Zamirler

Şahıs (Kişi) Zamirleri

Hem Zazacada hem de Kurmanccada şahıs zamirleri iki formda bulunurlar.

Birinci formdaki şahıs zamirleri; durum cümlelerinde, geçmiş zamanlarda yüklemin geçişsiz olduğu cümlelerde ve geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde özne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise nesne olarak kullanılırlar.

İkinci formdaki şahıs zamirleri; geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde nesne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise özne olarak kullanılırlar. Aitlik bildirirken ve edatlardan önce ikinci formdaki şahıs zamirleri kullanılır.

Nameyê min Azad o. / Navê min Azad e.
Nameyê to Azad o. / Navê te Azad e.
Nameyê ey Azad o. / Navê wî Azad e.
Nameyê aye Berfîn a. / Navê wê Berfîn e.
Nameyê ma Azad û Berfîn ê. / Navên me Azad û Berfîn in.
Nameyê şima Azad û Berfîn ê. / Navên we Azad û Berfîn in.
Nameyê înan Azad û Berfîn ê. / Navên wan Azad û Berfîn in. 

Zazacada:

Birinci form	İkinci form
Ez (n, m)	Mi (n, m)	(Ben, beni)
Ti (n, m)	To (n, m)	(Sen, seni)
O (n)	Ey (n)	(O, onu [eril])
A (m)	Aye (m)	(O, onu [dişil])
Ma (zh)	Ma (zh)	(Biz, bizi)
Şima (zh)	Şima (zh)	(Siz, sizi)
Ê (zh)	Înan (zh)	(Onlar, onları)

Kurmanccada:

Birinci form	İkinci form
Ez (n, m)	Min (n, m)	(Ben, beni)
Tu (n, m)	Te (n, m)	(Sen, seni)
Ew (n, m)	Wî (n)	(O, onu [eril])
Ew (n, m)	Wê (m)	(O, onu [dişil])
Em (ph)	Me (ph)	(Biz, bizi)
Hûn (ph)	We (ph)	(Siz, sizi)
Ew (ph)	Wan (ph)	(Onlar, onları)

Durum cümlelerinde yardımcı fiillerin kullanımı ile eylem cümlelerinde yüklemdeki fiil çekimleri birinci formdaki şahıs zamirlerine göre yapılmaktadır:

1. tekil şahıs zamiri

Zazacada ve Kurmanccada 1. tekil şahıs zamiri olan ‘Ez’ sözcüğü hem erkek hem de kadın konuşmacılar için ortaktır.

Ez Azad a, ez karmend a. / Ez Azad im, ez karmend im.
(Ben Azad’ım, ben memurum.)

Ez Helîn a, ez karmend a. / Ez Helîn im, ez karmend im.
(Ben Helin’im, ben memurum.)

Azad: Ez nika rojnameyî wanena. / Azad: Ez niha rojnameyê dixwînim.
(Azad: Şu an gazete okuyorum.)

Helîne: Ez nika rojnameyî wanena. / Helîn: Ez niha rojnameyê dixwînim.
(Helin: Şu an gazete okuyorum.)

Şima vizêr ez [Azad] dîya. / We duh ez [Azad] dîtim. (Siz dün beni gördünüz.)
Şima vizêr ez [Helîne] dîya. / We duh ez [Helîne] dîtim. (Siz dün beni gördünüz.)

2. tekil şahıs zamiri

Zazacada 2. tekil şahıs zamiri ‘Ti’, Kurmanccada ise ‘Tu’ sözcüğüdür.

Zazacada, zamirin kendisi (Ti) hem erkek hem kadın için ortak olsa da cümlede yükleme gelen yardımcı fiil ve çekim ekleri hitap edilen kişinin cinsiyetine göre değişir.

Kurmanccada, Zazacanın aksine 2. tekil şahısta cinsiyet ayrımı yoktur. Hitap edilen kişi erkek de olsa kadın da olsa zamir ‘Tu’ olarak kalır ve yardımcı fiil ya da çekim ekleri hitap edilen kişinin cinsiyetine göre değişmez.

Ti Azad î, ti karmend î. / Tu Azad î, tu karmend î.
(Sen Azad’sın, sen memursun.)

Ti Helîn a, ti karmend a. / Tu Helîn î, tu karmend î.
(Sen Helin’sin, sen memursun.)

Ti (Azad) nika rojnameyî wanenî. / Tu (Azad) niha rojnameyê dixwînî.
(Şu an gazete okuyorsun.)

Ti (Helîne) nika rojnameyî wanena. / Tu (Helîn) niha rojnameyê dixwînî.
(Şu an gazete okuyorsun.)

