Yazar: wendekar

  • Eylem Belirten Cümleler (Okula gidecektim.)

    Geçmişte gelecekten bahseden ve nesne alamayan eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve Zazacada ”bi” ön eki ile ”-(y)êne” son ekini alır. Özneden hemen sonra ‘do’ partikeli getirilir. Kurmanccada ”bi” ön ekini alarak özneye göre çekimlenir. Özneden hemen sonra ‘dê’ partikeli getirilir.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

    Ez do bişîyêne wendegeh. / Ez dê biçûma dibistanê. (Okula gidecektim.)
    O do keye ra biameyêne. / Ew dê ji malê bihatima. (Evden gelecekti.)
    Ma biameyêne. / Em bihatina. (Gelecektik.)

    Ez do rakewtêne. / Ez dê raketima. (Yatacaktım.)
    Ez do agêrayêne. / Ez dê vegerandima. (Geri dönecektim.)

    Fiillerin olumsuz hali için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

    şîyene / çûn (gitmek)

    Ez do bişîyêne wendegeh. (n, m)
    Ez do nêşîyêne wendegeh.    		Ez dê biçûma dibistanê. (n, m)
    Ez dê neçûma dibistanê.    		(Okula gidecektim.)
    (Okula gitmeyecektim.)
    Ti do bişîyêne wendegeh. (n, m)
    Ti do nêşîyêne wendegeh.    		Tu dê biçûyayî dibistanê. (n, m)
    Tu dê neçûyayî dibistanê.    		(Okula gidecektin.)
    (Okula gitmeyecektin.)
    O do bişîyêne wendegeh. (n)
    O do nêşîyêne wendegeh.    		Ew dê biçûya dibistanê. (n, m)
    Ew dê neçûya dibistanê.    		(Okula gidecekti.)
    (Okula gitmeyecekti.)
    A do bişîyêne wendegeh. (m)
    A do nêşîyêne wendegeh.    		Ew dê biçûya dibistanê. (n, m)
    Ew dê neçûya dibistanê.    		(Okula gidecekti.)
    (Okula gitmeyecekti.)
    Ma do bişîyêne wendegeh. (zh)
    Ma do nêşîyêne wendegeh.    		Em dê biçûna dibistanê. (ph)
    Em dê neçûna dibistanê.    		(Okula gidecektik.)
    (Okula gitmeyecektik.)
    Şima do bişîyêne wendegeh. (zh)
    Şima do nêşîyêne wendegeh.    		Hûn dê biçûna dibistanê. (ph)
    Hûn dê neçûna dibistanê.    		(Okula gidecektiniz.)
    (Okula gitmeyecektiniz.)
    Ê do bişîyêne wendegeh. (zh)
    Ê do nêşîyêne wendegeh.    		Ew dê biçûna dibistanê. (ph)
    Ew dê neçûna dibistanê.    		(Okula gidecektiler.)
    (Okula gitmeyecektiler.)
    Azad do bişîyêne.
    Azad do nêşîyêne.    		Azad dê biçûya.
    Azad dê neçûya.    		(Azad gidecekti.)
    (Azad gitmeyecekti.)
    Zelale do bişîyêne.
    Zelale do nêşîyêne.    		Zelal dê biçûya.
    Zelal dê neçûya.    		(Zelal gidecekti.)
    (Zelal gitmeyecekti.)
    Azad û Zelale do bişîyêne.
    Azad û Zelale do nêşîyêne.    		Azad û Zelal dê biçûna.
    Azad û Zelal dê neçûna.    		(Azad ve Zelal gidecekti.)
    (Azad ve Zelal gitmeyecekti.)

    bîyene / bûn (olmak)

    Ez do bibîyêne. (n, m)
    Ez do nêbîyêne.    		Ez dê bibûma. (n, m)
    Ez dê nebûma.    		(Olacaktım.)
    (Olmayacaktım.)
    Ti do bibîyêne. (n, m)
    Ti do nêbîyêne.    		Tu dê bibûyayî. (n, m)
    Tu dê nebûyayî.    		(Olacaktın.)
    (Olmayacaktın.)
    O do bibîyêne. (n)
    O do nêbîyêne.    		Ew dê bibûya. (n, m)
    Ew dê nebûya.    		(Olacaktı.)
    (Olmayacaktı.)
    A do bibîyêne. (m)
    A do nêbîyêne.    		Ew dê bibûya. (n, m)
    Ew dê nebûya.    		(Olacaktı.)
    (Olmayacaktı.)
    Ma do bibîyêne. (zh)
    Ma do nêbîyêne.    		Em dê bibûna. (ph)
    Em dê nebûna.    		(Olacaktık.)
    (Olmayacaktık.)
    Şima do bibîyêne. (zh)
    Şima do nêbîyêne.    		Hûn dê bibûna. (ph)
    Hûn dê nebûna.    		(Olacaktınız.)
    (Olmayacaktınız.)
    Ê do bibîyêne. (zh)
    Ê do nêbîyêne.    		Ew dê bibûna. (ph)
    Ew dê nebûna.    		(Olacaktılar.)
    (Olmayacaktılar.)


    kewtene / ketin (düşmek)

    Ez do bikewtêne. (n, m)
    Ez do nêkewtêne.    		Ez dê biketima. (n, m)
    Ez dê neketima.    		(Düşecektim.)
    (Düşmeyecektim.)
    Ti do bikewtêne. (n, m)
    Ti do nêkewtêne.    		Tu dê biketayî. (n, m)
    Tu dê neketayî.    		(Düşecektin.)
    (Düşmeyecektin.)
    O do bikewtêne. (n)
    O do nêkewtêne.    		Ew dê biketa. (n, m)
    Ew dê neketa.    		(Düşecekti.)
    (Düşmeyecekti.)
    A do bikewtêne. (m)
    A do nêkewtêne.    		Ew dê biketa. (n, m)
    Ew dê neketa.    		(Düşecekti.)
    (Düşmeyecekti.)
    Ma do bikewtêne. (zh)
    Ma do nêkewtêne.    		Em dê biketina. (ph)
    Em dê neketina.    		(Düşecektik.)
    (Düşmeyecektik.)
    Şima do bikewtêne. (zh)
    Şima do nêkewtêne.    		Hûn dê biketina. (ph)
    Hûn dê neketina.    		(Düşecektiniz.)
    (Düşmeyecektiniz.)
    Ê do bikewtêne. (zh)
    Ê do nêkewtêne.    		Ew dê biketina. (ph)
    Ew dê neketina.    		(Düşecektiler.)
    (Düşmeyecektiler.)

    Geçmişte gelecekten bahseden ve nesne alabilen eylem cümlelerinde cümlede nesne varsa nesne olarak kullanılan isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar. Öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılır. Zazacada fiil tüm nesneler için aynı çekimlenirken Kurmanccada fiil nesneye göre çekimlenir.

    Wendekarî do kitabê xo biardêne. / Xwendekarî dê pirtûka xwe bianîya.
    (Öğrenci kitabını getirecekti.)

    Wendekare do kitabê xo biardêne. / Xwendekarê dê pirtûka xwe bianîya.
    (Öğrenci kitabını getirecekti.)

    Wendekaran do kitabê xo biardêne. / Xwendekaran dê pirtûkên xwe bianîna.
    (Öğrenciler kitaplarını getirecekti.)

    Cümlede nesne yoksa ve nesnenin dil bilgisel cinsiyeti bilinmiyorsa fiil Zazacada ‘-êne’; Kurmanccada –a’ ile çekimlenir.

    Mi do biwendêne. / Min dê bixwenda. (Okuyacaktım.)
    Aye do biberdêne. / Wê dê bibira. (Götürecekti.)

    Mi do bikerdêne.Min dê bikira.(Yapacaktım.)
    To do bikerdêne.Te dê bikira.(Yapacaktın.)
    Ey do bikerdêne.Wî dê bikira.(Yapacaktı.)
    Aye do bikerdêne.Wê dê bikira.(Yapacaktı.)
    Ma do bikerdêne.Me dê bikira.(Yapacaktık.)
    Şima do bikerdêne.We dê bikira.(Yapacaktınız.)
    Înan do bikerdêne.Wan dê bikira.(Yapacaktılar.)


    Nesne eril ise fiil Zazacada ‘-êne’; Kurmanccada ‘-a’ ile çekimlenir.

    Azadî do çente biardêne. / Azadî dê çente bianîya. (Azad çantayı getirecekti.)
    Zelale do çente biardêne. / Zelalê dê çente bianîya. (Zelal çantayı getirecekti.)

    Nesne dişil ise fiil Zazacada ‘-êne’; Kurmanccada ‘-a’ ile çekimlenir.

    Azadî do qeleme biardêne. / Azadî dê pênûs bianîya. (Azad kalemi getirecekti.)
    Zelale do qeleme biardêne. / Zelalê dê pênûs bianîya. (Zelal kalemi getirecekti.)

    Nesne çoğul ise fiil Zazacada ‘-êne’; Kurmanccada ‘-ina’ ile çekimlenir.

    Mi do kitabî biwendêne. / Min dê pirtûk bixwendina. (Kitabı okuyacaktım.)
    Mi do kitabî nêwendêne. / Min dê pirtûk nexwandina. (Kitabı okumayacaktım.)

    Mi do sayî biwerdêne. / Min dê sêv bixwarina. (Elmaları yiyecektim.)
    Mi do sayî nêwerdêne. / Min dê sêv nexwarina. (Elmaları yemiyecektim.)


    Şahıs zamirleri ile:

    Ey ez bidîyêne. (n, m)Wî ez bidîtima. (n, m)(O beni görecekti.)
    Ey ti bidîyêne. (n, m)Wî tu bidîtayî. (n, m)(O seni görecekti.)
    Înan o bidîyêne. (n)Min ew bidîta. (n, m)(Onlar onu görecektiler.)
    Înan a bidîyêne. (m)Min ew bidîta. (n, m)(Onlar onu görecektiler.)
    Ey ma bidîyêne. (zh)Wî em bidîtina. (ph)(O bizi görecekti.)
    Ey şima bidîyêne. (zh)Wî hûn bidîtina. (ph)(O sizi görecekti.)
    Ey ê bidîyêne. (zh)Wî ew bidîtina. (ph)(O onları görecekti.)

    Azadî do kitabê xo biardêne. (Azad kitabını getirecekti.)
    Zelale do kitabê xo biardêne. (Zelal kitaplarını getirecekti.)
    [Kitapların çoğulluğu/tekilliği fiil çekiminden anlaşılamamaktadır.]

    Zelalê dê pirtûka xwe bianîya. (Zelal kitabını getirecekti.)
    Zelalê dê pirtûkên xwe bianîna. (Zelal kitaplarını getirecekti.)
    [Kitapların çoğulluğu/tekilliği fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

    Bu zamanın kullanıldığı durumlara örnek ifadeler

    Mi do seba to yew kitab biardêne la mi xo vîr ra kerd. /
    Min dê ji bo te pirtûkek bianîya lê min ji bîr kir.
    (Senin için bir kitap getirecektim ama unuttum.)

    Not:

    Ez dê biketama – Ez dê biketima. Em dê biketana. – Em dê biketina. – Tu yê bihata – Tu dê bihatayî
    Ez do rakewtêne. Ez do rabikewtêne. Ez do birakewtêne.

  • Eylem Belirten Cümleler (Okula gidiyordum.)

    Geçmişte devam eden durumları belirten eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve Zazacada ”-(y)êne” son ekini alırken Kurmanccada ”di-” ön ekini alır.

    Nesne alamayan eylem cümlelerinde öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

    Fiillerin olumsuz hali için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

    Mi nêkerdêne. / Min nedikir. (Yapmıyordum.)
    O nêbîyene. / Ew nedibû. (Olmuyordu.)

    O rakewtêne. / Ewradiket. (Yatıyordu.)
    O ranêkewtêne. / Ew ranediket. (Yatmıyordu.)


    şîyene / çûn (gitmek)

    Ez şîyêne wendegeh. (n,m)
    Ez nêşîyêne wendegeh.    		Ez diçûm dibistanê. (n,m)
    Ez nediçûm dibistanê.    		(Okula gidiyordum.)
    (Okula gitmiyordum.)
    Ti şîyêne wendegeh. (n,m)
    Ti nêşîyêne wendegeh.    		Tu diçûyî dibistanê. (n,m)
    Tu nediçûyî dibistanê.    		(Okula gidiyordun.)
    (Okula gitmiyordun.)
    O şîyêne wendegeh. (n)
    O nêşîyêne wendegeh.    		Ew diçû dibistanê. (n,m)
    Ew nediçû dibistanê.    		(Okula gidiyordu.)
    (Okula gitmiyordu.)
    A şîyêne wendegeh. (m)
    A nêşîyêne wendegeh.    		Ew diçû dibistanê. (n,m)
    Ew nediçû dibistanê.    		(Okula gidiyordu.)
    (Okula gitmiyordu.)
    Ma şîyêne wendegeh. (zh)
    Ma nêşîyêne wendegeh.    		Em diçûn dibistanê. (pj)
    Em nediçûn dibistanê.    		(Okula gidiyorduk.)
    (Okula gitmiyorduk.)
    Şima şîyêne wendegeh. (zh)
    Şima nêşîyêne wendegeh.    		Hûn diçûn dibistanê. (pj)
    Hûn nediçûn dibistanê.    		(Okula gidiyordunuz.)
    (Okula gitmiyordunuz.)
    Ê şîyêne wendegeh. (zh)
    Ê nêşîyêne wendegeh.    		Ew diçûn dibistanê. (pj)
    Ew nediçûn dibistanê    		(Okula gidiyordular.)
    (Okula gitmiyordular.)
    Azad şîyêne.
    Azad nêşîyêne.    		Azad diçû.
    Azad nediçû.    		(Azad gidiyordu.)
    (Azad gitmiyordu.)
    Zelale şîyêne.
    Zelale nêşîyêne.    		Zelal diçû.
    Zelal nediçû.    		(Zelal gidiyordu.)
    (Zelal gitmiyordu.)
    Azad û Zelale şîyêne.
    Azad û Zelale nêşîyêne.    		Azad û Zelal diçûn.
    Azad û Zelal nediçûn.    		(Azad ve Zelal gidiyordu.)
    (Azad ve Zelal gitmiyordu.)

    ameyene / hatin (gelmek)

    Ez ameyêne. (n,m)
    Ez nêameyêne.    		Ez dihatim. (n,m)
    Ez nedihatim.    		(Geliyordum.)
    (Gelmiyordum.)
    Ti ameyêne. (n, m)
    Ti nêameyêne.    		Tu dihatî. (n, m)
    Tu nedihatî.    		(Geliyordun.)
    (Gelmiyordun.)
    O ameyêne. (n)
    O nêameyêne.    		Ew dihat. (n, m)
    Ew nedihat.    		(Geliyordu.)
    (Gelmiyordu.)
    A ameyêne. (m)
    A nêameyêne.    		Ew dihat. (n, m)
    Ew nedihat.    		(Geliyordu.)
    (Gelmiyordu.)
    Ma ameyêne. (zh)
    Ma nêameyêne.    		Em dihatin. (pj)
    Em nedihatin.    		(Geliyorduk.)
    (Gelmiyorduk.)
    Şima ameyêne. (zh)
    Şima nêameyêne.    		Hûn dihatin. (pj)
    Hûn nedihatin.    		(Geliyordunuz.)
    (Gelmiyordunuz.)
    Ê ameyêne. (zh)
    Ê nêameyêne.    		Ew dihatin. (pj)
    Ew nedihatin.    		(Geliyordular.)
    (Gelmiyordular.)


    bîyene / bûn (olmak)

    Ez bîyêne. (n, m)
    Ez nêbîyêne.    		Ez dibûm. (n, m)
    Ez nedibûm.    		(Oluyordum.)
    (Olmuyordum.)
    Ti bîyêne. (n, m)
    Ti nêbîyêne.    		Tu dibûyî. (n,m)
    Tu nedibûyî.    		(Oluyordun.)
    (Olmuyordun.)
    O bîyêne. (n)
    O nêbîyêne.    		Ew dibû. (n,m)
    Ew nedibû.    		(Oluyordu.)
    (Olmuyordu.)
    A bîyêne. (m)
    A nêbîyêne.    		Ew dibû. (n,m)
    Ew nedibû.    		(Oluyordu.)
    (Olmuyordu.)
    Ma bîyêne. (zh)
    Ma nêbîyêne.    		Em dibûn. (pj)
    Em nedibûn.    		(Oluyorduk.)
    (Olmuyorduk.)
    Şima bîyêne. (zh)
    Şima nêbîyêne.    		Hûn dibûn. (pj)
    Hûn nedibûn.    		(Oluyordunuz.)
    (Olmuyordunuz.)
    Ê bîyêne. (zh)
    Ê nêbîyêne.    		Ew dibûn. (pj)
    Ew nedibûn.    		(Oluyordular.)
    (Olmuyordular.)

    kewtene / ketin (düşmek)

    Ez kewtêne. (n,m)
    Ez nêkewtêne.    		Ez diketim. (n,m)
    Ez nediketim.    		(Düşüyordum.)
    (Düşmüyordum.)
    Ti kewtêne. (n,m)
    Ti nêkewtêne.    		Tu diketî. (n,m)
    Tu nediketî.    		(Düşüyordun.)
    (Düşmüyordun.)
    O kewtêne. (n)
    O nêkewtêne.    		Ew diket. (n,m)
    Ew nediket.    		(Düşüyordu.)
    (Düşmüyordu.)
    A kewtêne. (m)
    A nêkewtêne.    		Ew diket. (n,m)
    Ew nediket.    		(Düşüyordu.)
    (Düşmüyordu.)
    Ma kewtêne. (zh)
    Ma nêkewtêne.    		Em diketin. (pj)
    Em nediketin.    		(Düşüyorduk.)
    (Düşmüyorduk.)
    Şima kewtêne. (zh)
    Şima nêkewtêne.    		Hûn diketin. (pj)
    Hûn nediketin.    		(Düşüyordunuz.)
    (Düşmüyordunuz.)
    Ê kewtêne. (zh)
    Ê nêkewtêne.    		Ew diketin. (pj)
    Ew nediketin.    		(Düşüyordular.)
    (Düşmüyordular.)

