Gelecek zamanı belirten eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil gelecek zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Özneden hemen sonra Zazacada ‘do’; Kurmanccada ‘dê‘ partikeli getirilir.
Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar. Cümlede nesne varsa nesne olarak kullanılan isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci formlarıyla kullanılırlar.
| özne 1. formunda | partikel | nesne 2. formunda | yüklem özneye göre |
| Ê | do | înan | berê wendegeh. |
| Ew | dê | wan | bibin dibistanê. |
| özne 1. formunda | partikel | nesne 2. formunda | yüklem özneye göre |
| Ê wendekarî | do | ê wendekaran | berê wendegeh. |
| Ew xwendekar | dê | ew xwendekaran | bibin dibistanê. |
| özne 1. formunda | partikel | nesne 2. formunda | yüklem özneye göre |
| Azad | do | Azadî | bero wendegeh. |
| Azad | dê | Azadî | bibe dibistanê. |
Wendekar do şiro wendegeh. / Xwendekar dê biçe dibistanê.
Wendekare do şira wendegeh. / Xwendekar dê biçe dibistanê.
Wendekarî do şirê wendegeh. / Xwendekar dê biçin dibistanê.
Ez do şi+r+a, bi+kera, bida, biwaza, vaja. /
Ez dê bi+ç+im, bi+kim, bidim, bixwazim, bibêjim.
Ez do çenteyêkî bîyara. / Ez dê çenteyekî bihînim. (bînim.) (Herhangi bir çantayı getireceğim.)
Ez do çenteyî bîyara. / Ez dê çenteyî bihînim. (Çantayı getireceğim.)
Ez do çenteyan bîyara. / Ez dê çenteyan bihînim. (Çantaları getireceğim.)
Ez do sayêke biwera. / Ez dê sêvekê bixwim. (Herhangi bir elmayı yiyeceğim.)
Ez do saye biwera. / Ez dê sêvê bixwim. (Elmayı yiyeceğim.)
Ez do sayan biwera. / Ez dê sêvan bixwim. (Elmaları yiyeceğim.)
Türemiş fiiller ‘bi-‘ ön eki almaz.
Ez do rakewa. / Ez dê rakevim. (Yatacağım.)
Ez do agêra. / Ez dê vegerim. (Geri döneceğim.)
Fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne‘ getirilir.
Ez do karê xo nêkera. / Ez dê karê xwe nekim. (İşimi yapmayacağım.)
Ez do nêzanî. / Ez dê nezanibim. (Bilmeyeceğim.)
Ez do nêeşka. / Ez dê nekarim. (Edemeyeceğim.)
Ez do deyn nêda to. / Ez dê deyn nedim te. (Sana borç vermeyeceğim.)
Türemiş fiillerde olumsuzluk eki eylemin kendisine bitişik yazılır.
[edat/önek] + [nê/na] + [fiil kökü] + [kişi eki]
Ez do ranêkewa. [ra + nê + kewa.] / Ez dê ranekevim. [ra + ne + kevim.] (Yatmayacağım.)
Ez do anêgêra. [a + nê + gêra.] / Ez dê venegerim. [ve + ne + gerim.] (Geri dönmeyeceğim.)
şîyene / çûn, çûyîn (gitmek)
| Ez do şira wendegeh. (n, m) Ez do nêşira wendegeh. | Ez dê biçim dibistanê. (n, m) Ez dê neçim dibistanê. | (Okula gideceğim.) (Okula gitmeyeceğim.) |
| Ti do şirî wendegeh. (n) Ti do nêşirî wendegeh. | Tu dê biçî dibistanê. (n, m) Tu dê neçî dibistanê. | (Okula gideceksin.) (Okula gitmeyeceksin.) |
| Ti do şira wendegeh. (m) Ti do nêşira wendegeh. | Tu dê biçî dibistanê. (n, m) Tu dê neçî dibistanê. | (Okula gideceksin.) (Okula gitmeyeceksin.) |
| O do şiro wendegeh. (n) O do nêşiro wendegeh. | Ew dê biçe dibistanê. (n, m) Ew dê neçe dibistanê. | (Okula gidecek.) (Okula gitmeyecek.) |
| A do şira wendegeh. (m) A do nêşira wendegeh. | Ew dê biçe dibistanê. (n, m) Ew dê neçe dibistanê. | (Okula gidecek.) (Okula gitmeyecek.) |
| Ma do şirê wendegeh. (zh) Ma do nêşirê wendegeh. | Em dê biçin dibistanê. (ph) Em dê neçin dibistanê. | (Okula gideceğiz.) (Okula gitmeyceğiz.) |
| Şima do şirê wendegeh. (zh) Şima do nêşirê wendegeh. | Hûn dê biçin dibistanê. (ph) Hûn dê neçin dibistanê. | (Okula gideceksiniz.) (Okula gitmeyceksiniz.) |
| Ê do şirê wendegeh. (zh) Ê do nêşirê wendegeh. | Ew dê biçin dibistanê. (ph) Ew dê neçin dibistanê. | (Okula gidecekler.) (Okula gitmeyecekler.) |
| Azad do şiro. Azad do nêşiro. | Azad dê biçe. Azad dê neçe. | (Azad gidecek. (Azad gitmeyecek. |
