Sıfatlar

İşaret Sıfatları

İşaret sıfatları; kişileri, nesneleri ve kavramları işaret yoluyla belirtirler.

Birinci haldeki işaret sıfatları; durum cümlelerinde, geçmiş zamanlarda yüklemin geçişsiz olduğu cümlelerde ve geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde işaret ettikleri isimlerle birlikte özne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise işaret ettikleri isimlerle birlikte nesne olarak kullanılırlar.

İkinci haldeki işaret sıfatları; geçmiş zamanlar dışındaki tüm zaman ve kiplerde işaret ettikleri isimlerle birlikte nesne olarak kullanılırlar. Geçmiş zamanlarda yüklem geçişli fiil ise işaret ettikleri isimlerle birlikte özne olarak kullanılırlar. Edatlardan önce, ikinci haldeki işaret sıfatları işaret ettikleri isimlerle birlikte kullanılırlar.

Zazacada:

Birinci Hal	İkinci Hal	<<</>>>
No(n) (nêzdî)	Nê (nêzdî)	bu (yakın)
Na(m) (nêzdî)	Na (nêzdî)	bu (yakın)
Nê (zh) (nêzdî)	Nê (nêzdî)	bunlar (yakın)
O (n) (dûrî)	Ê (dûrî)	şu, o (uzak)
A (m) (dûrî)	A (dûrî)	şu, o (uzak)
Ê (zh) (dûrî)	Ê (dûrî)	şunlar, onlar (uzak)

No: ‘no’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘no’ kelimesinin ikinci hali ‘nê’ dir.

Birinci halde ‘no’ nun işaret ettiği isimler ek almaz.
No lajek gureyê xo qedêneno. (Bu çocuk işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘nê’ nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar.
Nê lajekî gureyê xo leze qedêna. (Bu çocuk işini çabuk bitirdi.)

Na: ‘na’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘na’ kelimesinin ikinci hali yine ‘na’ dır.

Birinci halde ‘na’ nın işaret ettiği isimler ek almaz.
Na kêneke gureyê xo qedêneno. (Bu kız işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘na’nın işaret ettiği isimler ek almaz.
Na kêneke gureyê xo leze qedêna. (Bu kız işini çabuk bitirdi.)

Nê: ‘nê’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘nê’ kelimesinin ikinci hali yine ‘nê’ dir.

Birinci halde ‘nê’nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alır.
Nê merdimî gureyê xo qedênenê. (Bu insanlar işlerini bitiriyor.)

İkinci halde ‘nê’ nin işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar.
Nê merdiman gureyê xo leze qedênayî. (Bu insanlar işlerini çabuk bitirdiler.)

O: ‘o’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘o’ kelimesinin ikinci hali ‘ê’ dir.

Birinci halde ‘o’ nun işaret ettiği isimler ek almaz.
O lajek gureyê xo qedêneno. (O çocuk işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘ê’ nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar.
Ê lajekî gureyê xo leze qedêna. (O çocuk işini çabuk bitirdi.)

A: ‘a’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘a’ kelimesinin ikinci hali yine ‘a’ dır.

Birinci halde ‘a’ nın işaret ettiği isimler ek almaz.
A kêneke gureyê xo qedêneno. (O kız işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘a’nın işaret ettiği isimler ek almaz.
A kêneke gureyê xo leze qedêna. (O kız işini çabuk bitirdi.)

Ê: ‘ê’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘ê’ kelimesinin ikinci hali yine ‘ê’ dir.

Birinci halde ‘ê’nin işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alır.
Ê merdimî gureyê xo qedênenê. (O insanlar işlerini bitiriyorlar.)

İkinci halde ‘ê’ nin işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar.
Ê merdiman gureyê xo leze qedênayî. (O insanlar işlerini çabuk bitirdi.)

Kurmanccada

Birinci Hal	İkinci Hal	<<</>>>
Ev (n, m, pj)(nêzik)	Vî (n) (nêzik)	bu (yakın)
Ev (n, m, pj)(nêzik)	Vê (m) (nêzik)	bu (yakın)
Ev (n, m, pj)(nêzik)	Van (pj) (nêzik)	bunlar (yakın)
Ew (n, m, pj)(dûr)	Wî (n) (dûr)	şu, o (uzak)
Ew (n, m, pj)(dûr)	Wê (m) (dûr)	şu, o (uzak)
Ew (n, m, pj)(dûr)	Wan (pj) (dûr)	şunlar, onlar (uzak)

Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vî’ dir.