    Geçmişte devam eden durumları belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılırken nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.

    Wendekarî kitabê xo ardêne. / Xwendekarî pirtûka xwe dianî.
    (Öğrenci kitabını getiriyordu.)

    Wendekare kitabê xo ardêne. / Xwendekarê pirtûka xwe dianî.
    (Öğrenci kitabını getiriyordu.)

    Wendekaran kitabê xo ardêne. / Xwendekaran pirtûkên xwe dianîn.
    (Öğrenciler kitaplarını getiriyordu.)

    Cümlede nesne yoksa ve nesnenin dil bilgisel cinsiyeti bilinmiyorsa

    Mi wendêne. / Min dixwend. (Okuyordum.)
    Aye berdêne. / Wê dibir. (Götürüyordum.)

    Mi kerdêne.Min dikir. Ø(Yapıyordum.)
    To kerdêne.Te dikir.(Yapıyordun.)
    Ey kerdêne.Wî dikir.(Yapıyordu.)
    Aye kerdêne.Wê dikir.(Yapıyordu.)
    Ma kerdêne.Me dikir.(Yapıyorduk.)
    Şima kerdêne.We dikir.(Yapıyordunuz.)
    Înan kerdêne.Wan dikir.(Yapıyordular.)

    Nesne eril ise:

    Azadî çente ardêne. / Azadî çente dianî. Ø (Azad çantayı getiriyordu.)
    Zelale çente ardêne. / Zelalê çente dianî. (Zelal çantayı getiriyordu.)

    Nesne dişil ise:

    Azadî qeleme ardêne. / Azadî pênûs xwe dianî. Ø (Azad kalemi getiriyordu.)
    Zelale qeleme ardêne. / Zelalê pênûs xwe dianî. (Zelal kalemi getiriyordu.)

    Nesne çoğul ise:

    Mi kitabî wendêne. / Min pirtûk dixwendin. (Kitabı okuyordum.)
    Mi sayî werdêne. / Min sêv dixwarin. (Elmaları yiyordum.)

    Şahıs zamirleri ile

    Ey ez dîyêne. (n,m)Wî ez didîtim. (n,m)(O beni görüyordu.)
    Ey ti dîyêne. (n, m)Wî tu didîtî. (n, m)(O seni görüyordu.)
    Înan o dîyêne. (n)Wan ew didît. (n, m)(Onlar onu görüyordu.)
    Înan a dîyêne. (m)Wan ew didît. (n, m)(Onlar onu görüyordu.)
    Ey ma dîyêne. (zh)Wî em didîtin. (ph)(O bizi görüyordu.)
    Ey şima dîyêne. (zh)Wî hûn didîtin. (ph)(O sizi görüyordu.)
    Ey ê dîyêne. (zh)Wî ew didîtin. (ph)(O onları görüyordu.)


    Azadî kitabê xo berdêne. / Azad kitabını götürüyordu.
    Azadî kitabê xo berdêne. / Azad kitaplarını götürüyordu.
    (Kitapların çoğulluğu anlaşılamamaktadır.)

    Zelalê pirtûk dianî. / Zelal kitabı getiriyordu.
    Zelalê pirtûk dianîn. / Zelal kitapları getiriyordu.
    (Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.)

    Geçmişte devam eden durumları belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

    Ti vizêr şewe de baxçe de bîyî. To se kerdêne. /
    Tu duh êvarê li baxçê bûyî. Te çi dikir?
    (Dün gece bahçedeydin. Ne yapıyordun?)

    Demo ke mamosta dekewt sinife, wendekaran se kerdêne? /
    Dema ku mamoste ket sinifê, xwendekar çi dikirin?
    (Öğretmen sınıfa girdiğinde öğrenciler ne yapıyordu?)

    Demo ke to telefon kerd, mi maç temaşe kerdêne. /
    Dema ku te telefon kir, min maçê temaşe dikir.
    (Sen telefon açtığında ben maç izliyordum.)

    Xortan gudlinge û kênayan zî basketbol kay kerdêne. /
    Xortan futbolê û keçan jî basketbolê dilîst.
    (Delikanlılar futbol oynuyordu kızlar ise basketbol oynuyordu.)

    Demo ke çûçike qutê xo werdêne, pisîng çûçike temaşe kerdêne. /
    Dema ku çûk qutê xwe dixwar, pisîk li çûkê temaşe dikir.
    (Kuş yemini yerken kedi kuşu izliyordu.)

    Not:

    “danîn” (koymak/indirmek)
    di- + danî = didanî (veya çoğul için didanîn)

    “danîn” ve “dayîn” (vermek) gibi fiiller şimdiki zaman eki aldıklarında, fiilin kendi başındaki “da-“ hecesi ile şimdiki zaman eki olan “di-“ yan yana geldiğinde birleşir ve tek bir “da-“ sesine dönüşür.

    Datanîn (İndiriyorlardı/Koyuyorlardı)
    Buradaki “da-“ takısı, aslında hem fiilin kendi kökünü hem de o aradığınız “di-“ ekini içinde barındırır.

    dida (dada) didan

  • Eylem Belirten Cümleler (Okula gitmiş.)

    Konuşulan anla kıyaslandığı zaman geçmişte kalmış ve etkisi devam eden olaylar ile başkasından duyulmuş olayların anlatılmasında kullanılır.

    Geçmiş zamanı belirten ve nesne alamayan eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar.

    Wendekar şîyo wendegeh. / Xwendekar çûye dibistanê. (Öğrenci okula gitmiş.)
    Wendekare şîya wendegeh. / Xwendekar çûye dibistanê. (Öğrenci okula gitmiş.)
    Wendekarî şîyê wendegeh. / Xwendekar çûne dibistanê. (Öğrenciler okula gitmiş.)

    Mi nêkerdo. / Min nekire. (Yapmamışım.)
    O nêbîyo. / Ew nebûye. (Olmamış.)

    Fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

    şîyene / çûn (gitmek)

    Ez şîya wendegeh. (n, m)
    Ez nêşîya wendegeh.    		Ez çûme dibistanê. (n, m)
    Ez neçûme dibistanê.    		(Okula gitmişim.)
    (Okula gitmemişim.)
    Ti şîyî wendegeh. (n)
    Ti nêşîyî wendegeh.    		Tu çûyî dibistanê. (n, m)
    Tu neçûyî dibistanê.    		(Okula gitmişsin.)
    (Okula gitmemişsin.)
    Ti şîya wendegeh. (m)
    Ti nêşîya wendegeh.    		Tu çûyî dibistanê. (n, m)
    Tu neçûyî dibistanê.    		(Okula gitmişsin.)
    (Okula gitmemişsin.)
    O şîyo wendegeh. (n)
    O nêşîyo wendegeh.    		Ew çûye dibistanê. (n, m)
    Ew neçûye dibistanê.    		(Okula gitmiş.)
    (Okula gitmemiş.)
    A şîya wendegeh. (m)
    A nêşîya wendegeh.    		Ew çûye dibistanê. (n, m)
    Ew neçûye dibistanê.    		(Okula gitmiş.)
    (Okula gitmemiş.)
    Ma şîyê wendegeh. (zh)
    Ma nêşîyê wendegeh.    		Em çûne dibistanê. (ph)
    Em neçûne dibistanê.    		(Okula gitmişiz.)
    (Okula gitmemişiz.)
    Şima şîyê wendegeh. (zh)
    Şima nêşîyê wendegeh.    		Hûn çûne dibistanê. (ph)
    Hûn neçûne dibistanê.    		(Okula gitmişsiniz.)
    (Okula gitmemişsiniz.)
    Ê şîyê wendegeh. (zh)
    Ê nêşîyê wendegeh.    		Ew çûne dibistanê. (ph)
    Ew neçûne dibistanê.    		(Okula gitmişier.)
    (Okula gitmemişler.)
    Azad şîyo.
    Azad nêşîyo.    		Azad çûye.
    Azad neçûye.    		(Azad gitmiş.)
    (Azad gitmemiş.)
    Zelale şîya.
    Zelale nêşîya.    		Zelal çûye.
    Zelal neçûye.    		(Zelal gitmiş.)
    (Zelal gitmemiş.)
    Azad û Zelale şîyê.
    Azad û Zelale nêşîyê.    		Azad û Zelal çûne.
    Azad û Zelal neçûne.    		(Azad ve Zelal gitmiş.)
    (Azad ve Zelal gitmemiş.)


    ameyene / hatin (gelmek)

    Ez ameya.
    Ez nêameya.    		Ez hatime.
    Ez nehatime.    		(Gelmişim.)
    (Gelmemişim.)
    Ti ameyî. (n)
    Ti nêameyî.    		Tu hatîyî. (n, m)
    Tu nehatîyî.    		(Gelmişsin.)
    (Gelmemişsin.)
    Ti ameya. (m)
    Ti nêameya.    		Tu hatîyî. (n, m)
    Tu nehatîyî.    		(Gelmişsin.)
    (Gelmemişsin.)
    O ameyo. (n)
    O nêameyo.    		Ew hatîye. (n, m)
    Ew nehatîye.    		(Gelmiş.)
    (Gelmemiş.)
    A ameya. (m)
    A nêameya.    		Ew hatine. (n, m)
    Ew nehatine.    		(Gelmiş.)
    (Gelmemiş.)
    Ma ameyê.
    Ma nêameyê.    		Em hatine.
    Em nehatine.    		(Gelmişiz.)
    (Gelmemişiz.)
    Şima ameyê.
    Şima nêameyê.    		Hûn hatine.
    Hûn nehatine.    		(Gelmişsiniz.)
    (Gelmemişsiniz.)
    Ê ameyê.
    Ê nêameyê.    		Ew hatine.
    Ew nehatine.    		(Gelmişler.)
    (Gelmemişler.)


    bîyene / bûn (olmak)

    Ez bîya. (n, m)
    Ez nêbîya.    		Ez bûme. (n, m)
    Ez nebûme.    		(Olmuşum.)
    (Olmamışım.)
    Ti bîyî. (n)
    Ti nêbîyî.    		Tu bûyî. (n, m)
    Tu nebûyî.    		(Olmuşsun.)
    (Olmamışsın.)
    Ti bîya. (m)
    Ti nêbîya.    		Tu bûyî. (n, m)
    Tu nebûyî.    		(Olmuşsun.)
    (Olmamışsın.)
    O bîyo. (n)
    O nêbîyo.    		Ew bûye. (n, m)
    Ew nebûye.    		(Olmuş.)
    (Olmamış.)
    A bîya. (m)
    A nêbîya.    		Ew bûye. (n, m)
    Ew nebûye.    		(Olmuş.)
    (Olmamış.)
    Ma bîyê. (zh)
    Ma nêbîyê.    		Em bûne. (ph)
    Em nebûne.    		(Olmuşuz.)
    (Olmamışız.)
    Şima bîyê. (zh)
    Şima nêbîyê.    		Hûn bûne. (ph)
    Hûn nebûne.    		(Olmuşsunuz.)
    (Olmamışsınız.)
    Ê bîyê. (zh)
    Ê nêbîyê.    		Ew bûne. (ph)
    Ew nebûne.    		(Olmuşlar.)
    (Olmamışlar.)

    kewtene / ketin (düşmek)

    Ez kewta. (n, m)
    Ez nêkewta.    		Ez ketime. (n, m)
    Ez neketime.    		(Düşmüşüm.)
    (Düşmemişim.)
    Ti kewtî. (n)
    Ti nêkewtî.    		Tu ketîyî. (n, m)
    Tu neketîyî.    		(Düşmüşsün.)
    (Düşmemişsin.)
    Ti kewta. (m)
    Ti nêkewta.    		Tu ketîyî. (n, m)
    Tu neketîyî.    		(Düşmüşsün.)
    (Düşmemişsin.)
    O kewto. (n)
    O nêkewto.    		Ew ketîye. (n, m)
    Ew neketîye.    		(Düşmüş.)
    (Düşmemiş.)
    A kewta. (m)
    A nêkewta.    		Ew ketîye. (n, m)
    Ew neketîye.    		(Düşmüş.)
    (Düşmemiş.)
    Ma kewtê. (zh)
    Ma nêkewtê.    		Em ketine. (ph)
    Em neketine.    		(Düşmüşüz.)
    (Düşmemişiz.)
    Şima kewtê. (zh)
    Şima nêkewtê.    		Hûn ketine. (ph)
    Hûn neketine.    		(Düşmüşsünüz.)
    (Düşmemişsiniz.)
    Ê kewtê. (zh)
    Ê nêkewtê.    		Ew ketine. (ph)
    Ew neketine.    		(Düşmüşler.)
    (Düşmemişler.)

    Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci formlarıyla kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar.

    Wendekarî kitabê xo ardo. / Xwendekarî pirtûka xwe anîye. (Öğrenci kitabını getirmiş.)
    Wendekare kitabê xo ardo. / Xwendekarê pirtûka xwe anîye. (Öğrenci kitabını getirmiş.)
    Wendekaran kitabê xo ardê. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîne. (Öğrenciler kitaplarını getirmiş.)

    Cümlede nesne yoksa ve nesne bilinmiyorsa fiil Zazacada ‘o‘; Kurmanccada ‘îye‘ ile çekimlenir.

    Azadî wendo. / Azadî xwendîye. (Azad okumuş.)
    Aye berdo. / Wê birîye. (O götürmüş.)

    Mi kerdo.
    Mi nêkerdo.    		Min kirîye.
    Min nekirîye.    		(Yapmışım.)
    (Yapmamışım.)
    To kerdo.
    To nêkerdo.    		Te kirîye.
    Te nekirîye.    		(Yapmışsın.)
    (Yapmamışsın.)
    Ey kerdo.
    Ey nêkerdo.    		Wî kirîye.
    Wî nekirîye.    		(Yapmış.)
    (Yapmamış.)
    Aye kerdo.
    Aye nêkerdo.    		Wê kirîye.
    Wê nekirîye.    		(Yapmış.)
    (Yapmamış.)
    Ma kerdo.
    Ma nêkerdo.    		Me kirîye.
    Me nekirîye.    		(Yapmışız.)
    (Yapmamışız.)
    Şima kerdo.
    Şima nêkerdo.    		We kirîye.
    We nekirîye.    		(Yapmışsınız.)
    (Yapmamışsınız.)
    Înan kerdo.
    Înan nêkerdo.    		Wan kirîye.
    Wan nekirîye.    		(Yapmışlar.)
    (Yapmamışlar.)


    Nesne eril ise fiil Zazacada ‘o‘; Kurmanccada ‘îye‘ ile çekimlenir.

    Azadî çente ardo. / Azadî çente anîye. (Azad çantayı getirmiş.)
    Zelale çente ardo. / Zelalê çente anîye. (Zelal çantayı getirmiş.)

    Nesne dişil ise fiil Zazacada ‘a‘; Kurmanccada ‘îye‘ ile çekimlenir.

    Azadî qeleme arda. / Azadî pênûs anîye. (Azad kalemi getirmiş.)
    Zelale qeleme arda. / Zelalê pênûs anîye. (Zelal kalemi getirmiş.)

    Nesne çoğul ise fiil Zazacada ‘ê‘; Kurmanccada ‘ine‘ ile çekimlenir.

    Înan kitabî wendê. / Wan pirtûk xwendine. (Onlar kitapları okumuş.)
    Aye sayî werdê. / Wê sêv xwarine. (O elmaları yemiş.)

    Cümlede nesne yoksa fakat nesnenin dil bilgisel cinsiyeti biliniyorsa fiil nesneye göre çekimlenir.

    Azadî çente ardo. Kam ardo? Azadî ardo. / Azadî çente anîye. Kê anîye? Azadî anîye.
    (Azad çantayı getirmiş. Kim getirmiş? Azad getirmiş.)

    Azadî qeleme arda. Kam arda? Azadî arda. / Azadî pênûs anîye. Kê anîye? Azadî anîye.
    (Azad kalemi getirmiş. Kim getirmiş? Azad getirmiş.)

    Azadî qelemî ardê. Kam ardê? Azadî ardê. / Azadî pênûs anîne. Kê anîne? Azadî anîne.
    (Azad kalemleri getirmiş. Kim getirmiş. Azad getirmiş.)


