Eylem Belirten Cümleler (Okula gittim.)

Konuşulan anla kıyaslandığı zaman geçmişte kalmış, bitmiş ve tamamlanmış olayların anlatılmasında kullanılır. Genelde geçmiş zaman ibareleriyle ifade edilir geçmiş zaman ibareleri yoksa bile olayın geçmişte kaldığı cümleden anlaşılır.

Geçmiş zamanı belirten ve nesne alamayan eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve özneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar.

Wendekar şî wendegeh. / Xwendekar çû dibistanê. (Öğrenci okula gitti.)
Wendekare şîye wendegeh. / Xwendekar çû dibistanê. (Öğrenci okula gitti.)
Wendekarî şîyî wendegeh. / Xwendekar çûn dibistanê. (Öğrenciler okula gittiler.)

Fiillerin olumsuz formu için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

Mi nêkerd. / Min nekir. (Yapmadım.)
O nêbî. / Ew nebû. (Olmadı.)

şîyene / çûn (gitmek)

Ez şîya wendegeh. (n, m) Ez nêşîya wendegeh.	Ez çûm dibistanê. (n, m) Ez neçûm dibistanê.	(Okula gittim.) (Okula gitmedim.)
Ti şîyî wendegeh. (n) Ti nêşîyî wendegeh.	Tu çûyî dibistanê. (n, m) Tu neçûyî dibistanê.	(Okula gittin.) (Okula gitmedin.)
Ti şîya wendegeh. (m) Ti nêşîya wendegeh.	Tu çûyî dibistanê. (n, m) Tu neçûyî dibistanê.	(Okula gittin.) (Okula gitmedin.)
O şî wendegeh. (n) O nêşî wendegeh.	Ew çû dibistanê. Ø (n, m) Ew neçû dibistanê.	(Okula gitti.) (Okula gitmedi.)
A şîye wendegeh. (m) A nêşîye wendegeh.	Ew çû dibistanê. Ø (n, m) Ew neçû dibistanê.	(Okula gitti.) (Okula gitmedi.)
Ma şîyî wendegeh. (zh) Ma nêşîyî wendegeh.	Em çûn dibistanê. (ph) Em neçûn dibistanê.	(Okula gittik.) (Okula gitmedik.)
Şima şîyî wendegeh. (zh) Şima nêşîyî wendegeh.	Hûn çûn dibistanê. (ph) Hûn neçûn dibistanê.	(Okula gittiniz.) (Okula gitmediniz.)
Ê şîyî wendegeh. (zh) Ê nêşîyî wendegeh.	Ew çûn dibistanê. (ph) Ew neçûn dibistanê.	(Okula gittiler.) (Okula gitmediler.)

Azad şî. Azad nêşî.	Azad çû. Azad neçû.	(Azad gitti.) (Azad gitmedi.)
Zelale şîye. Zelale nêşîye.	Zelal çû. Zelal neçû.	(Zelal gitti.) (Zelal gitmedi.)
Azad û Zelale şîyî. Azad û Zelale nêşîyî.	Azad û Zelal çûn. Azad û Zelal neçûn.	(Azad ve Zelal gittiler.) (Azad ve Zelal gitmediler.)

ameyene / hatin (gelmek)

Ez ameya. Ez nêameya.	Ez hatim. Ez nehatim.	(Geldim.) (Gelmedim.)
Ti ameyî. (n) Ti nêameyî.	Tu hatî. (n, m) Tu nehatî.	(Geldin.) (Gelmedin.)
Ti ameya. (m) Ti nêameya.	Tu hatî. (n, m) Tu nehatî.	(Geldin.) (Gelmedin.)
O ame. (n) O nêame.	Ew hat. (n, m) Ew nehat.	(Geldi.) (Gelmedi.)
A ameye. (m) A nêameye.	Ew hat. (n, m) Ew nehat.	(Geldi.) (Gelmedi.)
Ma ameyî. Ma nêameyî.	Em hatin. Em nehatin.	(Geldik.) (Gelmedik.)
Şima ameyî. Şima nêameyî.	Hûn hatin. Hûn nehatin.	(Geldiniz.) (Gelmediniz.)
Ê ameyî. Ê nêameyî.	Ew hatin. Ew nehatin.	(Geldiler.) (Gelmediler.)

bîyene / bûn (olmak)

