Kategori: Zazaca Dersler

Geçmiş zamanda bir eylem belirtmeyen isim cümlelerinde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili yardımcı fiil olarak kullanılır. ‘olmak’ yardımcı fiili; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez wendekar bîya. (n, m)	Ez xwendekar bûm. (n, m)	(Öğrenciydim.)
Ti wendekar bîyî. (n)	Tu xwendekar bûyî. (n, m)	(Öğrenciydin.)
Ti wendekar bîya. (m)	Tu xwendekar bûyî. (n, m)	(Öğrenciydin.)
O wendekar bî. (n)	Ew xwendekar bû. (n, m)	(Öğrenciydi.)
A wendekar bîye. (m)	Ew xwendekar bû. (n, m)	(Öğrenciydi.)
Ma wendekar bîyî. (zh)	Em xwendekar bûn. (ph)	(Öğrenciydik.)
Şima wendekar bîyî. (zh)	Hûn xwendekar bûn. (ph)	(Öğrenciydiniz.)
Ê wendekar bîyî. (zh)	Ew xwendekar bûn. (ph)	(Öğrenciydiler.)

Olumsuz form için Zazacada olmak fiilinin önüne ‘nê’ olumsuzluk ön eki getirilirken Kurmanccada; yardımcı fiilin, fiillik yaptığı kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

Ez wendekar nêbîya.	Ez ne xwendekar bûm.	(Öğrenci değildim.)
Ti wendekar nêbîyî.	Tu ne xwendekar bûyî.	(Öğrenci değildin.)
Ti wendekar nêbîya.	Tu ne xwendekar bûyî.	(Öğrenci değildin.)
O wendekar nêbî.	Ew ne xwendekar bû.	(Öğrenci değildi.)
A wendekar nêbîye.	Ew ne xwendekar bû.	(Öğrenci değildi.)
Ma wendekar nêbîyî.	Em ne xwendekar bûn.	(Öğrenci değildik.)
Şima wendekar nêbîyî.	Hûn ne xwendekar bûn.	(Öğrenci değildiniz.)
Ê wendekar nêbîyî.	Ew ne xwendekar bûn.	(Öğrenci değildiler.)

Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez terzî bîya. (n, m) Ez terzî nêbîya.	Ez terzî bûm. (n, m) Ez ne terzî bûm.	(Terziydim.) (Terzi değildim.)
Ti terzî bîyî. (n) Ti terzî nêbîyî.	Tu terzî bûyî. (n, m) Tu ne terzî bûyî.	(Terziydin.) (Terzi değildim.)
Ti terzî bîya. (m) Ti terzî nêbîya.	Tu terzî bûyî. (n, m) Tu ne terzî bûyî.	(Terziydin.) (Terzi değildim.)
O terzî bî. (n) O terzî nêbî.	Ew terzî bû. (n, m) Ew ne terzî bû.	(Terziydi.) (Terzi değildi.)
A terzî bîye. (m) A terzî nêbîye.	Ew terzî bû. (n, m) Ew ne terzî bû.	(Terziydi.) (Terzi değildi.)
Ma terzî bîyî. (zh) Ma terzî nêbîyî.	Em terzî bûn. (ph) Em ne terzî bûn.	(Terziydik.) (Terzi değildik.)
Şima terzî bîyî. (zh) Şima terzî nêbîyî.	Hûn terzî bûn. (ph) Hûn ne terzî bûn.	(Terziydiniz.) (Terzi değildiniz.)
Ê terzî bîyî. (zh) Ê terzî nêbîyî.	Ew terzî bûn. (ph) Ew ne terzî bûn.	(Terziydiler.) (Terzi değildiler.)

Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez derg bîya. (n, m) Ez derg nêbîya.	Ez dirêj bûm. (n, m) Ez ne dirêj bûm.	(Uzundum.) (Uzun değildim.)
Ti derg bîyî. (n) Ti derg nêbîyî.	Tu dirêj bûyî. (n, m) Tu ne dirêj bûyî.	(Uzundun.) (Uzun değildin.)
Ti derg bîya.(m) Ti derg nêbîya.	Tu dirêj bûyî. (n, m) Tu ne dirêj bûyî.	(Uzundun.) (Uzun değildin.)
O derg bî. (n) O derg nêbî.	Ew dirêj bû. (n, m) Ew ne dirêj bû.	(Uzundu.) (Uzun değildi.)
A derg bîye. (m) A derg nêbîye.	Ew dirêj bû. (n, m) Ew ne dirêj bû.	(Uzundu.) (Uzun değildi.)
Ma derg bîyî. (zh) Ma derg nêbîyî.	Em dirêj bûn. (ph) Em ne dirêj bûn.	(Uzunduk.) (Uzun değildik.)
Şima derg bîyî. (zh) Şima derg nêbîyî.	Hûn dirêj bûn. (ph) Hûn ne dirêj bûn.	(Uzundunuz.) (Uzun değildiniz.)
Ê derg bîyî. (zh) Ê derg nêbîyî.	Ew dirêj bûn. (ph) Ew ne dirêj bûn.	(Uzunduk.) (Uzun değildik.)

Sesli harfle biten ‘hêca‘ / ‘hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı

Ez hêca bîya. (n, m) Ez hêca nêbîya.	Ez hêja bûm. (n, m) Ez ne hêja bûm.	(Değerliydim.) (Değerli değildim.)
Ti hêca bîyî. (n) Ti hêca nêbîyî.	Tu hêja bûyî. (n, m) Tu ne hêja bûyî.	(Değerliydin.) (Değerli değildin.)
Ti hêca bîya.(m) Ti hêca nêbîya.	Tu hêja bûyî. (n, m) Tu ne hêja bûyî.	(Değerliydin.) (Değerli değildin.)
O hêca bî. (n) O hêca nêbî.	Ew hêja bû. (n, m) Ew ne hêja bû.	(Değerliydi.) (Değerli değildi.)
A hêca bîye. (m) A hêca nêbîye.	Ew hêja bû. (n, m) Ew ne hêja bû.	(Değerliydi.) (Değerli değildi.)
Ma hêca bîyî. (zh) Ma hêca nêbîyî.	Em hêja bûn. (ph) Em ne hêja bûn.	(Değerliydik.) (Değerli değildik.)
Şima hêca bîyî. (zh) Şima hêca nêbîyî.	Hûn hêja bûn. (ph) Hûn ne hêja bûn.	(Değerliydiniz.) (Değerli değildiniz.)
Ê hêca bîyî. (zh) Ê hêca nêbîyî.	Ew hêja bûn. (ph) Ew ne hêja bûn.	(Değerliydiler.) (Değerli değildiler.)

Şahıs zamirleri ile devrik / vurgulu cümle

Aya ke zaf qisey kerde a bîye. / Ewa ku pir qise kir ew bû. (Çok konuşan oydu.)

Wendekar ez bîya. (n, m) Wendekar ez nêbîya.	Xwendekar ez bûm. (n, m) Xwendekar ne ez bûm.	(Öğrenci bendim.) (Öğrenci ben değildim.)
Wendekar ti bîyî. (n) Wendekar ti nêbîyî.	Xwendekar tu bûyî. (n, m) Xwendekar ne tu bûyî.	(Öğrenci sendin.) (Öğrenci sen değildin.)
Wendekare ti bîya. (m) Wendekare ti nêbîya.	Xwendekar tu bûyî. (n, m) Xwendekar ne tu bûyî.	(Öğrenci sendin.) (Öğrenci sen değildin.)
Wendekar o bî. (n) Wendekar o nêbî.	Xwendekar ew bû. (n, m) Xwendekar ne ew bû.	(Öğrenci oydu.) (Öğrenci o değildi.)
Wendekare a bîye. (m) Wendekare a nêbîye.	Xwendekar ew bû. (n, m) Xwendekar ne ew bû.	(Öğrenci oydu.) (Öğrenci o değildi.)
Wendekarî ma bîyî. (zh) Wendekarî ma nêbîyî.	Xwendekar em bûn. (ph) Xwendekar ne em bûn.	(Öğrenci bizdik.) (Öğrenci biz değildik.)
Wendekarî şima bîyî. (zh) Wendekarî şima nêbîyî.	Xwendekar hûn bûn. (ph) Xwendekar ne hûn bûn.	(Öğrenci sizdiniz.) (Öğrenci siz değildiniz.)
Wendekarî ê bîyî. (zh) Wendekarî ê nêbîyî.	Xwendekar ew bûn. (ph) Xwendekar ne ew bûn.	(Öğrenci onlardı.) (Öğrenci onlar değildiler.)