Birinci halde ‘ev’in işaret ettiği isimler ek almaz.
Ev lawik karê xwe diqedîne. (Bu çocuk işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘vî’in işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar.
Vî lawikî karê xwe zû qedand. (Bu çocuk işini çabuk bitirdi.)

Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘vê’ dir.

Birinci halde ‘ev’in işaret ettiği isimler ek almaz.
Ev keçik karê xwe diqedîne. (Bu kız işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘vê’nin işaret ettiği isimler ‘ê’ ekini alır.
Vê keçikê karê xwe zû qedand. (Bu kız işini çabuk bitirdi.)

Ev: ‘ev’ kelimesi yakın olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘ev’ kelimesinin ikinci hali ‘van’ dır.

Birinci halde ‘ev’in işaret ettiği isimler ek almaz.
Ev mirov karê xwe diqedînin. (Bu insanlar işlerini bitiriyor.)

İkinci halde ‘van’ın işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar.
Van mirovan karê xwe zû qedandin. (Bu insanlar işlerini çabuk bitirdiler.)

Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen eril kişileri, eril nesneleri ve eril kavramları belirtir. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wî’ dir.

Birinci halde ‘ew’in işaret ettiği isimler ek almaz.
Ew lawik karê xwe diqedîne. (O çocuk işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘wî’in işaret ettiği isimler ‘î’ ekini alırlar.
Wî lawikî karê xwe zû qedand. (O çocuk işini çabuk bitirdi.)

Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen dişil kişileri, dişil nesneleri ve dişil kavramları belirtir. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wê’ dir.

Birinci halde ‘ew’ in işaret ettiği isimler ek almaz.
Ew keçik karê xwe diqedîne. (O kız işini bitiriyor.)

İkinci halde ‘wê’nin işaret ettiği isimler ‘ê’ ekini alır.
Wê keçikê karê xwe zû qedand. (O kız işini çabuk bitirdi.)

Ew: ‘ew’ kelimesi uzak olduğu düşünülen çoğul kişileri, çoğul nesneleri ve çoğul kavramları belirtir. ‘ew’ kelimesinin ikinci hali ‘wan’ dır.

Birinci halde ‘ew’in işaret ettiği isimler ek almaz.
Ew mirov karê xwe diqedînin. (O insanlar işlerini bitiriyorlar.)

İkinci halde ‘wan’ın işaret ettiği isimler ‘an’ ekini alırlar.
Wan mirovan karê xwe zû qedandin. (O insanlar işlerini çabuk bitirdi.)

Örnekler

No lajek yeno. / Ev lawik tê.
Na kêna yena. / Ev keçik tê.
Nê domanî yenê. / Ev zarok tên.

Nê lajekî ard. / Vî lawikî anî.
Na kêna ard. / Vê Keçikê anî.
Nê domanan ard. / Van zarokan anî.

O lajek yeno. / Ew lawik tê.
A kêna yena. / Ew keçik tê.
Ê domanî yenê. / Ew zarok tên.

Ê lajekî ard. / Wî lawikî anî.
A kêna ard. / Wê Keçikê anî.
Ê domanan ard. / Wan zarokan anî.

Sıfatların isim olarak kullanılması

Sıfatın sonuna ‘î’ getirilerek isim oluşturulur.

nêweş > nêweşî / nexweş > nexweşî (hasta >hastalık)

azad > azadî (özgür > özgürlük)

(Zazacada ‘îye‘ ile de sıfattan isim oluşturulmaktadır. nêweşîye, azadîye)

Sıfatlarda Derecelendirme Ekleri

a) Karşılaştırma (Üstünlük) Derecesi: “-tir” (“daha” kelimesine denk gelir)

b) En Üstünlük Derecesi: “-tirîn” (“en” kelimesine denk gelir)

baştir/ baştirîn

berztir/ berztirîn xweştir/ xweştirîn