Eylem Belirten Cümleler (Okula gidiyordum.)

Geçmişte devam eden durumları belirten eylem cümlelerinde eylemi belirten fiil geçmiş zaman çekimiyle kullanılır ve Zazacada ”-(y)êne” son ekini alırken Kurmanccada ”di-” ön ekini alır.

Nesne alamayan eylem cümlelerinde öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

Fiillerin olumsuz hali için fiilin önüne Zazacada ‘nê’; Kurmanccada ‘ne’ getirilir.

Mi nêkerdêne. / Min nedikir. (Yapmıyordum.)
O nêbîyene. / Ew nedibû. (Olmuyordu.)

O rakewtêne. / Ewradiket. (Yatıyordu.)
O ranêkewtêne. / Ew ranediket. (Yatmıyordu.)

şîyene / çûn (gitmek)

Ez şîyêne wendegeh. (n,m) Ez nêşîyêne wendegeh.	Ez diçûm dibistanê. (n,m) Ez nediçûm dibistanê.	(Okula gidiyordum.) (Okula gitmiyordum.)
Ti şîyêne wendegeh. (n,m) Ti nêşîyêne wendegeh.	Tu diçûyî dibistanê. (n,m) Tu nediçûyî dibistanê.	(Okula gidiyordun.) (Okula gitmiyordun.)
O şîyêne wendegeh. (n) O nêşîyêne wendegeh.	Ew diçû dibistanê. (n,m) Ew nediçû dibistanê.	(Okula gidiyordu.) (Okula gitmiyordu.)
A şîyêne wendegeh. (m) A nêşîyêne wendegeh.	Ew diçû dibistanê. (n,m) Ew nediçû dibistanê.	(Okula gidiyordu.) (Okula gitmiyordu.)
Ma şîyêne wendegeh. (zh) Ma nêşîyêne wendegeh.	Em diçûn dibistanê. (pj) Em nediçûn dibistanê.	(Okula gidiyorduk.) (Okula gitmiyorduk.)
Şima şîyêne wendegeh. (zh) Şima nêşîyêne wendegeh.	Hûn diçûn dibistanê. (pj) Hûn nediçûn dibistanê.	(Okula gidiyordunuz.) (Okula gitmiyordunuz.)
Ê şîyêne wendegeh. (zh) Ê nêşîyêne wendegeh.	Ew diçûn dibistanê. (pj) Ew nediçûn dibistanê	(Okula gidiyordular.) (Okula gitmiyordular.)

Azad şîyêne. Azad nêşîyêne.	Azad diçû. Azad nediçû.	(Azad gidiyordu.) (Azad gitmiyordu.)
Zelale şîyêne. Zelale nêşîyêne.	Zelal diçû. Zelal nediçû.	(Zelal gidiyordu.) (Zelal gitmiyordu.)
Azad û Zelale şîyêne. Azad û Zelale nêşîyêne.	Azad û Zelal diçûn. Azad û Zelal nediçûn.	(Azad ve Zelal gidiyordu.) (Azad ve Zelal gitmiyordu.)

ameyene / hatin (gelmek)

Ez ameyêne. (n,m) Ez nêameyêne.	Ez dihatim. (n,m) Ez nedihatim.	(Geliyordum.) (Gelmiyordum.)
Ti ameyêne. (n, m) Ti nêameyêne.	Tu dihatî. (n, m) Tu nedihatî.	(Geliyordun.) (Gelmiyordun.)
O ameyêne. (n) O nêameyêne.	Ew dihat. (n, m) Ew nedihat.	(Geliyordu.) (Gelmiyordu.)
A ameyêne. (m) A nêameyêne.	Ew dihat. (n, m) Ew nedihat.	(Geliyordu.) (Gelmiyordu.)
Ma ameyêne. (zh) Ma nêameyêne.	Em dihatin. (pj) Em nedihatin.	(Geliyorduk.) (Gelmiyorduk.)
Şima ameyêne. (zh) Şima nêameyêne.	Hûn dihatin. (pj) Hûn nedihatin.	(Geliyordunuz.) (Gelmiyordunuz.)
Ê ameyêne. (zh) Ê nêameyêne.	Ew dihatin. (pj) Ew nedihatin.	(Geliyordular.) (Gelmiyordular.)