Înan vizêr ti (Azad) dîyî. / Wan duh tu (Azad) dîtî.
(Onlar dün seni gördü.)

Înan vizêr ti (Helîne) dîya. / Wan duh tu (Helîn) dîtî.
(Onlar dün seni gördü.)

3. tekil şahıs zamiri

Zazacada 3. tekil şahıs zamiri erkek için ‘O’ kadın için ise ‘A’dır, Kurmanccada ise hem erkek hem de kadın için ‘Ew’ sözcüğüdür.

Zazacada, cümlede yükleme gelen yardımcı fiil ve çekim ekleri kastedilen kişinin cinsiyetine göre değişir.

Kurmanccada, Zazacanın aksine 3. tekil şahısta cinsiyet ayrımı yoktur. Kastedilen kişi erkek de olsa kadın da olsa zamir ‘Ew’ olarak kalır ve yükleme gelen yardımcı fiil ve çekim ekleri kastedilen kişinin cinsiyetine göre değişmez. (Kurmanccada, 3. tekil şahsın ikinci formunda eril dişil ayrımı vardır: erkek için ‘Wî’, kadın için ‘Wê’ dir.)

O Azad o, o karmend o. / Ew Azad e, ew karmend e.
(O Azad’dır, o memurdur.)

A Helîn a, a karmend a. / Ew Helîn e, ew karmend e.
(O Helin’dir, o memurdur.)

O (Azad) nika rojnameyî waneno. / Ew (Azad) niha rojnameyê dixwîne.
(O şu an gazete okuyor.)

A (Helîne) nika rojnameyî wanena. / Ew (Helîn) niha rojnameyê dixwîne.
(O şu an gazete okuyor.)

Înan vizêr o (Azad) dîyo. / Wan duh ew (Azad) dîtîye.
(Onlar dün onu görmüş.)

Înan vizêr a (Helîne) dîya. / Wan duh ew (Helîn) dîtîye.
(Onlar dün onu görmüş.)

1. çoğul şahıs zamiri

Zazacada 1. çoğul şahıs zamiri için ‘Ma’, Kurmanccada ise ‘Em’ sözcüğüdür.

Ma Azad û Helîn ê, ma karmend ê. / Em Azad û Helîn in, em karmend in.
(Biz Azad ve Helin’iz, biz memuruz.)

Ma nika rojnameyî wanenê. / Em niha rojnameyê dixwînin.
(Biz şu an gazete okuyoruz.)

Înan vizêr ma dîyî. / Wan duh em dîtin.
(Onlar dün bizi gördü.)

2. çoğul şahıs zamiri

Zazacada 2. çoğul şahıs zamiri için ‘Şima’, Kurmanccada ise ‘Hûn’ sözcüğüdür.

Şima Azad û Helîn ê, şima karmend ê. / Hûn Azad û Helîn in, hûn karmend in.
(Siz Azad ve Helin’siniz, siz memursunuz.)

Şima nika rojnameyî wanenê. / Hûn niha rojnameyê dixwînin.
(Siz şu an gazete okuyorsunuz.)

Înan vizêr şima dîyî. / Wan duh hûn dîtin.
(Onlar dün sizi gördü.)

3. çoğul şahıs zamiri

Zazacada 3. çoğul şahıs zamiri için ‘Ê’, Kurmanccada ise ‘Ew’ sözcüğüdür. (‘Ew’ sözcüğü aynı zamanda 3. tekil şahıs zamiri için de kullanılmaktadır.)

Ê Azad û Helîn ê, ê karmend ê. / Ew Azad û Helîn in, ew karmend in.
(Onlar Azad ve Helin’dir, onlar memurlar.)

Ê nika rojnameyî wanenê. / Ew niha rojnameyê dixwînin.
(Onlar şu an gazete okuyor.)

Ma vizêr ê dîyî. / Em duh ew dîtin.
(Biz dün onları gördük.)

 Dönüşlü Zamir

‘kendi’ anlamındaki dönüşlülük zamiri Zazacada ‘xo’; Kurmanccada ‘xwe‘ dır. Bu zamirin eril, dişil, çoğul ve ikinci hali aynıdır. Geçmiş zamanda nesne olarak kullanıldıklarında yüklemdeki fiil, kişi eki almaz.

Ez xo dana şinasnayene. / Ez xwe didim nasandin.
Mi xo da şinasnayene. / Min xwe da nasandin.

Kişi zamirleri ile:

Ez xo uca de vînena. / Ez xwe li wir dibînim. (Kendimi orda görüyorum.)
Mi xo uca de dî. / Min xwe li wir dît. (Kendimi orda gördüm.)

Ti xo uca de vînenî. / Tu xwe li wir dibînî. (Kendini orda görüyorsun.)
To xo uca de dî. / Te xwe li wir dît. (Kendini orda gördün.)