    Şahıs zamirleri ile

    Ey ez dîya. (n, m)Wî ez dîtime. (n, m)(O beni görmüş.)
    Ey ti dîyî. (n)Wî tu dîtîyî. (n, m)(O seni görmüş.)
    Ey ti dîya. (m)Wî tu dîtîyî. (n, m)(O seni görmüş.)
    Înan o dîyo. (n)Wan ew dîtîye. (n, m)(Onlar onu görmüş.)
    Înan a dîya. (m)Wan ew dîtîye. (n, m)(Onlar onu görmüş.)
    Ey ma dîyê. (zh)Wî em dîtine. (ph)(O bizi görmüş.)
    Ey şima dîyê. (zh)Wî hûn dîtine. (ph)(O sizi görmüş.)
    Ey ê dîyê. (zh)Wî ew dîtine. (ph)(O onları görmüş.)

    Azadî kitabê xo berdo. / Azad kitabını götürmüş.
    Azadî kitabê xo berdê. / Azad kitaplarını götürmüş. [Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

    Zelalê pirtûk anîye. / Zelal kitabı getirmiş.
    Zelalê pirtûk anîne. / Zelal kitapları getirmiş. [Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]


    Gemişte başlamış konuşma anında devam eden olayların ya da etkisinin devam ettiği ve konuşma anıyla alakalı olayların ifadesine; başkasından duyulmuş olunan ifadelere ve diğer –miş’li ifadelere örnekler:

    Mi masa pak kerda. / Min mase paqij kirîye.
    (Masayı temizledim. Masa şu an temiz.)

    Mi masa di deqayî ver pak kerde. / Min mase du deqîqe berê paqij kir.(Ø)
    (Masayı iki dakika önce temizledim. Temizleme olayı 2 dakika önce bitti, masa hâlâ temiz mi bilinmiyor.)

    Ey pencera akerda. / Wî pencere vekirîye.
    (O pencereyi açtı. Pencere şu an açık.)

    Ey pencera akerda. / Wî pencere vekirîye.
    (O pencereyi açmış. Söyleyen olayı başkasından duymuş.)

    Lajê ey komputura înan xeripnaya. / Kurê wî kompîtura wan xera kirîye.
    (Oğlu onların bilgisayarını bozdu. Bilgisayarı bozdu bilgisayar hâlâ bozuk.)

    Lajê ey komputura înan xeripnaye. / Kurê wî kompîtura wan xera kir.
    (Oğlu onların bilgisayarını bozdu. Bilgisayarı bozdu bilgisayar hâlâ bozuk mu bilinemez.)

    To Azad dîyo? / Te Azad dîtîye?
    (Azad’i gördün mü? Azad’i bulabileceğimiz şekilde yakın zamanı kapsayan cevap beklenmektedir.)

    Azad şeş serrî bîyo ke mamosta yo. / Azad şeş sal bûye ku mamoste ye.
    (Azad 6 yıldan beridir öğretmendir. 6 yıl önce öğretmendi+şu an öğretmen.)

    O no siba çîyêk nêwerdo. / Ew vê sibê tiştek nexwarîye.
    (Bu sabah bir şey yemedi. Sabahtan bu yana bir şey yemedi.)

    Ez ver qet pê teyare rêwîtî nêkerdo. / Min berê qet bi balafirê rêwîtî nekirîye.
    (Daha önce hiç uçakla seyahat etmedim.)

    Azad vizêr ame? E, o ameyo. / Azad duh hat? Erê, duh hatîye.
    (Azad dün geldi mi? Evet, dün gelmiş.)

    Zelale bîya yewin. / Zelal bûye yekem.
    (Zelal birinci olmuş.)

    Serra 1981î de maya xo ra bîyo. Serra 1981î de ameyo dinya. /
    Di sala 1981ê de ji dayik bûye. Di sala 1981ê de hatîye dinyayê.
    (Eğer bilinen bir olayın bilgisi veriliyorsa: 1981 de doğdu.
    Eğer başkasından duyulmuşsa: 1981 de doğmuş.)

    To qet ananase werda? / Te qet ananas xwarîye?
    (Sen hiç ananas yedin mi / yemiş misin?)

    O şîyo keyeyê xo. / Ew çûye mala xwe.
    (Bilgi veriliyorsa: O (kendi) evine gitti. (ve hâlâ evde.)
    Duyulmuşsa: O (kendi) evine gitmiş.)

    Çay bîya? / Çay bûye?
    (Çay oldu mu? / Çay olmuş mu?)

    Not:

    Kurmanccada “iye” yerine “îye” tercih edildi.

    Tu dîtiyiye > dîtiye > dîtîye.
    Tu ketiye. > Tu ketîyî.
    Tu çûye > Tu çûyî. (ye >yî)
    Ew ketiye. > Ew ketîye.

    birin (götürmek) -> biriye/birîye.
    birîn (kesmek) > birîye.

    kirin (yapmak) > kiriye -> kirîye
    kirîn (satın almak) > kirîye

  • Eylem Belirten Cümleler (Okula gittim.)

    Konuşulan anla kıyaslandığı zaman geçmişte kalmış, bitmiş ve tamamlanmış olayların anlatılmasında kullanılır. Genelde geçmiş zaman ibareleriyle ifade edilir geçmiş zaman ibareleri yoksa bile olayın geçmişte kaldığı cümleden anlaşılır.

    Geçmiş zamanı belirten ve nesne alamayan eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar.

    Wendekar şî wendegeh. / Xwendekar çû dibistanê. (Öğrenci okula gitti.)
    Wendekare şîye wendegeh. / Xwendekar çû dibistanê. (Öğrenci okula gitti.)
    Wendekarî şîyî wendegeh. / Xwendekar çûn dibistanê. (Öğrenciler okula gittiler.)

    Fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

    Mi nêkerd. / Min nekir. (Yapmadım.)
    O nêbî. / Ew nebû. (Olmadı.)

    şîyene / çûn (gitmek)

    Ez şîya wendegeh. (n, m)
    Ez nêşîya wendegeh.    		Ez çûm dibistanê. (n, m)
    Ez neçûm dibistanê.    		(Okula gittim.)
    (Okula gitmedim.)
    Ti şîyî wendegeh. (n)
    Ti nêşîyî wendegeh.    		Tu çûyî dibistanê. (n, m)
    Tu neçûyî dibistanê.    		(Okula gittin.)
    (Okula gitmedin.)
    Ti şîya wendegeh. (m)
    Ti nêşîya wendegeh.    		Tu çûyî dibistanê. (n, m)
    Tu neçûyî dibistanê.    		(Okula gittin.)
    (Okula gitmedin.)
    O şî wendegeh. (n)
    O nêşî wendegeh.    		Ew çû dibistanê. Ø (n, m)
    Ew neçû dibistanê.    		(Okula gitti.)
    (Okula gitmedi.)
    A şîye wendegeh. (m)
    A nêşîye wendegeh.    		Ew çû dibistanê. Ø (n, m)
    Ew neçû dibistanê.    		(Okula gitti.)
    (Okula gitmedi.)
    Ma şîyî wendegeh. (zh)
    Ma nêşîyî wendegeh.    		Em çûn dibistanê. (ph)
    Em neçûn dibistanê.    		(Okula gittik.)
    (Okula gitmedik.)
    Şima şîyî wendegeh. (zh)
    Şima nêşîyî wendegeh.    		Hûn çûn dibistanê. (ph)
    Hûn neçûn dibistanê.    		(Okula gittiniz.)
    (Okula gitmediniz.)
    Ê şîyî wendegeh. (zh)
    Ê nêşîyî wendegeh.    		Ew çûn dibistanê. (ph)
    Ew neçûn dibistanê.    		(Okula gittiler.)
    (Okula gitmediler.)
    Azad şî.
    Azad nêşî.    		Azad çû.
    Azad neçû.    		(Azad gitti.)
    (Azad gitmedi.)
    Zelale şîye.
    Zelale nêşîye.    		Zelal çû.
    Zelal neçû.    		(Zelal gitti.)
    (Zelal gitmedi.)
    Azad û Zelale şîyî.
    Azad û Zelale nêşîyî.    		Azad û Zelal çûn.
    Azad û Zelal neçûn.    		(Azad ve Zelal gittiler.)
    (Azad ve Zelal gitmediler.)

    ameyene / hatin (gelmek)

    Ez ameya.
    Ez nêameya.    		Ez hatim.
    Ez nehatim.    		(Geldim.)
    (Gelmedim.)
    Ti ameyî. (n)
    Ti nêameyî.    		Tu hatî. (n, m)
    Tu nehatî.    		(Geldin.)
    (Gelmedin.)
    Ti ameya. (m)
    Ti nêameya.    		Tu hatî. (n, m)
    Tu nehatî.    		(Geldin.)
    (Gelmedin.)
    O ame. (n)
    O nêame.    		Ew hat. (n, m)
    Ew nehat.    		(Geldi.)
    (Gelmedi.)
    A ameye. (m)
    A nêameye.    		Ew hat. (n, m)
    Ew nehat.    		(Geldi.)
    (Gelmedi.)
    Ma ameyî.
    Ma nêameyî.    		Em hatin.
    Em nehatin.    		(Geldik.)
    (Gelmedik.)
    Şima ameyî.
    Şima nêameyî.    		Hûn hatin.
    Hûn nehatin.    		(Geldiniz.)
    (Gelmediniz.)
    Ê ameyî.
    Ê nêameyî.    		Ew hatin.
    Ew nehatin.    		(Geldiler.)
    (Gelmediler.)



    bîyene / bûn (olmak)

    Ez bîya.
    Ez nêbîya.    		Ez bûm.
    Ez nebûm.    		(Oldum.)
    (Olmadım.)
    Ti bîyî. (n)
    Ti nêbîyî.    		Tu bûyî. (n, m)
    Tu nebûyî.    		(Oldun.)
    (Olmadın.)
    Ti bîya. (m)
    Ti nêbîya.    		Tu bûyî. (n, m)
    Tu nebûyî.    		(Oldun.)
    (Olmadın.)
    O bî. (n)
    O nêbî.    		Ew bû. (n, m)
    Ew nebû.    		(Oldu.)
    (Olmadı.)
    A bîye. (m)
    A nêbîye.    		Ew bû. (n, m)
    Ew nebû.    		(Oldu.)
    (Olmadı.)
    Ma bîyî.
    Ma nêbîyî.    		Em bûn.
    Em nebûn.    		(Olduk.)
    (Olmadık.)
    Şima bîyî.
    Şima nêbîyî.    		Hûn bûn.
    Hûn nebûn.    		(Oldunuz.)
    (Olmadınız.)
    Ê bîyî.
    Ê nêbîyî.    		Ew bûn.
    Ew nebûn.    		(Oldular.)
    (Olmadılar.)

    kewtene / ketin (düşmek)

    Ez kewta. (n, m)
    Ez nêkewta.    		Ez ketim. (n, m)
    Ez neketim.    		(Düştüm.)
    (Düşmedim.)
    Ti kewtî. (n)
    Ti nêkewtî.    		Tu ketî. (n, m)
    Tu neketî.    		(Düştün.)
    (Düşmedin.)
    Ti kewta. (m)
    Ti nêkewta.    		Tu ketî. (n, m)
    Tu neketî.    		(Düştün.)
    (Düşmedin.)
    O kewt. Ø (n)
    O nêkewt.    		Ew ket. Ø (n, m)
    Ew neket.    		(Düştü.)
    (Düşmedi.)
    A kewte. (m)
    A nêkewte.    		Ew ket. Ø (n, m)
    Ew neket.    		(Düştü.)
    (Düşmedi.)
    Ma kewtî. (zh)
    Ma nêkewtî.    		Em ketin. (ph)
    Em neketin.    		(Düştük.)
    (Düşmedik.)
    Şima kewtî. (zh)
    Şima nêkewtî.    		Hûn ketin. (ph)
    Hûn neketin.    		(Düştünüz.)
    (Düşmediniz.)
    Ê kewtî. (zh)
    Ê nêkewtî.    		Ew ketin. (ph)
    Ew neketin.    		(Düştüler.)
    (Düşmediler.)

    Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci formlarıyla kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar.

    Wendekarî kitabê xo ard. / Xwendekarî pirtûka xwe anî. (Öğrenci kitabını getirdi.)
    Wendekare kitabê xo ard. / Xwendekarê pirtûka xwe anî. (Öğrenci kitabını getirdi.)
    Wendekaran kitabê xo ardî. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîn. (Öğrenciler kitablarını getirdiler.)

    Cümlede nesne yoksa ve nesnenin dil bilgisel cinsiyeti bilinmiyorsa fiil ek almadan kullanılır.

    Mi wend. / Min xwend. (Okudum.)
    Aye berd. / Wê bir. (Götürdüm.)

    Mi kerd.
    Mi nêkerd.    		Min kir.
    Min nekir.    		(Yaptım.)
    (Yapmadım.)
    To kerd.
    To nêkerd.    		Te kir.
    Te nekir.    		(Yaptın.)
    (Yapmadın.)
    Ey kerd.
    Ey nêkerd.    		Wî kir.
    Wî nekir.    		(Yaptı.)
    (Yapmadı.)
    Aye kerd.
    Aye nêkerd.    		Wê kir.
    Wê nekir.    		(Yaptı.)
    (Yapmadı.)
    Ma kerd.
    Ma nêkerd.    		Me kir.
    Me nekir.    		(Yaptık.)
    (Yapmadık.)
    Şima kerd.
    Şima nêkerd.    		We kir.
    We nekir.    		(Yaptınız.)
    (Yapmadınız.)
    Înan kerd.
    Înan nêkerd.    		Wan kir.
    Wan nekir.    		(Yaptılar.)
    (Yapmadılar.)

    Nesne eril ise fiil ek almaz:

    Azadî çente ard. / Azadî çente anî. (Azad çantayı getirdi.)
    Zelale çente ard. / Zelalê çente anî. (Zelal çantayı getirdi.)

    Nesne dişil ise fiil Zazacada ‘e‘ ile çekimlenir. Kurmanccada ek almaz.

    Azadî qeleme arde. / Azadî qelem anî. (Azad kalemi getirdi.)
    Zelale qeleme arde. / Zelalê qelem anî. (Zelal kalemi getirdi.)

    Nesne çoğul ise fiil Zazacada ‘î‘ ile Kurmanccada ‘in‘ ile çekimlenir.

    Mi kitabî wendî. / Min pirtûk xwendin. (Kitapları okudum.)
    Mi sayî werdî. / Min sêv xwarin. (Elmaları yedim.)

    Cümlede nesne yoksa fakat nesnenin dil bilgisel cinsiyeti biliniyorsa fiil nesneye göre çekimlenir.

    Azadî çente ard. Kam ard? Azadî ard. / Azadî çente anî. Kê anî? Azadî anî.
    (Azad çantayı getirdi. Kim getirdi? Azad getirdi.)

    Azadî qeleme arde. Kam arde? Azadî arde. / Azadî qelem anî. Kê anî? Azadî anî.
    (Azad kalemi getirdi. Kim getirdi? Azad getirdi.)

    Azadî qelemî ardî. Kam ardî? Azadî ardî. / Azadî qelem anîn. Kê anîn? Azadî anîn.
    (Azad kalemleri getirdi. Kim getirdi? Azad getirdi.)

    Şahıs zamirleri ile: (Yüklemdeki fiil şimdiki zamandaki gibi birinci formdaki şahıs zamirlerine göre çekimlenir.)

    Ey ez dîya. (n, m)Wî ez dîtim. (n, m)(O beni gördü.)
    Ey ti dîyî. (n)Wî tu dîtî. (n, m)(O seni gördü.)
    Ey ti dîya. (m)Wî tu dîtî. (n, m)(O seni gördü.)
    Înan o dî. Ø (n)Wan ew dît. Ø (n, m)(Onlar onu gördü.)
    Înan a dîye. (m)Wan ew dît. Ø (n, m)(Onlar onu gördü.)
    Ey ma dîyî. (zh)Wî em dîtin. (ph)(O bizi gördü.)
    Ey şima dîyî. (zh)Wî hûn dîtin. (ph)(O sizi gördü.)
    Ey ê dîyî. (zh)Wî ew dîtin. (ph)(O onları gördü.)

    Azadî kitabê xo berd. (Azad kitabını götürdü.)
    Azadî kitabê xo berdî. (Azad kitaplarını götürdü.) [Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

    Zelalê pirtûk anî. (Zelal kitap getirdi.)
    Zelalê pirtûk anîn. (Zelal kitapları getirdi.) [Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

    Geçmiş zamanı belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

    Ez vizêr şîya Çewlîg. / Ez duh çûm Çewlikê. (Dün Bingöl’e gittim.)
    Ez ameya. / Ez hatim. (Geldim.)
    Ez ewro ameya. / Ez îro hatim. (Bugün geldim.)
    Ez hema newe resaya. / Ez hema nû hatim. (Daha yeni vardım.)

    Mi gureyê xo di rojî ver qedîna. / Min karê xwe du roj berê qedand.
    (İşimi iki gün önce bitirdim.)

    Azad par ban girewt. / Azadî par xanîyekî kirî.
    (Azad geçen yıl ev aldı.)

    Mi ê berdî wendegeh. / Min ew birin dibistanê.
    (Onları okula götürdüm.)

    Laj (n) ame. / Lawik (n) hat. (Oğlan geldi.)
    Lajê Azadî (n) ame. / Lawê Azadî (n) hat. (Azad’ın oğlu geldi.)