Şahıs zamirleriyle:

Zazacada:

Ez … bîya. Ti(n) … bîyî. Ti (m) … bîya. O … bî. A … bîye. Ma … bîyî. Şima … bîyî. Ê … bîyî.

Kurmanccada:

Ez … bûm. Ti … bûyî. Ew … bû. Em … bûn. Hûn … bûn. Ew … bûn.

O baş bî, nêweş nêbî. / Ew baş bû, ne nexweş bû.
A baş bîye, nêweş nêbîye. / Ew baş bû, ne nexweş bû.
Ê baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ew baş bûn, ne nexweş bûn.

O doktor bî, mamosta nêbî. / Ew doktor bû, ne mamosta bû.
A doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ew doktor bû, ne mamosta bû.
Ê doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ew doktor bûn, ne mamosta bûn.

Şahıs ismiyle:

Azad baş bî, nêweş nêbî. / Azad baş bû, ne nexweş bû.
Zelale baş bîye, nêweş nêbîye. / Zelal baş bû, ne nexweş bû.
Azad û Zelale baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Azad û Zelale baş bûn, ne nexweş bûn.

Azad doktor bî, mamosta nêbî. / Azad doktor bû, ne mamosta bû.
Zelale doktor bîye, mamosta nêbîye. / Zelal doktor bû, ne mamosta bû.
Azad û Zelale doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Azad û Zelale doktor bûn, ne mamosta bûn.

İşaret zamirleriyle:

No baş bî, nêweş nêbî. / Ev baş bû, ne nexweş bû.
Na baş bîye, nêweş nêbîye. / Ev baş bû, ne nexweş bû.
Nê baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ev baş bûn, ne nexweş bûn.

No doktor bî, mamosta nêbî. / Ev doktor bû, ne mamosta bû.
Na doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ev doktor bû, ne mamosta bû.
Nê doktor bîyî, mamosta nêbîyî. / Ev doktor bûn, ne mamosta bûn.

İşaret sıfatlarıyla:

No lajek baş bî, nêweş nêbî. / Ev lawik baş bû, ne nexweş bû.
Na kêna baş bîye, nêweş nêbîye. / Ev keçik baş bû, ne nexweş bû.
Nê merdimî baş bîyî, nêweş nêbîyî. / Ev mirov baş bûn, ne nexweş bûn.

No lajek doktor bî, mamosta nêbî. / Ev lawik doktor bû, ne mamosta bû.
Na kêna doktor bîye, mamosta nêbîye. / Ev keçik doktor bû, ne mamosta bû.
Nê merdimî doktorbîyî, mamosta nêbîyî. / Ev mirov doktor bûn, ne mamosta bûn.

Durum cümlelerine örnek cümleler:

Azad wendekar bî. / Azad xwendekar bû. (Azad öğrenciydi.)
Zelale wendekar bîye. / Zelal xwendekar bû. (Zelal öğrenciydi.)
Azad û Zelale wendekar bîyî. / Azad û Zelal xwendekar bûn. (Azad ve Zelal öğrenciydiler.)

Azad terzî bî. / Azad terzî bû. (Azad terziydi.)
Zelale terzî bîye. / Zelal terzî bû. (Zelal terziydi.)
Azad û Zelale terzî bîyî. / Azad û Zelal terzî bûn. (Azad ve Zelal terziydiler.)

Azad derg bî. / Azad dirêj bû. (Azad uzundu.)
Zelale derg bîye. / Zelal dirêj bû. (Zelal uzundu.)
Azad û Zelale derg bîyî. / Azad û Zelal pir dirêj bûn. (Azad ve Zelal uzundurlar.)