Ti xo uca de vînena. / Tu xwe li wir dibînî. (Kendini orda görüyorsun.)
To xo uca de dî. / Te xwe li wir dît. (Kendini orda gördün.)

O xo uca de vîneno. / Ew xwe li wir dibîne. (Kendini orda görüyor.)
Ey xo uca de dî. / Wî xwe li wir dît. (Kendini orda gördü.)

A xo uca de vînena. / Ew xwe li wir dibîne. (Kendini orda görüyor.)
Aye xo uca de dî. / Wê xwe li wir dît. (Kendini orda gördü.)

Ma xo uca de vînenê. / Em xwe li wir dibînin. (Kendimizi orda görüyoruz.)
Ma xo uca de dî. / Me xwe li wir dît. (Kendimizi orda gördük.)

Şima xo uca de vînenê. / Hûn xwe li wir dibînin. (Kendinizi orda görüyorsunuz.)
Şima xo uca de dî. / We xwe li wir dît. (Kendinizi orda gördünüz.)

Ê xo uca de vînenê. / Ew xwe li wir dibînin. (Kendilerini orda görüyorlar.)
Înan xo uca de dî. / Wan xwe li wir dît. (Kendilerini orda gördüler.)

İşaret Zamirleri

İşaret zamirleri; kişileri, nesneleri ve kavramları işaret yoluyla karşılar. Kürtçede işaret zamirleri iki halde bulunurlar.

Birinci haldeki işaret zamirleri; durum cümlelerinde, geçmiş zamanlarda yüklemin geçişsiz olduğu cümlelerde ve geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde özne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise nesne olarak kullanılırlar.

İkinci haldeki işaret zamirleri; geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde nesne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise özne olarak kullanılırlar. Edatlardan önce ikinci gruptaki işaret zamirleri kullanılır.

Zazacada:

Birinci Hal	İkinci Hal	<<</>>>
No (n) (nêzdî)	Ney	bu, bunu (yakın)
Na (m) (nêzdî)	Naye	bu, bunu (yakın)
Nê (zh) (nêzdî)	Nînan	bunlar, bunları (yakın)
O (n) (dûrî)	Ey	o, şu, onu, şunu (uzak)
A (m) (dûrî)	Aye	o, şu, onu, şunu (uzak)
Ê (zh) (dûrî)	Înan	onlar, şunlar, onları, şunları (uzak)

No: ‘no’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘no’ kelimesinin ikinci hali ‘ney’ dir.

Na: ‘na’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘na’ kelimesinin ikinci hali ‘naye’ dır.

Nê: ‘nê’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘nê’ kelimesinin ikinci hali ‘nînan’ dır.

O: ‘o’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘o’ kelimesinin ikinci hali ‘ey’ dir.

A: ‘a’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘a’ kelimesinin ikinci hali ‘aye’ dıir.

Ê: ‘ê’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘ê’ kelimesinin ikinci hali ‘înan’ dır.

Kurmanccada

Birinci Hal	İkinci Hal	<<</>>>
Ev (n)b(nêzik)	Vî (n) (nêzik)	bu, bunu (yakın)
Ev (m)b(nêzik)	Vê (m) (nêzik)	bu, bunu (yakın)
Ev (ph) (nêzik)	Van (ph) (nêzik)	bunlar, bunları (yakın)
Ew (n) (dûr)	Wî (n) (dûr)	o, şu, onu, şunu (uzak)
Ew (m) (dûr)	Wê (m) (dûr)	o, şu, onu, şunu (uzak)
Ew (ph) (dûr)	Wan (pj) (dûr)	onlar, şunlar, onları, şunları (uzak)

Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vî’ dir. (ev->evî->vî)

Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vê’ dir. (ev->evê->vê)

Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘van’ dır. (ev->evan->van)

Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişilerin, eril nesnelerin ve eril kavramların yerine kullanılır. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wî’ dir. (ew->ewî->wî)

Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişilerin, dişil nesnelerin ve dişil kavramların yerine kullanılır. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wê’ dir. (ew->ewê->wê)

Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişilerin, çoğul nesnelerin ve çoğul kavramların yerine kullanılır. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wan’ dır. (ew->ewan->wan)

 İyelik Zamirleri

Zazacada; eril, dişil ve çoğul için ‘yê’ iyelik zamirleri kullanılır. Kurmanccada; Eril için ‘yê’, dişil için ‘ya’ ve çoğul için ‘yên’ iyelik zamirleri kullanılır.

Kamcîn çente yê Azadî yo? / Kîjan çente yê Azadî ye? (Hangi çanta Azad’ındır.)
O, yê Azadî yo. / Ew, yê Azadî ye. (O, Azad’ındır.)