    Lajî (zh) ameyî. / Lawik (pj) hatin. (Oğlanlar geldiler.)
    Lajê Azadî (zh) ameyî. / Lawên Azadî (ph) hatin. (Azad’ın oğulları geldiler.)

    Lajan (zh) kitabî ardî. / Lawikan (ph) pirtûk anîn. (Erkek çocuklar kitapları getirdiler.)
    Lajanê Azadî (zh) kitabî ardî. / Lawên Azadî (ph) pirtûk anîn. (Azad’ın oğulları kitapları getirdiler.)

    Lajo pîl (n) ame. / Lawikê mezin (n) hat. (Büyük oğlan geldi.)
    Lajê pîlî (zh) ameyî. / Lawikên mezin (ph) hatin. (Büyük oğlanlar geldi.)

    Lajê pîlî (n) kitabî ardî. / Lawikê mezin (n) pirtûk anîn. (Büyük oğlan kitapları getirdi.)
    Lajanê pîlan (zh) kitabî ardî. / Lawikên mezin (ph) pirtûk anîn. (Büyük oğlanlar kitapları getirdiler.)

  • Eylem Belirten Cümleler (Okula gideceğim.)

    Gelecek zamanı belirten eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil gelecek zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Özneden hemen sonra Zazacada ‘do’; Kurmanccada ‘dê‘ partikeli getirilir.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar. Cümlede nesne varsa nesne olarak kullanılan isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci formlarıyla kullanılırlar.

    özne 1. formundapartikelnesne 2. formundayüklem özneye göre
    Êdoînanberê wendegeh.
    Ewdêwanbibin dibistanê.
    özne 1. formundapartikelnesne 2. formundayüklem özneye göre
    Ê wendekarîdoê wendekaranberê wendegeh.
    Ew xwendekardêew xwendekaranbibin dibistanê.
    özne 1. formundapartikelnesne 2. formundayüklem özneye göre
    AzaddoAzadîbero wendegeh.
    AzaddêAzadîbibe dibistanê.

    Wendekar do şiro wendegeh. / Xwendekar dê biçe dibistanê.
    Wendekare do şira wendegeh. / Xwendekar dê biçe dibistanê.
    Wendekarî do şirê wendegeh. / Xwendekar dê biçin dibistanê.

    Ez do şi+r+a, bi+kera, bida, biwaza, vaja. /
    Ez dê bi+ç+im, bi+kim, bidim, bixwazim, bibêjim.

    Ez do çenteyêkî bîyara. / Ez dê çenteyekî bihînim. (bînim.) (Herhangi bir çantayı getireceğim.)
    Ez do çenteyî bîyara. / Ez dê çenteyî bihînim. (Çantayı getireceğim.)
    Ez do çenteyan bîyara. / Ez dê çenteyan bihînim. (Çantaları getireceğim.)

    Ez do sayêke biwera. / Ez dê sêvekê bixwim. (Herhangi bir elmayı yiyeceğim.)
    Ez do saye biwera. / Ez dê sêvê bixwim. (Elmayı yiyeceğim.)
    Ez do sayan biwera. / Ez dê sêvan bixwim. (Elmaları yiyeceğim.)

    Türemiş fiiller ‘bi-‘ ön eki almaz.

    Ez do rakewa. / Ez dê rakevim. (Yatacağım.)
    Ez do agêra. / Ez dê vegerim. (Geri döneceğim.)

    Fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne‘ getirilir.

    Ez do karê xo nêkera. / Ez dê karê xwe nekim. (İşimi yapmayacağım.)
    Ez do nêzanî. / Ez dê nezanibim. (Bilmeyeceğim.)
    Ez do nêeşka. / Ez dê nekarim. (Edemeyeceğim.)
    Ez do deyn nêda to. / Ez dê deyn nedim te. (Sana borç vermeyeceğim.)

    Türemiş fiillerde olumsuzluk eki eylemin kendisine bitişik yazılır.
    [edat/önek] + [nê/na] + [fiil kökü] + [kişi eki]

    Ez do ranêkewa. [ra + nê + kewa.] / Ez dê ranekevim. [ra + ne + kevim.] (Yatmayacağım.)
    Ez do anêgêra. [a + nê + gêra.] / Ez dê venegerim. [ve + ne + gerim.] (Geri dönmeyeceğim.)

    şîyene / çûn, çûyîn (gitmek)

    Ez do şira wendegeh. (n, m)
    Ez do nêşira wendegeh.    		Ez dê biçim dibistanê. (n, m)
    Ez dê neçim dibistanê.    		(Okula gideceğim.)
    (Okula gitmeyeceğim.)
    Ti do şirî wendegeh. (n)
    Ti do nêşirî wendegeh.    		Tu dê biçî dibistanê. (n, m)
    Tu dê neçî dibistanê.    		(Okula gideceksin.)
    (Okula gitmeyeceksin.)
    Ti do şira wendegeh. (m)
    Ti do nêşira wendegeh.    		Tu dê biçî dibistanê. (n, m)
    Tu dê neçî dibistanê.    		(Okula gideceksin.)
    (Okula gitmeyeceksin.)
    O do şiro wendegeh. (n)
    O do nêşiro wendegeh.    		Ew dê biçe dibistanê. (n, m)
    Ew dê neçe dibistanê.    		(Okula gidecek.)
    (Okula gitmeyecek.)
    A do şira wendegeh. (m)
    A do nêşira wendegeh.    		Ew dê biçe dibistanê. (n, m)
    Ew dê neçe dibistanê.    		(Okula gidecek.)
    (Okula gitmeyecek.)
    Ma do şirê wendegeh. (zh)
    Ma do nêşirê wendegeh.    		Em dê biçin dibistanê. (ph)
    Em dê neçin dibistanê.    		(Okula gideceğiz.)
    (Okula gitmeyceğiz.)
    Şima do şirê wendegeh. (zh)
    Şima do nêşirê wendegeh.    		Hûn dê biçin dibistanê. (ph)
    Hûn dê neçin dibistanê.    		(Okula gideceksiniz.)
    (Okula gitmeyceksiniz.)
    Ê do şirê wendegeh. (zh)
    Ê do nêşirê wendegeh.    		Ew dê biçin dibistanê. (ph)
    Ew dê neçin dibistanê.    		(Okula gidecekler.)
    (Okula gitmeyecekler.)
    Azad do şiro.
    Azad do nêşiro.    		Azad dê biçe.
    Azad dê neçe.    		(Azad gidecek.
    (Azad gitmeyecek.
    Zelale do şira.
    Zelale do nêşira.    		Zelal dê biçe.
    Zelal dê neçe.    		(Zelal gidecek.
    (Zelal gitmeyecek.
    Azad û Zelale do şirê.
    Azad û Zelale do nêşirê.    		Azad û Zelal dê biçin.
    Azad û Zelal dê neçin.    		(Azad ve Zelal gidecekler.
    (Azad ve Zelal gitmeyecekler.


    ameyene / hatin (gelmek)

    Ez do bêra. (n, m)
    Ez do nêra.    		Ez dê bihêm. / bêm. (n, m)
    Ez dê nehêm. / neyêm.    		(Geleceğim.)
    (Gelmeyeceğim.)
    Ti do bêrî (n)
    Ti do nêrî.    		Tu dê bihêyî. / bêyî. (n, m)
    Tu dê nehêyî. / neyî.    		(Geleceksin.)
    (Gelmeyeceksin.)
    Ti do bêra. (m)
    Ti do nêra.    		Tu dê bihêyî. / bêyî. (n, m)
    Tu dê nehêyî. / neyî.    		(Geleceksin.)
    (Gelmeyeceksin.)
    O do bêro. (n)
    O do nêro.    		Ew dê bihê. / bê.(n, m)
    Ew dê nehê. / neyê.    		(Gelecek.)
    (Gelmeyecek.)
    A do bêra. (m)
    A do nêra.    		Ew dê bihê. / bê. (n, m)
    Ew dê nehê. / neyê.    		(Gelecek.)
    (Gelmeyecek.)
    Ma do bêrê. (zh)
    Ma do nêrê.    		Em dê bihên. / bên. (ph)
    Em dê nehên. / neyên.    		(Geleceğiz.)
    (Gelmeyeceğiz.)
    Şima do bêrê. (zh)
    Şima do nêrê.    		Hûn dê bihên. / bên. (ph)
    Hûn dê nehên. / neyên.    		(Geleceksiniz.)
    (Gelmeyeceksiniz.)
    Ê do bêrê. (zh)
    Ê do nêrê.    		Ew dê bihên. / bên. (ph)
    Ew dê nehên. / neyên.    		(Gelecekler.)
    (Gelmeyecekler.)


    bîyene / bûn (olmak)

    Ez do biba.
    Ez do nêba.    		Ez dê bibim.
    Ez dê nebim.    		(Olacağım.)
    (Olmayacağım.)
    Ti do bibî. (n)
    Ti do nêbî.    		Tu dê bibî. (n, m)
    Tu dê nebî.    		(Olacaksın.)
    (Olmayacaksın.)
    Ti do biba. (m)
    Ti do nêba.    		Tu dê bibî. (n, m)
    Tu dê nebî.    		(Olacaksın.)
    (Olmayacaksın.)
    O do bibo. (n)
    O do nêbo.    		Ew dê bibe. (n, m)
    Ew dê nebe.    		(Olacak.)
    (Olmayacak.)
    A do biba. (m)
    A do nêba.    		Ew dê bibe. (n, m)
    Ew dê nebe.    		(Olacak.)
    (Olmayacak.)
    Ma do bibê.
    Ma do nêbê.    		Em dê bibin.
    Em dê nebin.    		(Olacağız.)
    (Olmayacağız.)
    Şima do bibê.
    Şima do nêbê.    		Hûn dê bibin.
    Hûn dê nebin.    		(Olacaksınız.)
    (Olmayacaksınız.)
    Ê do bibê.
    Ê do nêbê.    		Ew dê bibin.
    Ew dê nebin.    		(Olacaklar.)
    (Olmayacaklar.)


    kerdene / kirin (yapmak)

    Ez do bikera. (n, m)
    Ez do nêkera.    		Ez dê bikim. (n, m)
    Ez dê nekim.    		(Yapacağım.)
    (Yapmayacağım.)
    Ti do bikerî. (n)
    Ti do nêkerî.    		Tu dê dikî. (n, m)
    Tu dê nekî.    		(Yapacaksın.)
    (Yapmayacaksın.)
    Ti do bikera. (m)
    Ti do nêkera.    		Tu dê dikî. (n, m)
    Tu dê nekî.    		(Yapacaksın.)
    (Yapmayacaksın.)
    O do bikero. (n)
    O do nêkero.    		Ew dê dike. (n, m)
    Ew dê neke.    		(Yapacak.)
    (Yapmayacak.)
    A do bikera. (m)
    A do nêkera.    		Ew dê dike. (n, m)
    Ew dê neke.    		(Yapacak.)
    (Yapmayacak.)
    Ma do bikerê. (zh)
    Ma do nêkerê.    		Em dê dikin. (ph)
    Em dê nekin.    		(Yapacağız.)
    (Yapmayacağız.)
    Şima do bikerê. (zh)
    Şima do nêkerê.    		Hûn dê dikin. (ph)
    Hûn dê nekin.    		(Yapacaksınız.)
    (Yapmayacaksınız.)
    Ê do bikerê. (zh)
    Ê do nêkerê.    		Ew dê dikin. (ph)
    Ew dê nekin.    		(Yapacaklar.)
    (Yapmayacaklar.)
    Azad do bikero.
    Azad do nêkero.    		Azad dê dikin.
    Azad dê nekin.    		(Azad yapacak.)
    (Azad yapmayacak.)
    Zelale do bikera.
    Zelale do nêkera.    		Zelal dê dike.
    Azad dê neke.    		(Zelal yapacak.)
    (Zelal yapmayacak.)
    Azad û Zelale do bikerê.
    Azad û Zelale do nêkerê.    		Azad û Zelal dê dikin.
    Azad û Zelal dê nekin.    		(Azad ve Zelal yapacak.)
    (Azad ve Zelal yapmayacak.)


    Gelecek zamanı belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

    Ez do şira, bigîra û bêra. / Ez dê herim, bigirim û werim.
    (Gideyim, alayım, geleyim. Geleceğe ait niyet belirtilmiştir.)

    Ez do siba to bigêra. / Ez dê sibe li te bigerim.
    (Yarın seni arayacağım.)

    Ez do ewro zaf bixebitîya. / Ez dê îro pir bixebitim.
    (Bugün çok çalışacağım.)

    Ez do biba doktor. / Ez dê bibim doktor.
    (Doktor olacağım.)

  • Eylem Belirten Cümleler (Okula gidiyorum.)

    Şimdiki zamanı belirten eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil, şimdiki zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Eylemin tam da şu an yapıldığını vurgulamak için partikeller kullanılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır. Cümlede nesne varsa nesne olarak kullanılan isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci formlarıyla kullanılırlar.

    özne 1. formundanesne 2. formundayüklem özneye göre
    Ê,înanbenê wendegeh.
    Ew,wandibin dibistanê.
    özne 1. formundanesne 2. formundayüklem özneye göre
    Ê wendekarî,ê wendekaranbenê wendegeh.
    Ew xwendekar,ew xwendekarandibin dibistanê.
    özne 1. formundanesne 2. formundayüklem özneye göre
    Azad,Azadîbeno wendegeh.
    Azad,Azadîdibe dibistanê.

    Wendekar şino wendegeh. / Xwendekar diçe dibistanê. (Öğrenci okula gidiyor.)
    Wendekare şina wendegeh. / Xwendekar diçe dibistanê. (Öğrenci okula gidiyor.)
    Wendekarî şinê wendegeh. / Xwendekar diçin dibistanê. (Öğrenciler okula gidiyorlar.)

    Şimdiki zaman eki Zazacada fiil kökünün sonuna gelirken Kurmanccada fiil kökünün önüne gelir.

    Ez şi+n+a, kena, dana, wazena, vana.
    [fiil kökü + şimdiki zaman eki + kişi eki]

    Ez di+ç+im, dikim, didim, dixwazim, dibêjim.
    [şimdiki zaman eki + fiil kökü +kişi eki]

    Ez çenteyêkî ana. / Ez çenteyekî dihînim. (tînim) (Herhangi bir çantayı getiriyorum.)
    Ez çenteyî ana. / Ez çenteyî dihînim. (Çantayı getiriyorum.)
    Ez çenteyan ana. / Ez çenteyan dihînim. (Çantaları getiriyorum.)

    Ez sayêke wena. / Ez sêvekê dixwim. (Herhangi bir elmayı yiyorum.)
    Ez saye wena. / Ez sêvê dixwim. (Elmayı yiyorum.)
    Ez sayan wena. / Ez sêvan dixwim. (Elmaları yiyorum.)

    Kurmanccada: Türemiş fiillerde ‘di-‘ zaman eki eylemin kendisine bitişik yazılır. [edat/önek] + [di] + [fiil kökü] + [kişi eki]

    Ez rakewena. / Ez radikevim. [ra + di + kevim] (Yatıyorum.)
    Ez agêrena. / Ez vedigerim. [ve + di + gerim.] (Geri dönüyorum.)

    Zazacada fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir. Kurmanccada fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne ‘na‘ getirilir. İstisna olarak ‘karîn’ ve ‘zanîn’ fiillerinde ses uyumuna bağlı olarak olumsuzluk önekinde daralma olur.

    Ez nêkena. / Ez nakim. (Yapmıyorum.)
    Ez nêzana. / Ez nizanim. [nazanim -> nizanim] (Bilmiyorum.)
    Ez nêeşkena. / Ez nikarim. [nakarim -> nikarim] (Edemiyorum.)

    Zazacada şimdiki zaman eki ‘(e)n‘ muhafaza edilirken Kurmanccada şimdiki zaman eki ‘di‘ yerini olumsuzluk ekine bırakmaktadır.

    şina >nêşina / diçim >naçim

    Türemiş fiillerde olumsuzluk eki eylemin kendisine bitişik yazılır.
    [edat/önek] + [nê/na] + [fiil kökü] + [kişi eki]

    Ez ranêkewena. [ra + nê + kewena.] / Ez ranakevim. [ra + na + kewim.] (Yatmıyorum.)

    Ez anêgêrena. [a + nê + gêrena.] / Ez venêgerim. [ve + nê + gerim.] (Geri dönmüyorum.)

    Partikeller ile

    Partikeller özneden hemen sonra kullanılır ve özneden ayrı yazılır. Partikel kısaltıldığında özneye bitişik yazılır.

    Ez êna. [yena.] / Ez dihêm. [têm.] (Geliyorum.)
    Ez ha êna. [yena.] / Ez ê têm. (Şu an/şimdi geliyorum.)
    Eza êna. [yena.] Ezê têm. (Şu an/şimdi geliyorum.)

    Ez ha. (n, m)Ez ê diçim. (n, m)(Şu an gidiyorum.)
    Ti yê şinî. (n)Tu yê diçî. (n, m)(Şu an gidiyorsun.)
    Ti ya şina. (m)Tu yê diçî. (n, m)(Şu an gidiyorsun.)
    O yo şino. (n)Ew ê diçe. (n, m)(Şu an gidiyor.)
    A ya şina. (m)Ew ê diçe. (n, m)(Şu an gidiyor.)
    Ma yê şinê. (zh)Em ê diçin. (ph)(Şu an gidiyoruz.)
    Şima yê şinê. (zh)Hûn ê diçin. (ph)(Şu an gidiyorsunuz.)
    Ê yê şinê. (zh)Ew ê diçin. (ph)(Şu an gidiyorlar.)