Wendekar Azad bî. / Xwendekar Azad bû. (Öğrenci Azad’dı.)
Wendekare Zelal bîye. / Xwendekar Zelal bû. (Öğrenci Zelal’di.)
Wendekarî Azad û Zelal bîyî. / Xwendekar Azad û Zelal bûn. (Öğrenciler Azad ve Zelal’di.)

Nameyê min Welat bî. / Navê min Welat bû. (İsmim Welat’ti.)
Nameyê min Arya bîye. / Navê min Arya bû. (İsmim Arya’ydı.)
Nameyê ma Welat û Arya bîyî. / Navên me Welat û Arya bûn. (İsimlerimiz Welat ve Arya’ydı.)

Welat nameyê min bî. / Welat navê min bû. (Welat ismimdi.)
Arya nameyê min bî. / Arya navê min bû. (Arya ismimdi.)
Welat û Arya nameyê ma bîyî. / Welat û Arya navên me bûn. (Welat ve Arya isimlerimizdi.)

Nameyê ma Azad û Zelal bîyî. / Navên me Azad û Zelal bûn.
(İsimlerimiz Azad ve Zelal’di.)

Azad û Zelale nameyê ma bîyî. / Azad û Zelal navên me bûn.
(Azad ve Zelal isimlerimizdi.)

Zelale û Azad nameyê ma bîyî. / Zelal û Azad navên me bûn.
(Zelal ve Azad isimlerimizdi.)

Ban zaf vay bî. / Xanî pir biha bû. (Ev çok pahalıydı.)
No zaf vay bî. / Ev pir biha bû. (Bu çok pahalıydı.)
No ban zaf vay bî. / Ev xanî pir biha bû. (Bu ev çok pahalıydı.)

Pisînge rind bîye. / Pisîk xweşik bû. (Kedi güzeldi.)
Na rind bîye. / Ev xweşik bû. (Bu güzeldi.)
Na pisînge rind bîye. / Ev pisîk xweşik bû. (Bu kedi güzeldi.)

Erebeyî zaf erjan bîyî. / Erebe pir erzan bûn. (Arabalar çok ucuzdu.)
Nê zaf erjan bîyî. / Ev pir erzan bûn. (Bunlar çok ucuzdu.)
Nê erebeyî  zaf erjan bîyî. / Ev erebe pir erzan bûn. (Bu arabalar çok ucuzdu.)

Dês berz bî. / Dîwar bilind bû. (Duvar yüksekti.)
O berz bî. / Ew bilind bû. (O yüksekti.)
O dês berz bî. / Ew dîwar bilind bû. (O duvar yüksekti.)

Soba serd bîye. / Soba sar bû. (Soba soğuktu.)
A serd bîye. / Ew sar bû. (O soğuktu.)
A soba serd bîye. / Ew soba sar bû. (O soba soğuktu.)

Berî akerde bîyî. / Derî vekirî bûn. (Kapılar açıktı.)
Ê akerde bîyî. / Ew vekirî bûn. (Onlar açıktı.)
Ê berî akerde bîyî. / Ew derî vekirî bûn. (O kapılar açıktı.)

Wendekar no bî. / Xwendekar ev bû. (Öğrenci buydu.)
Wendekare na bîye. / Xwendekar ev bû. (Öğrenci buydu.)
Wendekarî nê bîyî. / Xwendekar ev bûn. (Öğrenciler bunlardı.)

Ti serekê ma bîyî. / Tu serekê me bûyî. (Sen başkanımızdın.)
Serekê ma ti bîyî. / Serekê me tu bûyî. (Başkanımız sendin.)

Kutik [O] nêweş bî. / Kûçik [Ew] nexweş bû. (Köpek hastaydı.)
Kutike [A] nêweş bîye. / Kûçik [Ew] nexweş bû. (Köpek hastaydı.)
Kutikî [Ê] nêweş bîyî. / Kûçik [Ew] nexweş bûn. (Köpekler hastaydı.)