Kamcîn masa yê Azadî ya? / Kîjan mase ya Azadî ye? (Hangi çanta Azad’ındır.)
A, yê Azadî yo. / Ew, yê Azadî ye. (O, Azad’ındır.)

Kamcîn çente û masa yê Azadî yê? / Kîjan çente û mase yên Azadî ne? (Hangi çanta Azad’ındır.)
Ê, yê Azadî yê. / Ew, yê Azadî ne. (Onlar, Azad’ındır.)

yê min no yo. / yê min ev e. (Benimki budur.)
yê min na ya. / ya min ev e. (Benimki budur.)
yê min nê yê. / yên min ev in. (Benimkiler bunlardır.)

yê to no yo. / yê te ev e. (Seninki budur.)
yê to na ya. / ya te ev e. (Seninki budur.)
yê to nê yê. / yên te ev in. (Seninkiler bunlardır.)

yê ey no yo. / yê wî ev e. (Onunki budur.)
yê ey na ya. / ya wî ev e. (Onunki budur.)
yê ey nê yê. / yên wî ev in. (Onunkiler bunlardır.)

yê aye no yo. / yê wê ev e. (Onunki budur.)
yê aye na ya. / ya wê ev e. (Onunki budur.)
yê aye nê yê. / yên wê ev in. (Onunkiler bunlardır.)

yê ma no yo. / yê me ev e. (Bizimki budur.)
yê ma na ya. / ya me ev e. (Bizimki budur.)
yê ma nê yê. / yên me ev in. (Bizimkiler bunlardır.)

yê şima no yo. / yê we ev e. (Sizinkiler budur.)
yê şima na ya. / ya we ev e. (Sizinkiler budur.)
yê şima nê yê. / yên we ev in. (Sizinkiler bunlardır.)

yê înan no yo. / yê wan ev e. (Onlarınki budur.)
yê înan na ya. / ya wan ev e. (Onlarınki budur.)
yê înan nê yê. / yên wan ev in. (Onlarınkiler bunlardır.)

Çente, yê min o. / Çente, yê min e. (Çanta benimdir.)
Qeleme, yê min a. / Qelem, a min e. (Çanta benimdir.)
Qelemî, yê min ê. / Qelem, ên min in. (Kalemler benimdir.)

No ban, yê min o. / Ev xanî, yê min e. (Bu ev benimdir.)
Banê min newe yo. / Xanîyê min, nû ye. (Evim yenidir.)

No ban, yê to yo. / Ev xanî, yê te ye. (Bu ev senindir.)
Banê to newe yo. / Xanîyê te, nû ye. (Evin yenidir.)

No ban, yê ey o. / Ev xanî, yê wî ye. (Bu ev onundur.)
Banê ey newe yo. / Xanîyê wî, nû ye. (Evi yenidir.)

No ban, yê ay o. / Ev xanî, yê wê ye. (Bu ev onundur.)
Banê aye, newe yo. / Xanîyê wê, nû ye. (Evi yenidir.)

No ban, yê ma yo. / Ev xanî, yê me ye. (Bu ev bizimdir.)
Banê ma, newe yo. / Xanîyê me, nû ye. (Evimiz yenidir.)

No ban, yê şima yo. / Ev xanî, yê we ye. (Bu ev sizindir.)
Banê şima, newe yo. / Xanîyê we, nû ye.  (Eviniz yenidir.)

No ban, yê înan o. / Ev xanî, yê wan e. (Bu ev onlarındır.)
Banê înan, newe yo. / Xanîyê wan, nû ye. (Evleri yenidir.)

İlgi Zamiri

Wendekaro ke yeno sinifa ma de yo. / Xwendekarê ku dihê (tê) di sinifa me de ye.
(Gelen öğrenci bizim sınıfta.)

Wendekara ke yena sinifa ma de ya. / Xwendekara ku dihê (tê) di sinifa me de ye.
(Gelen öğrenci bizim sınıfta.)

Wendekarê ke yenê sinifa ma de yê. / Xwendekarên ku dihên (tên) di sinifa me de ne.
(Gelen öğrenciler bizim sınıfta.)

Noyo ke şino embazê min o. / Evê ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.)
Naya ke şina embaza min a. / Eva ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.)
Nêyê ke şinê embazê min ê. / Evên ku diçin hevalên min in. (Gidenler arkadaşımdır.)

Oyo ke şino embazê min o. / Ewê ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.)
Aya ke şina embaza min a. / Ewa ku diçe hevalê min e. (Giden arkadaşımdır.)
Êyê ke şinê embazê min ê. / Ewên ku diçin hevalên min in. (Gidenler arkadaşımdır.)