bîyene / bûn (olmak)

Ez bîyêne. (n, m) Ez nêbîyêne.	Ez dibûm. (n, m) Ez nedibûm.	(Oluyordum.) (Olmuyordum.)
Ti bîyêne. (n, m) Ti nêbîyêne.	Tu dibûyî. (n,m) Tu nedibûyî.	(Oluyordun.) (Olmuyordun.)
O bîyêne. (n) O nêbîyêne.	Ew dibû. (n,m) Ew nedibû.	(Oluyordu.) (Olmuyordu.)
A bîyêne. (m) A nêbîyêne.	Ew dibû. (n,m) Ew nedibû.	(Oluyordu.) (Olmuyordu.)
Ma bîyêne. (zh) Ma nêbîyêne.	Em dibûn. (pj) Em nedibûn.	(Oluyorduk.) (Olmuyorduk.)
Şima bîyêne. (zh) Şima nêbîyêne.	Hûn dibûn. (pj) Hûn nedibûn.	(Oluyordunuz.) (Olmuyordunuz.)
Ê bîyêne. (zh) Ê nêbîyêne.	Ew dibûn. (pj) Ew nedibûn.	(Oluyordular.) (Olmuyordular.)

kewtene / ketin (düşmek)

Ez kewtêne. (n,m) Ez nêkewtêne.	Ez diketim. (n,m) Ez nediketim.	(Düşüyordum.) (Düşmüyordum.)
Ti kewtêne. (n,m) Ti nêkewtêne.	Tu diketî. (n,m) Tu nediketî.	(Düşüyordun.) (Düşmüyordun.)
O kewtêne. (n) O nêkewtêne.	Ew diket. (n,m) Ew nediket.	(Düşüyordu.) (Düşmüyordu.)
A kewtêne. (m) A nêkewtêne.	Ew diket. (n,m) Ew nediket.	(Düşüyordu.) (Düşmüyordu.)
Ma kewtêne. (zh) Ma nêkewtêne.	Em diketin. (pj) Em nediketin.	(Düşüyorduk.) (Düşmüyorduk.)
Şima kewtêne. (zh) Şima nêkewtêne.	Hûn diketin. (pj) Hûn nediketin.	(Düşüyordunuz.) (Düşmüyordunuz.)
Ê kewtêne. (zh) Ê nêkewtêne.	Ew diketin. (pj) Ew nediketin.	(Düşüyordular.) (Düşmüyordular.)

Geçmişte devam eden durumları belirten ve nesne alabilen eylem cümlelerinde öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları ikinci halleriyle kullanılırken nesnedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılırlar.

Wendekarî kitabê xo ardêne. / Xwendekarî pirtûka xwe dianî.
(Öğrenci kitabını getiriyordu.)

Wendekare kitabê xo ardêne. / Xwendekarê pirtûka xwe dianî.
(Öğrenci kitabını getiriyordu.)

Wendekaran kitabê xo ardêne. / Xwendekaran pirtûkên xwe dianîn.
(Öğrenciler kitaplarını getiriyordu.)

Cümlede nesne yoksa ve nesnenin dil bilgisel cinsiyeti bilinmiyorsa

Mi wendêne. / Min dixwend. (Okuyordum.)
Aye berdêne. / Wê dibir. (Götürüyordum.)

Mi kerdêne.	Min dikir. Ø	(Yapıyordum.)
To kerdêne.	Te dikir.	(Yapıyordun.)
Ey kerdêne.	Wî dikir.	(Yapıyordu.)
Aye kerdêne.	Wê dikir.	(Yapıyordu.)
Ma kerdêne.	Me dikir.	(Yapıyorduk.)
Şima kerdêne.	We dikir.	(Yapıyordunuz.)
Înan kerdêne.	Wan dikir.	(Yapıyordular.)