O kam bî? / Ew kî bû? (O kimdi?)
O Azad bî. / Ew Azad bû. (O Azad’dı.)

Bazin [O] vay bî. / Bazin [Ew] biha bû. (Bilezik pahalıydı.)
Saete [A] vay bîye. / Saet [Ew] biha bû. (Saat pahalıydı.)
Bazin û saete [Ê] vay bîyî. / Bazin û saet [Ew] biha bûn. (Bilezik ve saat pahalıydı.)

Not:

‘Ê, o wext uca de wendekar bîyî. / Ew, wê demê li wir xwendekar bûn.’
‘Onlar, o zaman orda öğrenciydiler.’ anlamına gelmekteyken

‘Ê uca de bîyî wendekar. / Ew li wir bûn xwendekar.’
‘Onlar orda öğrenci oldular.’ anlamına gelmektedir.

Ez dewlemend bîya. / Ez dewlemend bûm. (Zengindim.)
Ez bîya dewlemend. / Ez bûm dewlemend. (Zengin oldum.)

Eylem Belirtmeyen Cümleler Nasıl Kurulur?

Eylem belirtmeyen cümleler yüklemi fiil olmayan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde Zazacada ‘bîyene (olmak)‘ fiili ‘a’, ‘î’, ‘o’ ve ‘ê’ şekillerinden birine dönüşerek; Kurmanccada ise ‘bûn (olmak)‘ fiili ‘im’, ‘î’, ‘e’ ve ‘in‘ şekillerinden birine dönüşerek yardımcı fiil olarak kullanılır. Bu yardımcı fiiller; isim, sıfat ve zamirlere fiillik yaparak onların cümlede yüklem olmasını sağlar ve onlardan ayrı yazılır.

Bu cümle yapılarında öznedeki isimler, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci formlarıyla kullanılır.

Sessiz harfle biten ‘wendekar‘ / ‘xwendekar’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı:

Ez wendekar a. [n, m]	Ez xwendekar im. [n, m]	(Öğrenciyim.)
Ti wendekar î. [n]	Tu xwendekar î. [n, m]	(Öğrencisin.)
Ti wendekar a. [m]	Tu xwendekar î. [n, m]	(Öğrencisin.)
O wendekar o. [n]	Ew xwendekar e. [n, m]	(Öğrencidir.)
A wendekar a. [m]	Ew xwendekar e. [n, m]	(Öğrencidir.)
Ma wendekar ê. (zh)	Em xwendekar in. (ph)	(Öğrenciyiz.)
Şima wendekar ê. (zh)	Hûn xwendekar in. (ph)	(Öğrencisiniz.)
Ê wendekar ê. (zh)	Ew xwendekar in. (ph)	(Öğrencidirler.)

Zazacada yardımcı fiillerin olumsuz formları ‘nîya‘, ‘nîyî‘, ‘nîyo‘ ve ‘nîyê‘ şeklindedir. Kurmanccada yardımcı fiillerin fiillik yaptıkları kelimenin önüne ‘ne’ olumsuzluk eki getirilerek olumsuzluk sağlanır.

Ez wendekar nîya.	Ez ne xwendekar im.	(Öğrenci değilim.)
Ti wendekar nîyî.	Tu ne xwendekar î.	(Öğrenci değilsin.)
Ti wendekar nîya.	Tu ne xwendekar î.	(Öğrenci değilsin.)
O wendekar nîyo.	Ew ne xwendekar e.	(Öğrenci değildir.)
A wendekar nîya.	Ew ne xwendekar e.	(Öğrenci değildir.)
Ma wendekar nîyê.	Em ne xwendekar in.	(Öğrenci değiliz.)
Şima wendekar nîyê.	Hûn ne xwendekar in.	(Öğrenci değilsiniz.)
Ê wendekar nîyê.	Ew ne xwendekar in.	(Öğrenci değildirler.)