    şîyene / çûn, çûyîn (gitmek)

    Ez şina wendegeh. (n, m)
    Ez nêşina wendegeh.    		Ez diçim dibistanê. (n, m)
    Ez naçim dibistanê.    		(Okula gidiyorum.)
    (Okula gitmiyorum.)
    Ti şinî wendegeh. (n)
    Ti nêşinî wendegeh.    		Tu diçî dibistanê. (n, m)
    Tu naçî dibistanê.    		(Okula gidiyorsun.)
    (Okula gitmiyorsun.)
    Ti şina wendegeh. (m)
    Ti nêşina wendegeh.    		Tu diçî dibistanê. (n, m)
    Tu naçî dibistanê.    		(Okula gidiyorsun.)
    (Okula gitmiyorsun.)
    O şino wendegeh. (n)
    O nêşino wendegeh.    		Ew diçe dibistanê. (n, m)
    Ew naçe dibistanê.    		(Okula gidiyor.)
    (Okula gitmiyor.)
    A şina wendegeh. (m)
    A nêşina wendegeh.    		Ew diçe dibistanê. (n, m)
    Ew naçe dibistanê.    		(Okula gidiyor.)
    (Okula gitmiyor.)
    Ma şinê wendegeh. (zh)
    Ma nêşinê wendegeh.    		Em diçin dibistanê. (ph)
    Em naçin dibistanê.    		(Okula gidiyoruz.)
    (Okula gitmiyoruz.)
    Şima şinê wendegeh. (zh)
    Şima nêşinê wendegeh.    		Hûn diçin dibistanê. (ph)
    Hûn naçin dibistanê.    		(Okula gidiyorsunuz.)
    (Okula gitmiyorsunuz.)
    Ê şinê wendegeh. (zh)
    Ê nêşinê wendegeh.    		Ew diçin dibistanê. (ph)
    Ew naçin dibistanê.    		(Okula gidiyorlar.)
    (Okula gitmiyorlar.)
    Azad şino.
    Azad nêşino.    		Azad diçe.
    Azad naçe.    		(Azad gidiyor.)
    (Azad gitmiyor.)
    Zelale şina.
    Zelale nêşina.    		Zelal diçe.
    Zelal naçe.    		(Zelal gidiyor.)
    (Zelal gitmiyor.)
    Azad û Zelale şinê.
    Azad û Zelale nêşinê.    		Azad û Zelal diçin.
    Azad û Zelal naçin.    		(Azad ve Zelal gidiyorlar.)
    (Azad ve Zelal gitmiyorlar.)


    ameyene / hatin (gelmek)

    Ez êna. / yena. (n, m)
    Ez nîna. / nêyena.    		Ez dihêm. / têm. (n, m)
    Ez nahêm. / nayêm.    		(Geliyorum.)
    (Gelmiyorum.)
    Ti ênî. / yenî. (n)
    Ti nînî. / nêyenî.    		Tu dihêyî. / têyî. (n, m)
    Tu nahêyî. / nayî.    		(Geliyorsun.)
    (Gelmiyorsun.)
    Ti êna. / yena. (m)
    Ti nîna. / nêyena.    		Tu dihêyî. / têyî. (n, m)
    Tu nahêyî. / nayî.    		(Geliyorsun.)
    (Gelmiyorsun.)
    O êno. / yeno. (n)
    O nîno. / nêyeno.    		Ew dihê. / tê.(n, m)
    Ew nahê. / nayê.    		(Geliyor.)
    (Gelmiyor.)
    A êna. / yena. (m)
    A nîna. / nêyena.    		Ew dihê. / tê. (n, m)
    Ew nahê. / nayê.    		(Geliyor.)
    (Gelmiyor.)
    Ma ênê. / yenê. (zh)
    Ma nînê. / nêyenê.    		Em dihên. / tên. (ph)
    Em nahên. / nayên.    		(Geliyoruz.)
    (Gelmiyoruz.)
    Şima ênê. / yenê. (zh)
    Şima nînê. / nêyenê.    		Hûn dihên. / tên. (ph)
    Hûn nahên. / nayên.    		(Geliyorsunuz.)
    (Gelmiyorsunuz.)
    Ê ênê. / yenê. (zh)
    Ê nînê. / nêyenê.    		Ew dihên. / tên. (ph)
    Ew nahên. / nayên.    		(Geliyorlar.)
    (Geliyorlar.)


    bîyene / bûn (olmak)

    Ez bena. (n, m)
    Ez nêbena.    		Ez dibim. (n, m)
    Ez nabim.    		(Oluyorum.)
    (Olmuyorum.)
    Ti benî. (n)
    Ti nêbenî.    		Tu dibî. (n, m)
    Tu nabî.    		(Oluyorsun.)
    (Olmuyorsun.)
    Ti bena. (m)
    Ti nêbena.    		Tu dibî. (n, m)
    Tu nabî.    		(Oluyorsun.)
    (Olmuyorsun.)
    O beno. (n)
    O nêbeno.    		Ew dibe. (n, m)
    Ew nabe.    		(Oluyor.)
    (Olmuyor.)
    A bena. (m)
    A nêbena.    		Ew dibe. (n, m)
    Ew nabe.    		(Oluyor.)
    (Olmuyor.)
    Ma benê. (zh)
    Ma nêbenê.    		Em dibin. (ph)
    Em nabin.    		(Oluyoruz.)
    (Olmuyoruz.)
    Şima benê. (zh)
    Şima nêbenê.    		Hûn dibin. (ph)
    Hûn nabin.    		(Oluyorsunuz.)
    (Olmuyorsunuz.)
    Ê benê. (zh)
    Ê nêbenê.    		Ew dibin. (ph)
    Ew nabin.    		(Oluyorlar.)
    (Olmuyorlar.)


    kerdene / kirin (yapmak)

    Ez kena. (n, m)
    Ez nêkena.    		Ez dikim. (n, m)
    Ez nakim.    		(Yapıyorum.)
    (Yapmıyorum.)
    Ti kenî. (n)
    Ti nêkenî.    		Tu dikî. (n, m)
    Tu nakî.    		(Yapıyorsun.)
    (Yapmıyorsun.)
    Ti kena. (m)
    Ti nêkena.    		Tu dikî. (n, m)
    Tu nakî.    		(Yapıyorsun.)
    (Yapmıyorsun.)
    O keno. (n)
    O nêkeno.    		Ew dike. (n, m)
    Ew nake.    		(Yapıyor.)
    (Yapmıyor.)
    A kena. (m)
    A nêkena.    		Ew dike. (n, m)
    Ew nake.    		(Yapıyor.)
    (Yapmıyor.)
    Ma kenê. (zh)
    Ma nêkenê.    		Em dikin. (ph)
    Em nakin.    		(Yapıyoruz.)
    (Yapmıyoruz.)
    Şima kenê. (zh)
    Şima nêkenê.    		Hûn dikin. (ph)
    Hûn nakin.    		(Yapıyorsunuz.)
    (Yapmıyorsunuz.)
    Ê kenê. (zh)
    Ê nêkenê.    		Ew dikin. (ph)
    Ew nakin.    		(Yapıyorlar.)
    (Yapmıyorlar.)


    Şimdiki zamanı belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

    Varan vareno. / Baran dibare.
    (‘Yağmur yağıyor.’ Şu an dışarıda yağmur yağma eylemi devam ediyor.)

    Domanî baxçe de kay kenê. / Zarok li bexçeyê dilîzin.
    (‘Çocuklar bahçede oyun oynuyorlar.’ Oyun oynama eylemi şu anda gerçekleşiyor.)

    Maya min mitbaxe de werd pewjena. / Dayika min li mitbexê xwarinê çêdike.
    (‘Annem mutfakta yemek pişiriyor.’ Yemek pişirme eylemi konuşma anında sürüyor.)

    Karker baxçe de daran terişneno labelê nika çay şimeno. /
    Karker li baxçeyê daran dibirîne, lêbelê niha çayê vedixwe.
    (‘İşçi bahçede ağaçları buduyor fakat şu an çay içiyor.’ Eylem konuşma anında yapılmasa bile budama işi o sıralarda devam ediyor.)

    Birayê min seba îmtihanê unîversîte derse şuxulîyeno. /
    Birayê min ji bo azmûna unîversîteyê ders dişixule.
    (‘Kardeşim üniversite sınavına hazırlanıyor.’ Şu an ders çalışmıyor olabilir ancak bu, içinde bulunduğu genel bir süreç.)

    Nufusê dinya leze zêdîyeno. / Nifûsa dinyayê bi lez zêde dibe.
    (‘Dünyanın nüfusu hızla artıyor.’ Nüfusun sabit durmadığı, devamlı bir artış trendinde olduğu belirtiliyor.)

    Ti tim mifteyê xo vîndî kenî. / Tu her tim mifteyên xwe winda dikî.
    (‘Sen sürekli anahtarlarını kaybediyorsun.’ Bu cümle, kişinin anahtarlarını sık sık ve bıkkınlık verici bir şekilde kaybettiğini ifade ediyor.)

    Ez meşte saete 9 de şina verê didansaz. / Ez sibe saetê 9 de diherim hinda didansaz.
    (‘Yarın saat 9’da dişçiye gidiyorum.’ Dişçiye gitme eylemi henüz gerçekleşmemiş olmasına rağmen, randevunun kesinleşmiş olması nedeniyle ‘gidiyorum’ şeklinde şimdiki zaman kipiyle ifade edilmiştir.)

    Serekê şaredarî, aşma adare de Dîyarbekir de bingeyê pirdê neweyî roneno. /
    Serokê şaredarî, meha adarê de Dîyarbekir de bingehê pirda nû diavêje.
    (‘Belediye başkanı mart ayında Diyarbakır’da yeni bir köprünün temelini atıyor.’ Resmi bir olay veya plan gelecekte gerçekleşecek olmasına rağmen konuşma dilinde şimdiki zaman kullanılmıştır.)

    Geniş zamanı belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

    Pelpelikî perenê. / Perperik difirin.
    (‘Kelebekler uçar.’ Genel ifade.)

    Ez roje de di reyî didananê xo firçe kena. / Ez rojê di caran diranên xwe firçe dikim.
    (Her gün dişimi iki kez fırçalarım.’ Her zaman yapılan işler anlatılmıştır.)

    Roj rojhelat ra akeweno. / Roj li rojhilat hiltê.
    ‘Güneş doğudan doğar.’ Değişmeyen bir olay anlatılmıştır.)

    Awe se derece de girêyena. / Av di sed dereceyê de dikele.
    (‘Su yüz derecede kaynar.’ Değişmeyen kural ifade edilmiştir.)

    Qehreman vejîyeno ko ro. O tiltilik de xezînaya nimitîye vîneno, aye gêno û lezkanî ejderha ra remeno. /
    Qehreman hildikişe çiyê. Ew xezîneya veşartî li jor dibîne, wê digire û bi lez ji ejderha direve.
    (‘Kahraman dağa tırmanır. Zirvedeki gizli hazineyi görür, onu alır ve ejderhadan hızla kaçar.’)

  • Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciymiş.)

    Geçmiş zamanda bir eylem belirtmeyen isim cümlelerinde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili yardımcı fiil olarak kullanılır. ‘olmak’ yardımcı fiili; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

    Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez wendekar bîya. (n, m)Ez xwendekar bûme. (n, m)(Öğrenciymişim.)
    Ti wendekar bîyî. (n)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciymişsin.)
    Ti wendekar bîya. (m)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciymişsin.)
    O wendekar bîyo. (n)Ew xwendekar bûye. (n, m)(Öğrenciymiş.)
    A wendekar bîya. (m)Ew xwendekar bûye. (n, m)(Öğrenciymiş.)
    Ma wendekar bîyê. (zh)Em xwendekar bûne. (ph)(Öğrenciymişiz.)
    Şima wendekar bîyê. (zh)Hûn xwendekar bûne. (ph)(Öğrenciymişsiniz.)
    Ê wendekar bîyê. (zh)Ew xwendekar bûne. (ph)(Öğrenciymişler.)

    Olumsuz form için Zazacada olmak fiilinin önüne ‘nê’ olumsuzluk ön eki getirilirken Kurmanccada; yardımcı fiilin, fiillik yaptığı kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

    Ez wendekar nêbîya.Ez ne xwendekar bûme.(Öğrenci değilmişim.)
    Ti wendekar nêbîyî.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değilmişsin.)
    Ti wendekar nêbîya.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değilmişsin.)
    O wendekar nêbîyo.Ew ne xwendekar bûye.(Öğrenciymiş.)
    A wendekar nêbîya.Ew ne xwendekar bûye.(Öğrenciymiş.)
    Ma wendekar nêbîyê.Em ne xwendekar bûne.(Öğrenciymişiz.)
    Şima wendekar nêbîyê.Hûn ne xwendekar bûne.(Öğrenciymişsiniz.)
    Ê wendekar nêbîyê.Ew ne xwendekar bûne.(Öğrenciymişler.)


    Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez terzî bîya. (n, m)
    Ez terzî nêbîya.    		Ez terzî bûme. (n, m)
    Ez ne terzî bûme.    		(Terziymişim.)
    (Terzi değilmişim.)
    Ti terzî bîyî. (n)
    Ti terzî nêbîyî.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziymişsin.)
    (Terzi değilmişsin.)
    Ti terzî bîya.(m)
    Ti terzî nêbîya.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziymişsin.)
    (Terzi değilmişsin.)
    O terzî bîyo. (n)
    O terzî nêbîyo.    		Ew terzî bûye. (n, m)
    Ew ne terzî bûye.    		(Terziymiş.)
    (Terzi değilmiş.)
    A terzî bîya. (m)
    A terzî nêbîya.    		Ew terzî bûye. (n, m)
    Ew ne terzî bûye.    		(Terziymiş.)
    (Terzi değilmiş.)
    Ma terzî bîyê. (zh)
    Ma terzî nêbîyê.    		Em terzî bûne. (ph)
    Em ne terzî bûne.    		(Terziymişiz.)
    (Terzi değilmişiz.)
    Şima terzî bîyê. (zh)
    Şima terzî nêbîyê.    		Hûn terzî bûne. (ph)
    Hûn ne terzî bûne.    		(Terziymişsiniz.)
    (Terzi değilmişsiniz.)
    Ê terzî bîyê. (zh)
    Ê terzî nêbîyê.    		Ew terzî bûne. (ph)
    Ew ne terzî bûne.    		(Terziymişler.)
    (Terzi değilmişler.)


    Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez derg bîya. (n, m)
    Ez derg nêbîya.    		Ez dirêj bûme. (n, m)
    Ez ne dirêj bûme.    		(Uzunmuşum.)
    (Uzun değilmişim.)
    Ti derg bîyî. (n)
    Ti derg nêbîyî.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzunmuşsun.)
    (Uun değilmişsin.)
    Ti derg bîya.(m)
    Ti derg nêbîya.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzunmuşsun.)
    (Uun değilmişsin.)
    O derg bîyo. (n)
    O derg nêbîyo.    		Ew dirêj bûye. (n, m)
    Ew ne dirêj bûye.    		(Uzunmuş.)
    (Uzun değilmiş.)
    A derg bîya. (m)
    A derg nêbîya.    		Ew dirêj bûye. (n, m)
    Ew ne dirêj bûye.    		(Uzunmuş.)
    (Uzun değilmiş.)
    Ma derg bîyê. (zh)
    Ma derg nêbîyê.    		Em dirêj bûne. (ph)
    Em ne dirêj bûne.    		(Uzunmuşuz.)
    (Uzun değilmişiz.)
    Şima derg bîyê. (zh)
    Şima derg nêbîyê.    		Hûn dirêj bûne. (ph)
    Hûn ne dirêj bûne.    		(Uzunmuşsunuz.)
    (Uzun değilmişsiniz.)
    Ê derg bîyê. (zh)
    Ê derg nêbîyê.    		Ew dirêj bûne. (ph)
    Ew ne dirêj bûne.    		(Uzunmuşlar.)
    (Uzun değilmişler.)


    Sesli harfle biten ‘hêca‘ / ‘hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez hêca bîya. (n, m)
    Ez hêca nêbîya.    		Ez hêja bûme. (n, m)
    Ez ne hêja bûme.    		(Değerliymişim.)
    (Değerli değilmişim.)
    Ti hêca bîyî. (n)
    Ti hêca nêbîyî.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliymişsin.)
    (Değerli değilmişsin.)
    Ti hêca bîya.(m)
    Ti hêca nêbîya.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliymişsin.)
    (Değerli değilmişsin.)
    O hêca bîyo. (n)
    O hêca nêbîyo.    		Ew hêja bûye. (n, m)
    Ew ne hêja bûye.    		(Değerliymiş.)
    (Değerli değilmiş.)
    A hêca bîya. (m)
    A hêca nêbîya.    		Ew hêja bûye. (n, m)
    Ew ne hêja bûye.    		(Değerliymiş.)
    (Değerli değilmiş.)
    Ma hêca bîyê. (zh)
    Ma hêca nêbîyê.    		Em hêja bûne. (ph)
    Em ne hêja bûne.    		(Değerliymişiz.)
    (Değerli değilmişiz.)
    Şima hêca bîyê. (zh)
    Şima hêca nêbîyê.    		Hûn hêja bûne. (ph)
    Hûn ne hêja bûne.    		(Değerliymişsiniz.)
    (Değerli değilmişsiniz.)
    Ê hêca bîyê. (zh)
    Ê hêca nêbîyê.    		Ew hêja bûne. (ph)
    Ew ne hêja bûne.    		(Değerliymişler.)
    (Değerli değilmişler.)