Nesne eril ise:

Azadî çente ardêne. / Azadî çente dianî. Ø (Azad çantayı getiriyordu.)
Zelale çente ardêne. / Zelalê çente dianî. (Zelal çantayı getiriyordu.)

Nesne dişil ise:

Azadî qeleme ardêne. / Azadî pênûs xwe dianî. Ø (Azad kalemi getiriyordu.)
Zelale qeleme ardêne. / Zelalê pênûs xwe dianî. (Zelal kalemi getiriyordu.)

Nesne çoğul ise:

Mi kitabî wendêne. / Min pirtûk dixwendin. (Kitabı okuyordum.)
Mi sayî werdêne. / Min sêv dixwarin. (Elmaları yiyordum.)

Şahıs zamirleri ile

Ey ez dîyêne. (n,m)	Wî ez didîtim. (n,m)	(O beni görüyordu.)
Ey ti dîyêne. (n, m)	Wî tu didîtî. (n, m)	(O seni görüyordu.)
Înan o dîyêne. (n)	Wan ew didît. (n, m)	(Onlar onu görüyordu.)
Înan a dîyêne. (m)	Wan ew didît. (n, m)	(Onlar onu görüyordu.)
Ey ma dîyêne. (zh)	Wî em didîtin. (ph)	(O bizi görüyordu.)
Ey şima dîyêne. (zh)	Wî hûn didîtin. (ph)	(O sizi görüyordu.)
Ey ê dîyêne. (zh)	Wî ew didîtin. (ph)	(O onları görüyordu.)

Azadî kitabê xo berdêne. / Azad kitabını götürüyordu.
Azadî kitabê xo berdêne. / Azad kitaplarını götürüyordu.
(Kitapların çoğulluğu anlaşılamamaktadır.)

Zelalê pirtûk dianî. / Zelal kitabı getiriyordu.
Zelalê pirtûk dianîn. / Zelal kitapları getiriyordu.
(Kitapların çoğulluğu fiil çekiminden anlaşılmaktadır.)

Geçmişte devam eden durumları belirten eylem cümlelerine örnek ifadeler:

Ti vizêr şewe de baxçe de bîyî. To se kerdêne. /
Tu duh êvarê li baxçê bûyî. Te çi dikir?
(Dün gece bahçedeydin. Ne yapıyordun?)

Demo ke mamosta dekewt sinife, wendekaran se kerdêne? /
Dema ku mamoste ket sinifê, xwendekar çi dikirin?
(Öğretmen sınıfa girdiğinde öğrenciler ne yapıyordu?)

Demo ke to telefon kerd, mi maç temaşe kerdêne. /
Dema ku te telefon kir, min maçê temaşe dikir.
(Sen telefon açtığında ben maç izliyordum.)

Xortan gudlinge û kênayan zî basketbol kay kerdêne. /
Xortan futbolê û keçan jî basketbolê dilîst.
(Delikanlılar futbol oynuyordu kızlar ise basketbol oynuyordu.)

Demo ke çûçike qutê xo werdêne, pisîng çûçike temaşe kerdêne. /
Dema ku çûk qutê xwe dixwar, pisîk li çûkê temaşe dikir.
(Kuş yemini yerken kedi kuşu izliyordu.)

Not:

“danîn” (koymak/indirmek)
di- + danî = didanî (veya çoğul için didanîn)

“danîn” ve “dayîn” (vermek) gibi fiiller şimdiki zaman eki aldıklarında, fiilin kendi başındaki “da-“ hecesi ile şimdiki zaman eki olan “di-“ yan yana geldiğinde birleşir ve tek bir “da-“ sesine dönüşür.

Datanîn (İndiriyorlardı/Koyuyorlardı)
Buradaki “da-“ takısı, aslında hem fiilin kendi kökünü hem de o aradığınız “di-“ ekini içinde barındırır.

dida (dada) didan