Zazacada yardımcı fiilden önce gelen kelime sesli harfle bitiyorsa yardımcı fiil ‘y’ ünsüzünü alır. (a>ya; î>yî; o>yo; ê>yê)

Kurmanccada yardımcı fiilden önce gelen kelime sesli harfle bitiyorsa yardımcı fiiller ‘me’, ‘yî’, ‘ye’, ya da ‘ne’ formlarından birine dönüşür. (im->me; î->yî; e->ye; in->ne)

Not: Zazacada yardımcı fiillerden önce gelen kelime, dişillik belirten ‘e‘ sesine ya da çoğulluk belirten ‘î‘ sesine sahipse bu seslerin yazılmasına gerek yoktur.
A gule ya. -> A gul a. (Bu güldür.)
Ê gulî yê. -> Ê gul ê. (Bunlar güldürler.)

Sesli harfle biten ‘terzî’ isminin şahıs zamirleri ile kullanımı:

Ez terzî ya. (n, m)	Ez terzî me. (n, m)	(Terziyim.)
Ti terzî yî. (n)	Tu terzî yî. (n, m)	(Terzisin.)
Ti terzî ya. (m)	Tu terzî yî. (n, m)	(Terzisin.)
O terzî yo. (n)	Ew terzî ye. (n, m)	(Terzidir.)
A terzî ya. (m)	Ew terzî ye. (n, m)	(Terzidir.)
Ma terzî yê. (zh)	Em terzî ne. (ph)	(Terziyiz.)
Şima terzî yê. (zh)	Hûn terzî ne. (ph)	(Terzisiniz.)
Ê terzî yê. (zh)	Ew terzî ne. (ph)	(Terzidirler.)

Olumsuz:

Ez terzî nîya.	Ez ne terzî me.	(Terzi değilim.)
Ti terzî nîyî.	Tu ne terzî yî.	(Terzi değilsin.)
Ti terzî nîya.	Tu ne terzî yî.	(Terzi değilsin.)
O terzî nîyo.	Ew ne terzî ye.	(Terzi değildir.)
A terzî nîya.	Ew ne terzî ye.	(Terzi değildir.)
Ma terzî nîyê.	Em ne terzî ne.	(Terzi değiliz.)
Şima terzî nîyê.	Hûn ne terzî ne.	(Terzi değilsiniz.)
Ê terzî nîyê.	Ew ne terzî ne.	(Terzi değiller.)

Sessiz harfle biten ‘derg‘ / ‘dirêj’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı:

Ez derg a. (n, m) Ez derg nîya.	Ez dirêj im. (n, m) Ez ne dirêj im.	(Uzunum.) (Uzun değilim.)
Ti derg î. (n) Ti derg nîyî.	Tu dirêj î. (n, m) Tu ne dirêj î.	(Uzunsun.) (Uzun değilsin.)
Ti derg a. (m) Ti derg nîya.	Tu dirêj î. (n, m) Tu ne dirêj î.	(Uzunsun.) (Uzun değilsin.)
O derg o. (n) O derg nîyo.	Ew dirêj e. (n, m) Ew ne dirêj e.	(Uzundur.) (Uzun değildir.)
A derg a. (m) A derg nîya.	Ew dirêj e. (n, m) Ew ne dirêj e.	(Uzundur.) (Uzun değildir.)
Ma derg ê. (zh) Ma derg nîyê.	Em dirêj in. (ph) Em ne dirêj in.	(Uzunuz.) (Uzun değiliz.)
Şima derg ê. (zh) Şima derg nîyê.	Hûn dirêj in. (ph) Hûn ne dirêj in.	(Uzunsunuz.) (Uzun değilsiniz.)
Ê derg ê. (zh) Ê derg nîyê.	Ew dirêj in. (ph) Ew ne dirêj in.	(Uzundurlar.) (Uzun değildirler.)