    Şahıs zamirleri ile devrik / vurgulu cümle

    Aya ke zaf qisey kerda a bîya. / Ewa ku pir qise kirîye ew bûye. (Çok konuşan oymuş.)

    Wendekar ez bîya. (n, m)
    Wendekar ez nêbîya.    		Xwendekar ez bûme. (n, m)
    Xwendekar ne ez bûme.    		(Öğrenci benmişim.)
    (Öğrenci ben değilmişim.)
    Wendekar ti bîyî. (n)
    Wendekar ti nêbîyî.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci senmişsin.)
    (Öğrenci sen değilmişsin.)
    Wendekare ti bîya. (m)
    Wendekare ti nêbîya.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci senmişsin.)
    (Öğrenci sen değilmişsin.)
    Wendekar o bîyo. (n)
    Wendekar o nêbîyo.    		Xwendekar ew bûye. (n, m)
    Xwendekar ne ew bûye.    		(Öğrenci oymuş.)
    (Öğrenci o değilmiş.)
    Wendekare a bîya. (m)
    Wendekare a nêbîya.    		Xwendekar ew bûye. (n, m)
    Xwendekar ne ew bûye.    		(Öğrenci oymuş.)
    (Öğrenci o değilmiş.)
    Wendekarî ma bîyê. (zh)
    Wendekarî ma nêbîyê.    		Xwendekar em bûne. (ph)
    Xwendekar ne em bûne.    		(Öğrenciler bizmişiz.)
    (Öğrenciler biz değilmişiz.)
    Wendekarî şima bîyê. (zh)
    Wendekarî şima nêbîyê.    		Xwendekar hûn bûne. (ph)
    Xwendekar ne hûn bûne.    		(Öğrenciler sizmişsiniz.)
    (Öğrenciler siz değilmişsiniz.)
    Wendekarî ê bîyê. (zh)
    Wendekarî ê nêbîyê.    		Xwendekar ew bûne. (ph)
    Xwendekar ne ew bûne.    		(Öğrenciler onlarmış.)
    (Öğrenciler onlar değilmiş.)


    Şahıs zamirleriyle:

    Zazacada:

    Ez … bîya. Ti(n) … bîyî. Ti (m) … bîya. O … bîyo. A … bîya. Ma … bîyê. Şima … bîyê. Ê … bîyê.

    Kurmanccada:

    Ez … bûme. Ti … bûyî. Ew … bûye. Em … bûne. Hûn … bûne. Ew … bûne.

    O baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ew baş bûye, ne nexweş bûye.
    A baş bîya, nêweş nêbîya. / Ew baş bûye, ne nexweş bûye.
    Ê baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ew baş bûne, ne nexweş bûne.

    O doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ew doktor bûye, ne mamosta bûye.
    A doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ew doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Ê doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Ew doktor bûne, ne mamosta bûne.

    Şahıs ismiyle:

    Azad baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Azad baş bûye, ne nexweş bûye.
    Zelale baş bîya, nêweş nêbîya. / Zelal baş bûye, ne nexweş bûye.
    Azad û Zelale baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Azad û Zelale baş bûne, ne nexweş bûne.

    Azad doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Azad doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Zelale doktor bîya, mamosta nêbîya. / Zelal doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Azad û Zelale doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Azad û Zelale doktor bûne, ne mamosta bûne.

    İşaret zamirleriyle:

    No baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ev baş bûye, ne nexweş bûye.
    Na baş bîya, nêweş nêbîya. / Ev baş bûye, ne nexweş bûye.
    Nê baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ev baş bûne, ne nexweş bûne.

    No doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ev doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Na doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ev doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Nê doktor bîyê, mamosta nêbîyê. / Ev doktor bûne, ne mamosta bûne.

    İşaret sıfatlarıyla:

    No lajek baş bîyo, nêweş nêbîyo. / Ev lawik baş bûye, ne nexweş bûye.
    Na kêna baş bîya, nêweş nêbîya. / Ev keçik baş bûye, ne nexweş bûye.
    Nê merdimî baş bîyê, nêweş nêbîyê. / Ev mirov baş bûne, ne nexweş bûne.

    No lajek doktor bîyo, mamosta nêbîyo. / Ev lawik doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Na kêna doktor bîya, mamosta nêbîya. / Ev keçik doktor bûye, ne mamosta bûye.
    Nê merdimî doktorbîyê, mamosta nêbîyê. / Ev mirov doktor bûne, ne mamosta bûne

    Durum cümlelerine örnek cümleler:

    Azad wendekar bîyo. / Azad xwendekar bûye. (Azad öğrenciymiş.)
    Zelale wendekar bîya. / Zelal xwendekar bûye. (Zelal öğrenciymiş.)
    Azad û Zelale wendekar bîyê. / Azad û Zelal xwendekar bûne. (Azad ve Zelal öğrenciymişler.)

    Azad terzî bîyo. / Azad terzî bûye. (Azad terziymiş.)
    Zelale terzî bîya. / Zelal terzî bûye. (Zelal terziymiş.)
    Azad û Zelale terzî bîyê. / Azad û Zelal terzî bûne. (Azad ve Zelal terziymişler.)

    Azad derg bîyo. / Azad dirêj bûye. (Azad uzunmuş.)
    Zelale derg bîya. / Zelal dirêj bûye. (Zelal uzunmuş.)
    Azad û Zelale derg bîyê. / Azad û Zelal pir dirêj bûne. (Azad ve Zelal uzunmuşlar.)

    Wendekar Azad bîyo. / Xwendekar Azad bûye. (Öğrenci Azad’mış.)
    Wendekare Zelal bîya. / Xwendekar Zelal bûye. (Öğrenci Zelal’miş.)
    Wendekarî Azad û Zelal bîyê. / Xwendekar Azad û Zelal bûne. (Öğrenciler Azad ve Zelal’miş.)

    Nameyê min Welat bîyo. / Navê min Welat bûye. (İsmim Welat’mış.)
    Nameyê min Arya bîya. / Navê min Arya bûye. (İsmim Arya’ymış.)
    Nameyê ma Welat û Arya bîyê. / Navên me Welat û Arya bûne. (İsimlerimiz Welat ve Arya’ymış.)

    Welat nameyê min bîyo. / Welat navê min bûye. (Welat ismimmiş.)
    Arya nameyê min bîya. / Arya navê min bûye. (Arya ismimmiş.)
    Welat û Arya nameyê ma bîyê. / Welat û Arya navên me bûne. (Welat ve Arya isimlerimizmiş.)

    Nameyê ma Azad û Zelal bîyê. / Navên me Azad û Zelal bûne.
    (İsimlerimiz Azad ve Zelal’miş.)

    Azad û Zelale nameyê ma bîyê. / Azad û Zelal navên me bûne.
    (Azad ve Zelal isimlerimizmiş.)

    Zelale û Azad nameyê ma bîyê. / Zelal û Azad navên me bûne.
    (Zelal ve Azad isimlerimizmiş.)

    Ban zaf vay bîyo. / Xanî pir biha bûye. (Ev çok pahalıymış.)
    No zaf vay bîyo. / Ev pir biha bûye. (Bu çok pahalıymış.)
    No ban zaf vay bîyo. / Ev xanî pir biha bûye. (Bu ev çok pahalıymış.)

    Pisînge rind bîya. / Pisîk xweşik bûye. (Kedi güzelmiş.)
    Na rind bîya. / Ev xweşik bûye. (Bu güzelmiş.)
    Na pisînge rind bîya. / Ev pisîk xweşik bûye. (Bu kedi güzelmiş.)

    Erebeyî zaf erjan bîyê. / Erebe pir erzan bûne. (Arabalar çok ucuzmuş.)
    Nê zaf erjan bîyê. / Ev pir erzan bûne. (Bunlar çok ucuzmuş.)
    Nê erebeyî  zaf erjan bîyê. / Ev erebe pir erzan bûne. (Bu arabalar çok ucuzmuş.)

    Dês berz bîyo. / Dîwar bilind bûye. (Duvar yüksekmiş.)
    O berz bîyo. / Ew bilind bûye. (O yüksekmiş.)
    O dês berz bîyo. / Ew dîwar bilind bûye. (O duvar yüksekmiş.)

    Soba serd bîya. / Soba sar bûye. (Soba soğukmuş.)
    A serd bîya. / Ew sar bûye. (O soğukmuş.)
    A soba serd bîya. / Ew soba sar bûye. (O soba soğukmuş.)

    Berî akerde bîyê. / Derî vekirî bûne. (Kapılar açıkmış.)
    Ê akerde bîyê. / Ew vekirî bûne. (Onlar açıkmış.)
    Ê berî akerde bîyê. / Ew derî vekirî bûne. (O kapılar açıkmış.)

    Wendekar no bîyo. / Xwendekar ev bûye. (Öğrenci buymuş.)
    Wendekare na bîya. / Xwendekar ev bûye. (Öğrenci buymuş.)
    Wendekarî nê bîyê. / Xwendekar ev bûne. (Öğrenciler bunlarmış.)

    Ti serekê ma bîyî. / Tu serekê me bûyî. (Sen başkanımızmışsın.)
    Serekê ma ti bîyî. / Serekê me tu bûyî. (Başkanımız senmişsin.)

    Kutik [O] nêweş bîyo. / Kûçik [Ew] nexweş bûye. (Köpek [O] hastaymış.)
    Kutike [A] nêweş bîya. / Kûçik [Ew] nexweş bûye. (Köpek [O] hastaymış.)
    Kutikî [Ê] nêweş bîyê. / Kûçik [Ew] nexweş bûne. [Köpekler [Onlar] hastaymış.)

    O kam bîyo? / Ew kî bûye? (O kimmiş.)
    O Azad bîyo. / Ew Azad bûye. (O Azad’mış.)

    Bazin [O] vay bîyo. / Bazin [Ew] biha bûye. (Bilezik pahalıymış.)
    Saete [A] vay bîya. / Saet [Ew] biha bûye. (Saat pahalıymış.)
    Bazin û saete [Ê] vay bîyê. / Bazin û Saet [Ew] biha bûne. (Bilezik ve saat pahalıymış.)

    Not:

    ‘Ê, o wext uca de wendekar bîyê. / Ew, wê demê li wir xwendekar bûne.’
    ‘Onlar, o zaman orda öğrenciymişler.’ anlamına gelmekteyken

    ‘Ê uca de bîyê wendekar. / Ew li wir bûne xwendekar.’
    ‘Onlar orda öğrenci olmuşlar.’ anlamına gelmektedir.

    O dewlemend bîyo. / Ew dewlemend bûye. (O zenginmiş.)
    O bîyo dewlemend. / Ew bûye dewlemend. (O zengin olmuş.)

    Ma dewlemend bîyê. / Em dewlemend bûne. (Biz zengindik/zenginmişiz.)
    (Önceden zengindik zenginliğimiz devam ediyor.)

    Ma bîyê dewlemend. / Em bûne dewlemend. (Biz zengin olduk/olmuşuz.)
    (Önceden zengin değildik sonradan zengin olduk.)

  • Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciydim.)

    Geçmiş zamanda bir eylem belirtmeyen isim cümlelerinde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili yardımcı fiil olarak kullanılır. ‘olmak’ yardımcı fiili; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

    Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez wendekar bîya. (n, m)Ez xwendekar bûm. (n, m)(Öğrenciydim.)
    Ti wendekar bîyî. (n)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciydin.)
    Ti wendekar bîya. (m)Tu xwendekar bûyî. (n, m)(Öğrenciydin.)
    O wendekar bî. (n)Ew xwendekar bû. (n, m)(Öğrenciydi.)
    A wendekar bîye. (m)Ew xwendekar bû. (n, m)(Öğrenciydi.)
    Ma wendekar bîyî. (zh)Em xwendekar bûn. (ph)(Öğrenciydik.)
    Şima wendekar bîyî. (zh)Hûn xwendekar bûn. (ph)(Öğrenciydiniz.)
    Ê wendekar bîyî. (zh)Ew xwendekar bûn. (ph)(Öğrenciydiler.)

    Olumsuz form için Zazacada olmak fiilinin önüne ‘nê’ olumsuzluk ön eki getirilirken Kurmanccada; yardımcı fiilin, fiillik yaptığı kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

    Ez wendekar nêbîya.Ez ne xwendekar bûm.(Öğrenci değildim.)
    Ti wendekar nêbîyî.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değildin.)
    Ti wendekar nêbîya.Tu ne xwendekar bûyî.(Öğrenci değildin.)
    O wendekar nêbî.Ew ne xwendekar bû.(Öğrenci değildi.)
    A wendekar nêbîye.Ew ne xwendekar bû.(Öğrenci değildi.)
    Ma wendekar nêbîyî.Em ne xwendekar bûn.(Öğrenci değildik.)
    Şima wendekar nêbîyî.Hûn ne xwendekar bûn.(Öğrenci değildiniz.)
    Ê wendekar nêbîyî.Ew ne xwendekar bûn.(Öğrenci değildiler.)


    Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez terzî bîya. (n, m)
    Ez terzî nêbîya.    		Ez terzî bûm. (n, m)
    Ez ne terzî bûm.    		(Terziydim.)
    (Terzi değildim.)
    Ti terzî bîyî. (n)
    Ti terzî nêbîyî.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziydin.)
    (Terzi değildim.)
    Ti terzî bîya. (m)
    Ti terzî nêbîya.    		Tu terzî bûyî. (n, m)
    Tu ne terzî bûyî.    		(Terziydin.)
    (Terzi değildim.)
    O terzî bî. (n)
    O terzî nêbî.    		Ew terzî bû. (n, m)
    Ew ne terzî bû.    		(Terziydi.)
    (Terzi değildi.)
    A terzî bîye. (m)
    A terzî nêbîye.    		Ew terzî bû. (n, m)
    Ew ne terzî bû.    		(Terziydi.)
    (Terzi değildi.)
    Ma terzî bîyî. (zh)
    Ma terzî nêbîyî.    		Em terzî bûn. (ph)
    Em ne terzî bûn.    		(Terziydik.)
    (Terzi değildik.)
    Şima terzî bîyî. (zh)
    Şima terzî nêbîyî.    		Hûn terzî bûn. (ph)
    Hûn ne terzî bûn.    		(Terziydiniz.)
    (Terzi değildiniz.)
    Ê terzî bîyî. (zh)
    Ê terzî nêbîyî.    		Ew terzî bûn. (ph)
    Ew ne terzî bûn.    		(Terziydiler.)
    (Terzi değildiler.)


    Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez derg bîya. (n, m)
    Ez derg nêbîya.    		Ez dirêj bûm. (n, m)
    Ez ne dirêj bûm.    		(Uzundum.)
    (Uzun değildim.)
    Ti derg bîyî. (n)
    Ti derg nêbîyî.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzundun.)
    (Uzun değildin.)
    Ti derg bîya.(m)
    Ti derg nêbîya.    		Tu dirêj bûyî. (n, m)
    Tu ne dirêj bûyî.    		(Uzundun.)
    (Uzun değildin.)
    O derg bî. (n)
    O derg nêbî.    		Ew dirêj bû. (n, m)
    Ew ne dirêj bû.    		(Uzundu.)
    (Uzun değildi.)
    A derg bîye. (m)
    A derg nêbîye.    		Ew dirêj bû. (n, m)
    Ew ne dirêj bû.    		(Uzundu.)
    (Uzun değildi.)
    Ma derg bîyî. (zh)
    Ma derg nêbîyî.    		Em dirêj bûn. (ph)
    Em ne dirêj bûn.    		(Uzunduk.)
    (Uzun değildik.)
    Şima derg bîyî. (zh)
    Şima derg nêbîyî.    		Hûn dirêj bûn. (ph)
    Hûn ne dirêj bûn.    		(Uzundunuz.)
    (Uzun değildiniz.)
    Ê derg bîyî. (zh)
    Ê derg nêbîyî.    		Ew dirêj bûn. (ph)
    Ew ne dirêj bûn.    		(Uzunduk.)
    (Uzun değildik.)


    Sesli harfle biten ‘hêca‘ / ‘hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

    Ez hêca bîya. (n, m)
    Ez hêca nêbîya.    		Ez hêja bûm. (n, m)
    Ez ne hêja bûm.    		(Değerliydim.)
    (Değerli değildim.)
    Ti hêca bîyî. (n)
    Ti hêca nêbîyî.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliydin.)
    (Değerli değildin.)
    Ti hêca bîya.(m)
    Ti hêca nêbîya.    		Tu hêja bûyî. (n, m)
    Tu ne hêja bûyî.    		(Değerliydin.)
    (Değerli değildin.)
    O hêca bî. (n)
    O hêca nêbî.    		Ew hêja bû. (n, m)
    Ew ne hêja bû.    		(Değerliydi.)
    (Değerli değildi.)
    A hêca bîye. (m)
    A hêca nêbîye.    		Ew hêja bû. (n, m)
    Ew ne hêja bû.    		(Değerliydi.)
    (Değerli değildi.)
    Ma hêca bîyî. (zh)
    Ma hêca nêbîyî.    		Em hêja bûn. (ph)
    Em ne hêja bûn.    		(Değerliydik.)
    (Değerli değildik.)
    Şima hêca bîyî. (zh)
    Şima hêca nêbîyî.    		Hûn hêja bûn. (ph)
    Hûn ne hêja bûn.    		(Değerliydiniz.)
    (Değerli değildiniz.)
    Ê hêca bîyî. (zh)
    Ê hêca nêbîyî.    		Ew hêja bûn. (ph)
    Ew ne hêja bûn.    		(Değerliydiler.)
    (Değerli değildiler.)