Ez bîya. Ez nêbîya.	Ez bûm. Ez nebûm.	(Oldum.) (Olmadım.)
Ti bîyî. (n) Ti nêbîyî.	Tu bûyî. (n, m) Tu nebûyî.	(Oldun.) (Olmadın.)
Ti bîya. (m) Ti nêbîya.	Tu bûyî. (n, m) Tu nebûyî.	(Oldun.) (Olmadın.)
O bî. (n) O nêbî.	Ew bû. (n, m) Ew nebû.	(Oldu.) (Olmadı.)
A bîye. (m) A nêbîye.	Ew bû. (n, m) Ew nebû.	(Oldu.) (Olmadı.)
Ma bîyî. Ma nêbîyî.	Em bûn. Em nebûn.	(Olduk.) (Olmadık.)
Şima bîyî. Şima nêbîyî.	Hûn bûn. Hûn nebûn.	(Oldunuz.) (Olmadınız.)
Ê bîyî. Ê nêbîyî.	Ew bûn. Ew nebûn.	(Oldular.) (Olmadılar.)

kewtene / ketin (düşmek)

Ez kewta. (n, m) Ez nêkewta.	Ez ketim. (n, m) Ez neketim.	(Düştüm.) (Düşmedim.)
Ti kewtî. (n) Ti nêkewtî.	Tu ketî. (n, m) Tu neketî.	(Düştün.) (Düşmedin.)
Ti kewta. (m) Ti nêkewta.	Tu ketî. (n, m) Tu neketî.	(Düştün.) (Düşmedin.)
O kewt. Ø (n) O nêkewt.	Ew ket. Ø (n, m) Ew neket.	(Düştü.) (Düşmedi.)
A kewte. (m) A nêkewte.	Ew ket. Ø (n, m) Ew neket.	(Düştü.) (Düşmedi.)
Ma kewtî. (zh) Ma nêkewtî.	Em ketin. (ph) Em neketin.	(Düştük.) (Düşmedik.)
Şima kewtî. (zh) Şima nêkewtî.	Hûn ketin. (ph) Hûn neketin.	(Düştünüz.) (Düşmediniz.)
Ê kewtî. (zh) Ê nêkewtî.	Ew ketin. (ph) Ew neketin.	(Düştüler.) (Düşmediler.)

Geçmiş zamanı belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve nesneye göre ek alır. Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci formlarıyla kullanılırken; nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılırlar.

Wendekarî kitabê xo ard. / Xwendekarî pirtûka xwe anî. (Öğrenci kitabını getirdi.)
Wendekare kitabê xo ard. / Xwendekarê pirtûka xwe anî. (Öğrenci kitabını getirdi.)
Wendekaran kitabê xo ardî. / Xwendekaran pirtûkên xwe anîn. (Öğrenciler kitablarını getirdiler.)

Cümlede nesne yoksa ve nesnenin dil bilgisel cinsiyeti bilinmiyorsa fiil ek almadan kullanılır.

Mi wend. / Min xwend. (Okudum.)
Aye berd. / Wê bir. (Götürdüm.)

Mi kerd. Mi nêkerd.	Min kir. Min nekir.	(Yaptım.) (Yapmadım.)
To kerd. To nêkerd.	Te kir. Te nekir.	(Yaptın.) (Yapmadın.)
Ey kerd. Ey nêkerd.	Wî kir. Wî nekir.	(Yaptı.) (Yapmadı.)
Aye kerd. Aye nêkerd.	Wê kir. Wê nekir.	(Yaptı.) (Yapmadı.)
Ma kerd. Ma nêkerd.	Me kir. Me nekir.	(Yaptık.) (Yapmadık.)
Şima kerd. Şima nêkerd.	We kir. We nekir.	(Yaptınız.) (Yapmadınız.)
Înan kerd. Înan nêkerd.	Wan kir. Wan nekir.	(Yaptılar.) (Yapmadılar.)

Nesne eril ise fiil ek almaz:

Azadî çente ard. / Azadî çente anî. (Azad çantayı getirdi.)
Zelale çente ard. / Zelalê çente anî. (Zelal çantayı getirdi.)

Nesne dişil ise fiil Zazacada ‘e‘ ile çekimlenir. Kurmanccada ek almaz.

Azadî qeleme arde. / Azadî qelem anî. (Azad kalemi getirdi.)
Zelale qeleme arde. / Zelalê qelem anî. (Zelal kalemi getirdi.)

