wendekarê ke yenê sinifa ma de yê. / Xwendekarên ku dihên (tên) di sinifa me de ne. (Gelen öğrenciler bizim sınıfta.)
Noyo ke şino embazê min o. / Evê ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.) Naya ke şina embaza min a. / Eva ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.) Nêyê ke şinê embazê min ê. / Evên ku diçin hevalên min in. (Gidenler arkadaşımdır.)
Oyo ke şino embazê min o. / Ewê ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.) Aya ke şina embaza min a. / Ewa ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.) Êyê ke şinê embazê min ê. / Ewên ku diçin hevalên min in. (Gidenler arkadaşımdır.)
zazacadersler.com 