    Şahıs zamirleri ile devrik / vurgulu cümle

    Aya ke zaf qisey kerde a bîye. / Ewa ku pir qise kir ew bû. (Çok konuşan oydu.)

    Wendekar ez bîya. (n, m)
    Wendekar ez nêbîya.    		Xwendekar ez bûm. (n, m)
    Xwendekar ne ez bûm.    		(Öğrenci bendim.)
    (Öğrenci ben değildim.)
    Wendekar ti bîyî. (n)
    Wendekar ti nêbîyî.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci sendin.)
    (Öğrenci sen değildin.)
    Wendekare ti bîya. (m)
    Wendekare ti nêbîya.    		Xwendekar tu bûyî. (n, m)
    Xwendekar ne tu bûyî.    		(Öğrenci sendin.)
    (Öğrenci sen değildin.)
    Wendekar o bî. (n)
    Wendekar o nêbî.    		Xwendekar ew bû. (n, m)
    Xwendekar ne ew bû.    		(Öğrenci oydu.)
    (Öğrenci o değildi.)
    Wendekare a bîye. (m)
    Wendekare a nêbîye.    		Xwendekar ew bû. (n, m)
    Xwendekar ne ew bû.    		(Öğrenci oydu.)
    (Öğrenci o değildi.)
    Wendekarî ma bîyî. (zh)
    Wendekarî ma nêbîyî.    		Xwendekar em bûn. (ph)
    Xwendekar ne em bûn.    		(Öğrenci bizdik.)
    (Öğrenci biz değildik.)
    Wendekarî şima bîyî. (zh)
    Wendekarî şima nêbîyî.    		Xwendekar hûn bûn. (ph)
    Xwendekar ne hûn bûn.    		(Öğrenci sizdiniz.)
    (Öğrenci siz değildiniz.)
    Wendekarî ê bîyî. (zh)
    Wendekarî ê nêbîyî.    		Xwendekar ew bûn. (ph)
    Xwendekar ne ew bûn.    		(Öğrenci onlardı.)
    (Öğrenci onlar değildiler.)


    Şahıs zamirleriyle:

    Zazacada:

    Ez … bîya. Ti(n) … bîyî. Ti (m) … bîya. O … bî. A … bîye. Ma … bîyî. Şima … bîyî. Ê … bîyî.

    Kurmanccada:

    Ez … bûm. Ti … bûyî. Ew … bû. Em … bûn. Hûn … bûn. Ew … bûn.

    O baş bî, nêweş nêbî. / Ew baş bû, ne nexweş bû.
    A baş bîye, nêweş nêbîye. / Ew baş bû, ne nexweş bû.
    Ê baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ew baş bûn, ne nexweş bûn.

    O doktor bî, mamosta nêbî. / Ew doktor bû, ne mamosta bû.
    A doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ew doktor bû, ne mamosta bû.
    Ê doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ew doktor bûn, ne mamosta bûn.

    Şahıs ismiyle:

    Azad baş bî, nêweş nêbî. / Azad baş bû, ne nexweş bû.
    Zelale baş bîye, nêweş nêbîye. / Zelal baş bû, ne nexweş bû.
    Azad û Zelale baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Azad û Zelale baş bûn, ne nexweş bûn.

    Azad doktor bî, mamosta nêbî. / Azad doktor bû, ne mamosta bû.
    Zelale doktor bîye, mamosta nêbîye. / Zelal doktor bû, ne mamosta bû.
    Azad û Zelale doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Azad û Zelale doktor bûn, ne mamosta bûn.

    İşaret zamirleriyle:

    No baş bî, nêweş nêbî. / Ev baş bû, ne nexweş bû.
    Na baş bîye, nêweş nêbîye. / Ev baş bû, ne nexweş bû.
    Nê baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ev baş bûn, ne nexweş bûn.

    No doktor bî, mamosta nêbî. / Ev doktor bû, ne mamosta bû.
    Na doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ev doktor bû, ne mamosta bû.
    Nê doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ev doktor bûn, ne mamosta bûn.

    İşaret sıfatlarıyla:

    No lajek baş bî, nêweş nêbî. / Ev lawik baş bû, ne nexweş bû.
    Na kêna baş bîye, nêweş nêbîye. / Ev keçik baş bû, ne nexweş bû.
    Nê merdimî baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ev mirov baş bûn, ne nexweş bûn.

    No lajek doktor bî, mamosta nêbî. / Ev lawik doktor bû, ne mamosta bû.
    Na kêna doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ev keçik doktor bû, ne mamosta bû.
    Nê merdimî doktorbîyî, mamosta nêbîyî. / Ev mirov doktor bûn, ne mamosta bûn.


    Durum cümlelerine örnek cümleler    :

    Azad wendekar bî. / Azad xwendekar bû. (Azad öğrenciydi.)
    Zelale wendekar bîye. / Zelal xwendekar bû. (Zelal öğrenciydi.)
    Azad û Zelale wendekar bîyî. / Azad û Zelal xwendekar bûn. (Azad ve Zelal öğrenciydiler.)

    Azad terzî bî. / Azad terzî bû. (Azad terziydi.)
    Zelale terzî bîye. / Zelal terzî bû. (Zelal terziydi.)
    Azad û Zelale terzî bîyî. / Azad û Zelal terzî bûn. (Azad ve Zelal terziydiler.)

    Azad derg bî. / Azad dirêj bû. (Azad uzundu.)
    Zelale derg bîye. / Zelal dirêj bû. (Zelal uzundu.)
    Azad û Zelale derg bîyî. / Azad û Zelal pir dirêj bûn. (Azad ve Zelal uzundurlar.)

    Wendekar Azad bî. / Xwendekar Azad bû. (Öğrenci Azad’dı.)
    Wendekare Zelal bîye. / Xwendekar Zelal bû. (Öğrenci Zelal’di.)
    Wendekarî Azad û Zelal bîyî. / Xwendekar Azad û Zelal bûn. (Öğrenciler Azad ve Zelal’di.)

    Nameyê min Welat bî. / Navê min Welat bû. (İsmim Welat’ti.)
    Nameyê min Arya bîye. / Navê min Arya bû. (İsmim Arya’ydı.)
    Nameyê ma Welat û Arya bîyî. / Navên me Welat û Arya bûn. (İsimlerimiz Welat ve Arya’ydı.)

    Welat nameyê min bî. / Welat navê min bû. (Welat ismimdi.)
    Arya nameyê min bî. / Arya navê min bû. (Arya ismimdi.)
    Welat û Arya nameyê ma bîyî. / Welat û Arya navên me bûn. (Welat ve Arya isimlerimizdi.)

    Nameyê ma Azad û Zelal bîyî. / Navên me Azad û Zelal bûn.
    (İsimlerimiz Azad ve Zelal’di.)

    Azad û Zelale nameyê ma bîyî. / Azad û Zelal navên me bûn.
    (Azad ve Zelal isimlerimizdi.)

    Zelale û Azad nameyê ma bîyî. / Zelal û Azad navên me bûn.
    (Zelal ve Azad isimlerimizdi.)

    Ban zaf vay bî. / Xanî pir biha bû. (Ev çok pahalıydı.)
    No zaf vay bî. / Ev pir biha bû. (Bu çok pahalıydı.)
    No ban zaf vay bî. / Ev xanî pir biha bû. (Bu ev çok pahalıydı.)

    Pisînge rind bîye. / Pisîk xweşik bû. (Kedi güzeldi.)
    Na rind bîye. / Ev xweşik bû. (Bu güzeldi.)
    Na pisînge rind bîye. / Ev pisîk xweşik bû. (Bu kedi güzeldi.)

    Erebeyî zaf erjan bîyî. / Erebe pir erzan bûn. (Arabalar çok ucuzdu.)
    Nê zaf erjan bîyî. / Ev pir erzan bûn. (Bunlar çok ucuzdu.)
    Nê erebeyî  zaf erjan bîyî. / Ev erebe pir erzan bûn. (Bu arabalar çok ucuzdu.)

    Dês berz bî. / Dîwar bilind bû. (Duvar yüksekti.)
    O berz bî. / Ew bilind bû. (O yüksekti.)
    O dês berz bî. / Ew dîwar bilind bû. (O duvar yüksekti.)

    Soba serd bîye. / Soba sar bû. (Soba soğuktu.)
    A serd bîye. / Ew sar bû. (O soğuktu.)
    A soba serd bîye. / Ew soba sar bû. (O soba soğuktu.)

    Berî akerde bîyî. / Derî vekirî bûn. (Kapılar açıktı.)
    Ê akerde bîyî. / Ew vekirî bûn. (Onlar açıktı.)
    Ê berî akerde bîyî. / Ew derî vekirî bûn. (O kapılar açıktı.)

    Wendekar no bî. / Xwendekar ev bû. (Öğrenci buydu.)
    Wendekare na bîye. / Xwendekar ev bû. (Öğrenci buydu.)
    Wendekarî nê bîyî. / Xwendekar ev bûn. (Öğrenciler bunlardı.)

    Ti serekê ma bîyî. / Tu serekê me bûyî. (Sen başkanımızdın.)
    Serekê ma ti bîyî. / Serekê me tu bûyî. (Başkanımız sendin.)

    Kutik [O] nêweş bî. / Kûçik [Ew] nexweş bû. (Köpek hastaydı.)
    Kutike [A] nêweş bîye. / Kûçik [Ew] nexweş bû. (Köpek hastaydı.)
    Kutikî [Ê] nêweş bîyî. / Kûçik [Ew] nexweş bûn. (Köpekler hastaydı.)

    O kam bî? / Ew kî bû? (O kimdi?)
    O Azad bî. / Ew Azad bû. (O Azad’dı.)

    Bazin [O] vay bî. / Bazin [Ew] biha bû. (Bilezik pahalıydı.)
    Saete [A] vay bîye. / Saet [Ew] biha bû. (Saat pahalıydı.)
    Bazin û saete [Ê] vay bîyî. / Bazin û saet [Ew] biha bûn. (Bilezik ve saat pahalıydı.)

    Not:

    ‘Ê, o wext uca de wendekar bîyî. / Ew, wê demê li wir xwendekar bûn.’
    ‘Onlar, o zaman orda öğrenciydiler.’ anlamına gelmekteyken

    ‘Ê uca de bîyî wendekar. / Ew li wir bûn xwendekar.’
    ‘Onlar orda öğrenci oldular.’ anlamına gelmektedir.

    Ez dewlemend bîya. / Ez dewlemend bûm. (Zengindim.)
    Ez bîya dewlemend. / Ez bûm dewlemend. (Zengin oldum.)

  • Eylem Belirtmeyen Cümleler (Öğrenciyim.)

    Eylem Belirtmeyen Cümleler Nasıl Kurulur?

    Eylem belirtmeyen cümleler yüklemi fiil olmayan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili ‘a’, ‘î’, ‘o’ ve ‘ê’ şekillerinden birine dönüşerek; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili ‘im’, ‘î’, ‘e’ ve ‘in‘ şekillerinden birine dönüşerek yardımcı fiil olarak kullanılır. Bu yardımcı fiiller; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

    Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez wendekar a. [n, m]Ez xwendekar im. [n, m](Öğrenciyim.)
    Ti wendekar î. [n]Tu xwendekar î. [n, m](Öğrencisin.)
    Ti wendekar a. [m]Tu xwendekar î. [n, m](Öğrencisin.)
    O wendekar o. [n]Ew xwendekar e. [n, m](Öğrencidir.)
    A wendekar a. [m]Ew xwendekar e. [n, m](Öğrencidir.)
    Ma wendekar ê. (zh)Em xwendekar in. (ph)(Öğrenciyiz.)
    Şima wendekar ê. (zh)Hûn xwendekar in. (ph)(Öğrencisiniz.)
    Ê wendekar ê. (zh)Ew xwendekar in. (ph)(Öğrencidirler.)

    Zazacada yardımcı fiillerin olumsuz formları ‘nîya‘, ‘nîyî‘, ‘nîyo‘ ve ‘nîyê‘ şeklindedir. Kurmanccada yardımcı fiillerin fiillik yaptıkları kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

    Ez wendekar nîya.Ez ne xwendekar im.(Öğrenci değilim.)
    Ti wendekar nîyî.Tu ne xwendekar î.(Öğrenci değilsin.)
    Ti wendekar nîya.Tu ne xwendekar î.(Öğrenci değilsin.)
    O wendekar nîyo.Ew ne xwendekar e.(Öğrenci değildir.)
    A wendekar nîya.Ew ne xwendekar e.(Öğrenci değildir.)
    Ma wendekar nîyê.Em ne xwendekar in.(Öğrenci değiliz.)
    Şima wendekar nîyê.Hûn ne xwendekar in.(Öğrenci değilsiniz.)
    Ê wendekar nîyê.Ew ne xwendekar in.(Öğrenci değildirler.)

    Zazacada yardımcı fiilden önce gelen kelime sesli harfle bitiyorsa yardımcı fiil ‘y’ ünsüzünü alır. (a>ya; î>yî; o>yo; ê>yê)

    Kurmanccada yardımcı fiilden önce gelen kelime sesli harfle bitiyorsa yardımcı fiiller ‘me’, ‘yî’, ‘ye’, ya da ‘ne’ formlarından birine dönüşür. (im->me; î->yî; e->ye; in->ne)

    Not: Zazacada yardımcı fiillerden önce gelen kelime, dişillik belirten ‘e‘ sesine ya da çoğulluk belirten ‘î‘ sesine sahipse bu seslerin yazılmasına gerek yoktur.
    A gule ya. -> A gul a. (Bu güldür.)
    Ê gulî yê. -> Ê gul ê. (Bunlar güldürler.)

    Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez terzî ya. (n, m)Ez terzî me. (n, m)(Terziyim.)
    Ti terzî yî. (n)Tu terzî yî. (n, m)(Terzisin.)
    Ti terzî ya. (m)Tu terzî yî. (n, m)(Terzisin.)
    O terzî yo. (n)Ew terzî ye. (n, m)(Terzidir.)
    A terzî ya. (m)Ew terzî ye. (n, m)(Terzidir.)
    Ma terzî yê. (zh)Em terzî ne. (ph)(Terziyiz.)
    Şima terzî yê. (zh)Hûn terzî ne. (ph)(Terzisiniz.)
    Ê terzî yê. (zh)Ew terzî ne. (ph)(Terzidirler.)

    Olumsuz:

    Ez terzî nîya.Ez ne terzî me.(Terzi değilim.)
    Ti terzî nîyî.Tu ne terzî yî.(Terzi değilsin.)
    Ti terzî nîya.Tu ne terzî yî.(Terzi değilsin.)
    O terzî nîyo.Ew ne terzî ye.(Terzi değildir.)
    A terzî nîya.Ew ne terzî ye.(Terzi değildir.)
    Ma terzî nîyê.Em ne terzî ne.(Terzi değiliz.)
    Şima terzî nîyê.Hûn ne terzî ne.(Terzi değilsiniz.)
    Ê terzî nîyê.Ew ne terzî ne.(Terzi değiller.)


    Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez derg a. (n, m)
    Ez derg nîya.    		Ez dirêj im. (n, m)
    Ez ne dirêj im.    		(Uzunum.)
    (Uzun değilim.)
    Ti derg î. (n)
    Ti derg nîyî.    		Tu dirêj î. (n, m)
    Tu ne dirêj î.    		(Uzunsun.)
    (Uzun değilsin.)
    Ti derg a. (m)
    Ti derg nîya.    		Tu dirêj î. (n, m)
    Tu ne dirêj î.    		(Uzunsun.)
    (Uzun değilsin.)
    O derg o. (n)
    O derg nîyo.    		Ew dirêj e. (n, m)
    Ew ne dirêj e.    		(Uzundur.)
    (Uzun değildir.)
    A derg a. (m)
    A derg nîya.    		Ew dirêj e. (n, m)
    Ew ne dirêj e.    		(Uzundur.)
    (Uzun değildir.)
    Ma derg ê. (zh)
    Ma derg nîyê.    		Em dirêj in. (ph)
    Em ne dirêj in.    		(Uzunuz.)
    (Uzun değiliz.)
    Şima derg ê. (zh)
    Şima derg nîyê.    		Hûn dirêj in. (ph)
    Hûn ne dirêj in.    		(Uzunsunuz.)
    (Uzun değilsiniz.)
    Ê derg ê. (zh)
    Ê derg nîyê.    		Ew dirêj in. (ph)
    Ew ne dirêj in.    		(Uzundurlar.)
    (Uzun değildirler.)