Nesne çoğul ise fiil Zazacada ‘î‘ ile Kurmanccada ‘in‘ ile çekimlenir.

Mi kitabî wendî. / Min pirtûk xwendin. (Kitapları okudum.)
Mi sayî werdî. / Min sêv xwarin. (Elmaları yedim.)

Cümlede nesne yoksa fakat nesnenin dil bilgisel cinsiyeti biliniyorsa fiil nesneye göre çekimlenir.

Azadî çente ard. Kam ard? Azadî ard. / Azadî çente anî. Kê anî? Azadî anî.
(Azad çantayı getirdi. Kim getirdi? Azad getirdi.)

Azadî qeleme arde. Kam arde? Azadî arde. / Azadî qelem anî. Kê anî? Azadî anî.
(Azad kalemi getirdi. Kim getirdi? Azad getirdi.)

Azadî qelemî ardî. Kam ardî? Azadî ardî. / Azadî qelem anîn. Kê anîn? Azadî anîn.
(Azad kalemleri getirdi. Kim getirdi? Azad getirdi.)

Şahıs zamirleri ile: (Yüklemdeki fiil şimdiki zamandaki gibi birinci formdaki şahıs zamirlerine göre çekimlenir.)

Ey ez dîya. (n, m)	Wî ez dîtim. (n, m)	(O beni gördü.)
Ey ti dîyî. (n)	Wî tu dîtî. (n, m)	(O seni gördü.)
Ey ti dîya. (m)	Wî tu dîtî. (n, m)	(O seni gördü.)
Înan o dî. Ø (n)	Wan ew dît. Ø (n, m)	(Onlar onu gördü.)
Înan a dîye. (m)	Wan ew dît. Ø (n, m)	(Onlar onu gördü.)
Ey ma dîyî. (zh)	Wî em dîtin. (ph)	(O bizi gördü.)
Ey şima dîyî. (zh)	Wî hûn dîtin. (ph)	(O sizi gördü.)
Ey ê dîyî. (zh)	Wî ew dîtin. (ph)	(O onları gördü.)

Azadî kitabê xo berd. (Azad kitabını götürdü.)
Azadî kitabê xo berdî. (Azad kitaplarını götürdü.) [Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

Zelalê pirtûk anî. (Zelal kitap getirdi.)
Zelalê pirtûk anîn. (Zelal kitapları getirdi.) [Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.]

Geçmiş zamanı belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

Ez vizêr şîya Çewlîg. / Ez duh çûm Çewlikê. (Dün Bingöl’e gittim.)
Ez ameya. / Ez hatim. (Geldim.)
Ez ewro ameya. / Ez îro hatim. (Bugün geldim.)
Ez hema newe resaya. / Ez hema nû hatim. (Daha yeni vardım.)

Mi gureyê xo di rojî ver qedîna. / Min karê xwe du roj berê qedand.
(İşimi iki gün önce bitirdim.)

Azad par ban girewt. / Azadî par xanîyekî kirî.
(Azad geçen yıl ev aldı.)

Mi ê berdî wendegeh. / Min ew birin dibistanê.
(Onları okula götürdüm.)

Laj (n) ame. / Lawik (n) hat. (Oğlan geldi.)
Lajê Azadî (n) ame. / Lawê Azadî (n) hat. (Azad’ın oğlu geldi.)

Lajî (zh) ameyî. / Lawik (pj) hatin. (Oğlanlar geldiler.)
Lajê Azadî (zh) ameyî. / Lawên Azadî (ph) hatin. (Azad’ın oğulları geldiler.)

Lajan (zh) kitabî ardî. / Lawikan (ph) pirtûk anîn. (Erkek çocuklar kitapları getirdiler.)
Lajanê Azadî (zh) kitabî ardî. / Lawên Azadî (ph) pirtûk anîn. (Azad’ın oğulları kitapları getirdiler.)

Lajo pîl (n) ame. / Lawikê mezin (n) hat. (Büyük oğlan geldi.)
Lajê pîlî (zh) ameyî. / Lawikên mezin (ph) hatin. (Büyük oğlanlar geldi.)

Lajê pîlî (n) kitabî ardî. / Lawikê mezin (n) pirtûk anîn. (Büyük oğlan kitapları getirdi.)
Lajanê pîlan (zh) kitabî ardî. / Lawikên mezin (ph) pirtûk anîn. (Büyük oğlanlar kitapları getirdiler.)