| Zelale do şira. Zelale do nêşira. | Zelal dê biçe. Zelal dê neçe. | (Zelal gidecek. (Zelal gitmeyecek. |
| Azad û Zelale do şirê. Azad û Zelale do nêşirê. | Azad û Zelal dê biçin. Azad û Zelal dê neçin. | (Azad ve Zelal gidecekler. (Azad ve Zelal gitmeyecekler. |
ameyene / hatin (gelmek)
| Ez do bêra. (n, m) Ez do nêra. | Ez dê bihêm. / bêm. (n, m) Ez dê nehêm. / neyêm. | (Geleceğim.) (Gelmeyeceğim.) |
| Ti do bêrî (n) Ti do nêrî. | Tu dê bihêyî. / bêyî. (n, m) Tu dê nehêyî. / neyî. | (Geleceksin.) (Gelmeyeceksin.) |
| Ti do bêra. (m) Ti do nêra. | Tu dê bihêyî. / bêyî. (n, m) Tu dê nehêyî. / neyî. | (Geleceksin.) (Gelmeyeceksin.) |
| O do bêro. (n) O do nêro. | Ew dê bihê. / bê.(n, m) Ew dê nehê. / neyê. | (Gelecek.) (Gelmeyecek.) |
| A do bêra. (m) A do nêra. | Ew dê bihê. / bê. (n, m) Ew dê nehê. / neyê. | (Gelecek.) (Gelmeyecek.) |
| Ma do bêrê. (zh) Ma do nêrê. | Em dê bihên. / bên. (ph) Em dê nehên. / neyên. | (Geleceğiz.) (Gelmeyeceğiz.) |
| Şima do bêrê. (zh) Şima do nêrê. | Hûn dê bihên. / bên. (ph) Hûn dê nehên. / neyên. | (Geleceksiniz.) (Gelmeyeceksiniz.) |
| Ê do bêrê. (zh) Ê do nêrê. | Ew dê bihên. / bên. (ph) Ew dê nehên. / neyên. | (Gelecekler.) (Gelmeyecekler.) |
bîyene / bûn (olmak)
| Ez do biba. Ez do nêba. | Ez dê bibim. Ez dê nebim. | (Olacağım.) (Olmayacağım.) |
| Ti do bibî. (n) Ti do nêbî. | Tu dê bibî. (n, m) Tu dê nebî. | (Olacaksın.) (Olmayacaksın.) |
| Ti do biba. (m) Ti do nêba. | Tu dê bibî. (n, m) Tu dê nebî. | (Olacaksın.) (Olmayacaksın.) |
| O do bibo. (n) O do nêbo. | Ew dê bibe. (n, m) Ew dê nebe. | (Olacak.) (Olmayacak.) |
| A do biba. (m) A do nêba. | Ew dê bibe. (n, m) Ew dê nebe. | (Olacak.) (Olmayacak.) |
| Ma do bibê. Ma do nêbê. | Em dê bibin. Em dê nebin. | (Olacağız.) (Olmayacağız.) |
| Şima do bibê. Şima do nêbê. | Hûn dê bibin. Hûn dê nebin. | (Olacaksınız.) (Olmayacaksınız.) |
| Ê do bibê. Ê do nêbê. | Ew dê bibin. Ew dê nebin. | (Olacaklar.) (Olmayacaklar.) |
kerdene / kirin (yapmak)
| Ez do bikera. (n, m) Ez do nêkera. | Ez dê bikim. (n, m) Ez dê nekim. | (Yapacağım.) (Yapmayacağım.) |
| Ti do bikerî. (n) Ti do nêkerî. | Tu dê dikî. (n, m) Tu dê nekî. | (Yapacaksın.) (Yapmayacaksın.) |
| Ti do bikera. (m) Ti do nêkera. | Tu dê dikî. (n, m) Tu dê nekî. | (Yapacaksın.) (Yapmayacaksın.) |
| O do bikero. (n) O do nêkero. | Ew dê dike. (n, m) Ew dê neke. | (Yapacak.) (Yapmayacak.) |
| A do bikera. (m) A do nêkera. | Ew dê dike. (n, m) Ew dê neke. | (Yapacak.) (Yapmayacak.) |
| Ma do bikerê. (zh) Ma do nêkerê. | Em dê dikin. (ph) Em dê nekin. | (Yapacağız.) (Yapmayacağız.) |
| Şima do bikerê. (zh) Şima do nêkerê. | Hûn dê dikin. (ph) Hûn dê nekin. | (Yapacaksınız.) (Yapmayacaksınız.) |
| Ê do bikerê. (zh) Ê do nêkerê. | Ew dê dikin. (ph) Ew dê nekin. | (Yapacaklar.) (Yapmayacaklar.) |
| Azad do bikero. Azad do nêkero. | Azad dê dikin. Azad dê nekin. | (Azad yapacak.) (Azad yapmayacak.) |
| Zelale do bikera. Zelale do nêkera. | Zelal dê dike. Azad dê neke. | (Zelal yapacak.) (Zelal yapmayacak.) |
| Azad û Zelale do bikerê. Azad û Zelale do nêkerê. | Azad û Zelal dê dikin. Azad û Zelal dê nekin. | (Azad ve Zelal yapacak.) (Azad ve Zelal yapmayacak.) |
Gelecek zamanı belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:
Ez do şira, bigîra û bêra. / Ez dê herim, bigirim û werim.
(Gideyim, alayım, geleyim. Geleceğe ait niyet belirtilmiştir.)
Ez do siba to bigêra. / Ez dê sibe li te bigerim.
(Yarın seni arayacağım.)
Ez do ewro zaf bixebitîya. / Ez dê îro pir bixebitim.
(Bugün çok çalışacağım.)
Ez do biba doktor. / Ez dê bibim doktor.
(Doktor olacağım.)
zazacadersler.com 
Yorum bırakın