    Sesli harfle biten ‘hêca / hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı:

    Ez hêca ya. (n, m)
    Ez hêca nîya.    		Ez hêja me. (n, m)
    Ez ne hêja me.    		(Değerliyim.)
    (Değerli değilim.)
    Ti hêca yî. (n)
    Ti hêca nîyî.    		Tu hêja yî. (n, m)
    Tu ne hêja yî.    		(Değerlisin.)
    (Değerli değilsin.)
    Ti hêca ya. (m)
    Ti hêca nîya.    		Tu hêja yî. (n, m)
    Tu ne hêja yî.    		(Değerlisin.)
    (Değerli değilsin.)
    O hêca yo. (n)
    O hêca nîyo.    		Ew hêja ye. (n, m)
    Ew ne hêja ye.    		(Değerlidir.)
    (Değerli değil.)
    A hêca ya. (m)
    A hêca nîya.    		Ew hêja ye. (n, m)
    Ew ne hêja ye.    		(Değerlidir.)
    (Değerli değil.)
    Ma hêca yê. (zh)
    Ma hêca nîyê.    		Em hêja ne. (ph)
    Em ne hêja ne.    		(Değerliyiz.)
    (Değerli değiliz.)
    Şima hêca yê. (zh)
    Şima hêca nîyê.    		Hûn hêja ne. (ph)
    Hûn ne hêja ne.    		(Değerlisiniz.)
    (Değerli değilsiniz.)
    Ê hêca yê. (zh)
    Ê hêca nîyê.    		Ew hêja ne. (ph)
    Ew ne hêja ne.    		(Değerlidirler.)
    (Değerli değildirler.)


    Şahıs zamirleri ile devrik/vurgulu cümle:

    Aya ke zaf qisey kena a nîya.
    Ewa ku pir qise dike ne ew e.
    (Çok konuşan o değil.)

    Wendekaro ke wendegeh ra rema ez nîya.
    Xwendekarê ku ji dibistanê revîya ne ez im.
    (Okuldan kaçan/kaçmış olan öğrenci ben değilim.)

    Wendekar ez a. (n, m)
    Wendekar ez nîya.    		Xwendekar ez im. (n, m) Xwendekar ne ez im.(Öğrenci benim.)
    (Öğrenci ben değilim.)
    Wendekar ti yî. (n)
    Wendekar ti nîyî.    		Xwendekar tu yî. (n, m) Xwendekar ne tu yî.(Öğrenci sensin.)
    (Öğrenci sen değilsin.)
    Wendekare ti ya. (m)
    Wendekare ti nîya.    		Xwendekar tu yî. (n, m) Xwendekar ne tu yî.(Öğrenci sensin.)
    (Öğrenci sen değilsin.)
    Wendekar o yo. (n)
    Wendekar o nîyo.    		Xwendekar ew e. (n, m) Xwendekar ne ew e.(Öğrenci o dur.)
    (Öğrenci o değildir.)
    Wendekare a ya. (m)
    Wendekare a nîya.    		Xwendekar ew e. (n, m) Xwendekar ne ew e.(Öğrenci o dur.)
    (Öğrenci o değildir.)
    Wendekarî ma yê. (zh)
    Wendekarî ma nîyê.    		Xwendekar em in. (ph) Xwendekar ne em in.(Öğrenci biziz.)
    (Öğrenci biz değiliz.)
    Wendekarî şima yê. (zh)
    Wendekarî şima nîyê.    		Xwendekar hûn in. (ph) Xwendekar ne hûn in.(Öğrenci sizsiniz.)
    (Öğrenci siz değilsiniz.)
    Wendekarî ê yê. (zh)
    Wendekarî ê nîyê.    		Xwendekar ew in. (ph) Xwendekar ne ew in.(Öğrenci onlardır.)
    (Öğrenci onlar değiller.)

    Yardımcı fiillerin kullanımında dikkat edilmesi gereken durumlar

    Yardımcı fiiller, öznenin şahıs zamiri olması durumunda yardımcı fiilden önceki sözcüğün sesli ya da sessiz harfle bitmesine göre şahıs zamirleri esas alınarak kullanılır.

    Şahıs zamirleriyle:

    Zazacada:

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sessiz harfle bitiyorsa:
    Ez … a. Ti(n) … î. Ti (m) … a. O … o. A … a. Ma … ê. Şima … ê. Ê … ê.

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sesli harfle bitiyorsa:
    Ez … ya. Ti(n) … yî. Ti (m) … ya. O … yo. A … ya. Ma … yê. Şima … yê. Ê … yê.

    Kurmanccada:

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sessiz harfle bitiyorsa:
    Ez … im. Ti … î. Ew … e. Em … in. Hûn … in. Ew … in.

    Yardımcı fiilden önceki sözcük sesli harfle bitiyorsa:
    Ez … me. Ti … yî. Ew … ye. Em … ne. Hûn … ne. Ew … ne.

    O baş o, nêweş nîyo. / Ew baş e, ne nexweş e.
    A baş a, nêweş nîya. / Ew baş e, ne nexweş e.
    Ê baş ê, nêweş nîyê. / Ew baş in, ne nexweş in.

    O doktor o, mamosta nîyo. / Ew doktor e, ne mamosta ye.
    A doktor a, mamosta nîya. / Ew doktor e, ne mamosta ye.
    Ê doktor ê, mamosta nîyê. / Ew doktor in, ne mamosta ne.

    Yardımcı fiiller, öznenin; şahıs ismi, işaret zamiri ve işaret sıfatı olduğu durumlarda öznenin dil bilgisel cinsiyetine göre kullanılır.

    Şahıs ismiyle:

    Azad baş o, nêweş nîyo. / Azad baş e, ne nexweş e.
    Zelale baş a, nêweş nîya. / Zelal baş e, ne nexweş e.
    Azad û Zelale baş ê, nêweş nîyê. / Azad û Zelale baş in, ne nexweş in.

    Azad doktor o, mamosta nîyo. / Azad doktor e, ne mamosta ye.
    Zelale doktor a, mamosta nîya. / Zelal doktor e, ne mamosta ye.
    Azad û Zelale doktor ê, mamosta nîyê. / Azad û Zelale doktor in, ne mamosta ne.

    İşaret zamirleriyle:

    No baş o, nêweş nîyo. / Ev baş e, ne nexweş e.
    Na baş a, nêweş nîya. / Ev baş e, ne nexweş e.
    Nê baş ê, nêweş nîyê. / Ev baş in, ne nexweş in.

    No doktor o, mamosta nîyo. / Ev doktor e, ne mamosta ye.
    Na doktor a, mamosta nîya. / Ev doktor e, ne mamosta ye.
    Nê doktor ê, mamosta nîyê. / Ev doktor in, ne mamosta ne.

    İşaret sıfatlarıyla:

    No lajek baş o, nêweş nîyo. / Ev lawik baş e, ne nexweş e.
    Na kêna baş a, nêweş nîya. / Ev keçik baş e, ne nexweş e.
    Nê merdimî baş ê, nêweş nîyê. / Ev mirov baş in, ne nexweş in.

    No lajek doktor o, mamosta nîyo. / Ev lawik doktor e, ne mamosta ye.
    Na kêna doktor a, mamosta nîya. / Ev keçik doktor e, ne mamosta ye.
    Nê merdimî doktor ê, mamosta nîyê. / Ev mirov doktor in, ne mamosta ne.

    Yardımcı fiiller; öznenin isim olduğu durumlarda cümlenin asıl yüklem yükünü sırtlayan ve fiillik yapılan sözcüğün eril, dişil ya da çoğul durumuna göre kullanılır.

    Nameyê min Arya ya. / Navê min Arya ye. (Adım Arya’dır) Zazaca cümlede öznedeki ‘Name’ ismi eril olmasına rağmen asıl yüklem yükünü taşıyan dişil ‘Arya’ ismidir bu nedenle ek fiil ‘(y)a’ olarak kullanılmıştır. Olumsuz formu:
    Nameyê min Arya nîya. / Navê min ne Arya ye. (Adım Arya değildir.)

    Her dilope yew derya yo. / Her dilop yek derya ye. (Her damla bir denizdir.) Zazaca cümlede öznedeki ‘(Her) dilope’ ismi dişil olmasına rağmen asıl yüklem yükünü taşıyan eril ‘derya’ ismidir bu nedenle ek fiil ‘(y)o’ olarak kullanılmıştır. Olumsuz formu:
    Her dilope yew derya nîyo. / Her dilop ne yek derya ye. (Her damla bir deniz değildir.)

    Şorba werdê ma yo. / (Şorba bizim yemeğimizdir.) Zazaca cümlesinde “Şorba” dişil bir isim olsa da yardımcı fiil burada cümlenin asıl nitelenen ve eril bir kelime olan “werd” (yemek) kelimesine bağlandığı için eril formda (yo) kalır. Olumsuz formu:
    Şorba werdê ma nîyo. / (Şorba bizim yemeğimiz değildir.)

    Werdê ma şorba ya. / Xwarina me şorbe ye. (Bizim yemeğimiz çorbadır.) Zazaca cümle “Werd” eril bir kelime olmasına rağmen yardımcı fiil burada cümlenin asıl odağı ve fiillik yapılan kelimesi olan dişil “şorba” kelimesine bağlandığı için dişil formda (ya) çekimlenir. Olumsuz formu:
    Werdê ma şorba nîya. / Xwarina me ne şorbe ye. (Bizim yemeğimiz çorba değildir.)

    Sıfatlar eril, dişil ve çoğul durumda kullanılabildikleri için yüklem sıfat olduğunda yardımcı fiil özneye göre kullanılır.

    Do serdin o. / Dew sar e. (Ayran soğuktur.)
    cümlesinde ‘do’ ve ‘dew’ isimleri erildir.

    Awe serdin a. / Av sar e. (Su soğuktur.)
    cümlesinde ‘awe’ ve ‘av’ isimleri dişildir.

    Awe û do serdin ê. / Av û dew sar in. (Su ve ayran soğukturlar.)
    cümlesinde öznedeki iki isim birlikte çoğul formdadır.

    Durum cümlelerine örnek cümleler:

    Azad wendekar o. / Azad xwendekar e. (Azad öğrencidir.)
    Zelale wendekar a. / Zelal xwendekar e. (Zelal öğrencidir.)
    Azad û Zelale wendekar ê. / Azad û Zelal xwendekar in. (Azad ve Zelal öğrencidirler.)

    Azad terzî yo. / Azad terzî ye. (Azad terzidir.)
    Zelale terzî ya. / Zelal terzî ye. (Zelal terzidir.)
    Azad û Zelale terzî yê. / Azad û Zelal terzî ne. (Azad ve Zelal terzidirler.)

    Azad derg o. / Azad dirêj e. (Azad uzundur.)
    Zelale derg a. / Zelal dirêj e. (Zelal uzundur.)
    Azad û Zelale derg ê. / Azad û Zelal dirêj in. (Azad ve Zelal uzundurlar.)

    Wendekar Azad o. / Xwendekar Azad e. (Öğrenci Azad’dır.)
    Wendekare Zelal a. / Xwendekar Zelal e. (Öğrenci Zelal’dir.)
    Wendekarî Azad û Zelal ê. / Xwendekar Azad û Zelal in. (Öğrenci Azad ve Zelal’dir.)

    Nameyê min Welat o. / Navê min Welat e. (İsmim Welat’tir.)
    Nameyê min Arya ya. / Navê min Arya ye. (İsmim Arya’dır.)
    Nameyê ma Welat û Arya yê. / Navên me Welat û Arya ne. (İsimlerimiz Welat ve Arya’dır.)

    Welat nameyê min o. / Welat navê min e. (Welat ismimdir.)
    Arya nameyê min o. / Arya navê min e. (Arya ismimdir.)
    Welat û Arya nameyê ma yê. / Welat û Arya navên me ne. (Welat û Arya isimlerimizdir.)

    Nameyê ma Azad û Zelal ê. / Navên me Azad û Zelal in.
    (İsimlerimiz Azad ve Zelal’dir.)

    Azad û Zelale nameyê ma yê. / Azad û Zelal navên me ne.
    (Azad ve Zelal isimlerimizdir.)

    Zelale û Azad nameyê ma yê. / Zelal û Azad navên me ne.
    (Zelal ve Azad isimlerimizdir.)

    Ban zaf vay o. / Xanî pir biha ye. (Ev çok pahalıdır.)
    No zaf vay o. / Ev pir biha ye. (Bu çok pahalıdır.)
    No ban zaf vay o. / Ev xanî pir biha ye. (Bu ev çok pahalıdır.)

    Pisînge rind a. / Pisîk xweşik e. (Kedi güzeldir.)
    Na rind a. / Ev xweşik e. (Bu güzeldir.)
    Na pisînge rind a. / Ev pisîk xweşik e. (Bu kedi güzeldir.)

    Erebeyî zaf erjan ê. / Erebe pir erzan in. (Arabalar çok ucuzdur.)
    Nê zaf erjan ê. / Ev pir erzan in. (Bunlar çok ucuzdurlar.)
    Nê erebeyî zaf erjan ê. / Ev erebe pir erzan in. (Bu arabalar çok ucuzdurlar.)

    Dês berz o. / Dîwar bilind e. (Duvar yüksektir.)
    O berz o. / Ew bilind e. (O yüksektir.)
    O dês berz o. / Ew dîwar bilind e. (O duvar yüksektir.)

    Soba serd a. / Soba sar e. (Soba soğuktur.)
    A serd a. / Ew sar e. (O soğuktur.)
    A soba serd a. / Ew soba sar e. (O soba soğuktur.)

    Berî akerde yê. / Derî vekirî ne. (Kapılar açıktır.)
    Ê akerde yê. / Ew vekirî ne. (Onlar açıktır.)
    Ê berî akerde yê. / Ew derî vekirî ne. (O kapılar açıktır.)

    Wendekar no yo. / Xwendekar ev e. (Öğrenci budur.)
    Wendekare na ya. / Xwendekar ev e. (Öğrenci budur.)
    Wendekarî nê yê. / Xwendekar ev in. (Öğrenciler bunlardır.)

    Ti serekê ma yî. / Tu serekê me yî. (Sen başkanımızsın.)
    Serekê ma ti yî. / Serekê me tu yî. (Başkanımız sensin.)

    Kutik [O] nêweş o. / Kûçik [Ew] nexweş e. (Köpek hastadır.)
    Kutike [A] nêweş a. / Kûçik [Ew] nexweş e. (Köpek hastadır.)
    Kutikî [Ê]nêweş ê. / Kûçik [Ew] nexweş in. (Köpekler hastadır.)

    O kam o? / Ew kî ye? (O kim?)
    O Azad o. / Ew Azad e. (O Azad’dır.)

    Bazin [O] vay o. / Bazin [Ew] biha ye. (Bilezik pahalıdır.)
    Saete [A] vay ê. / Saet [Ew] biha ye. (Saat pahalıdır.)
    Bazin û Saete [Ê] vay ê. / Bazin û Saet [Ew] biha ne. (Bilezik ve saat pahalıdır.)

  • İstek Kipi

    Zazacada

    İstek hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. İstek halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

    Cümlenin başına ‘wa‘ partikeli getirilirse anlam güçlendirilmiş olur.

    Ez bigîra. – Wa ez bigîra. (Alayım.)
    Ez nêgîra. – Wa ez nêgîra. (Almayayım.)

    Ti bigîrî. – Wa ti bigîrî. [n] (Al.)
    Ti nêgîrî. – Wa ti nêgîrî. [n] (Alma.)

    Ti bigîra. – Wa ti bigîra. [m] (Al.)
    Ti nêgîra. – Wa ti nêgîra. [m] (Alma.)

    O bigîro. – Wa o bigîro. [n] (Alsın.)
    O nêgîro. – Wa o nêgîro. [n] (Almasın.)

    A bigîra. – Wa a bigîra. [m] (Alsın.)
    A nêgîra. – Wa a nêgîra. [m] (Almasın.)

    Ma bigîrê. – Wa ma bigîrê. (Alalım.)
    Ma nêgîrê. – Wa ma nêgîrê. (Almayalım.)

    Şima bigîrê. – Wa şima bigîrê. (Alın.)
    Şima nêgîrê. – Wa şima nêgîrê. (Almayın.)

    Ê bigîrê. – Wa ê bigîrê. (Alsınlar.)
    Ê nêgîrê. – Wa ê nêgîrê. (Almasınlar.)

    Kurmanccada

    İstek hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. İstek halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

    Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

    Cümlenin başına ‘bila‘ partikeli getirilirse anlam güçlendirilmiş olur.

    Ez bigirim. – Bila ez bigirim. (Alayım.)
    Ez negirim. – Bila ez negirim. (Almayayım.)

    Tu bigirî. – Bila tu bigirî. [n, m] (Al.)
    Tu negirî. – Bila tu negirî. [n, m] (Alma.)

    Ew bigire. – Bila ew bigire. [n, m] (Alsın.)
    Ew negire. – Bila ew negire. [n, m] (Almasın.)

    Em bigirin. – Bila em bigirin. (Alalım.)
    Em negirin. – Bila em negirin. (Almayalım.)

    Hûn bigirin. – Bila hûn bigirin. (Alın.)
    Hûn negirin. – Bila hûn negirin. (Almayın.)

    Ew bigirin. – Bila ew bigirin. (Alsınlar.)
    Ew negirin. – Bila ew negirin. (Almasınlar.)