Sesli harfle biten ‘hêca / hêja’ sıfatının şahıs zamirleri ile kullanımı:

Ez hêca ya. (n, m) Ez hêca nîya.	Ez hêja me. (n, m) Ez ne hêja me.	(Değerliyim.) (Değerli değilim.)
Ti hêca yî. (n) Ti hêca nîyî.	Tu hêja yî. (n, m) Tu ne hêja yî.	(Değerlisin.) (Değerli değilsin.)
Ti hêca ya. (m) Ti hêca nîya.	Tu hêja yî. (n, m) Tu ne hêja yî.	(Değerlisin.) (Değerli değilsin.)
O hêca yo. (n) O hêca nîyo.	Ew hêja ye. (n, m) Ew ne hêja ye.	(Değerlidir.) (Değerli değil.)
A hêca ya. (m) A hêca nîya.	Ew hêja ye. (n, m) Ew ne hêja ye.	(Değerlidir.) (Değerli değil.)
Ma hêca yê. (zh) Ma hêca nîyê.	Em hêja ne. (ph) Em ne hêja ne.	(Değerliyiz.) (Değerli değiliz.)
Şima hêca yê. (zh) Şima hêca nîyê.	Hûn hêja ne. (ph) Hûn ne hêja ne.	(Değerlisiniz.) (Değerli değilsiniz.)
Ê hêca yê. (zh) Ê hêca nîyê.	Ew hêja ne. (ph) Ew ne hêja ne.	(Değerlidirler.) (Değerli değildirler.)

Şahıs zamirleri ile devrik/vurgulu cümle:

Aya ke zaf qisey kena a nîya.
Ewa ku pir qise dike ne ew e.
(Çok konuşan o değil.)

Wendekaro ke wendegeh ra rema ez nîya.
Xwendekarê ku ji dibistanê revîya ne ez im.
(Okuldan kaçan/kaçmış olan öğrenci ben değilim.)

Wendekar ez a. (n, m) Wendekar ez nîya.	Xwendekar ez im. (n, m) Xwendekar ne ez im.	(Öğrenci benim.) (Öğrenci ben değilim.)
Wendekar ti yî. (n) Wendekar ti nîyî.	Xwendekar tu yî. (n, m) Xwendekar ne tu yî.	(Öğrenci sensin.) (Öğrenci sen değilsin.)
Wendekare ti ya. (m) Wendekare ti nîya.	Xwendekar tu yî. (n, m) Xwendekar ne tu yî.	(Öğrenci sensin.) (Öğrenci sen değilsin.)
Wendekar o yo. (n) Wendekar o nîyo.	Xwendekar ew e. (n, m) Xwendekar ne ew e.	(Öğrenci o dur.) (Öğrenci o değildir.)
Wendekare a ya. (m) Wendekare a nîya.	Xwendekar ew e. (n, m) Xwendekar ne ew e.	(Öğrenci o dur.) (Öğrenci o değildir.)
Wendekarî ma yê. (zh) Wendekarî ma nîyê.	Xwendekar em in. (ph) Xwendekar ne em in.	(Öğrenci biziz.) (Öğrenci biz değiliz.)
Wendekarî şima yê. (zh) Wendekarî şima nîyê.	Xwendekar hûn in. (ph) Xwendekar ne hûn in.	(Öğrenci sizsiniz.) (Öğrenci siz değilsiniz.)
Wendekarî ê yê. (zh) Wendekarî ê nîyê.	Xwendekar ew in. (ph) Xwendekar ne ew in.	(Öğrenci onlardır.) (Öğrenci onlar değiller.)

Yardımcı fiillerin kullanımında dikkat edilmesi gereken durumlar

Yardımcı fiiller, öznenin şahıs zamiri olması durumunda yardımcı fiilden önceki sözcüğün sesli ya da sessiz harfle bitmesine göre şahıs zamirleri esas alınarak kullanılır.

Şahıs zamirleriyle:

Zazacada:

Yardımcı fiilden önceki sözcük sessiz harfle bitiyorsa:
Ez … a. Ti(n) … î. Ti (m) … a. O … o. A … a. Ma … ê. Şima … ê. Ê … ê.

Yardımcı fiilden önceki sözcük sesli harfle bitiyorsa:
Ez … ya. Ti(n) … yî. Ti (m) … ya. O … yo. A … ya. Ma … yê. Şima … yê. Ê … yê.

Kurmanccada:

Yardımcı fiilden önceki sözcük sessiz harfle bitiyorsa:
Ez … im. Ti … î. Ew … e. Em … in. Hûn … in. Ew … in.

Yardımcı fiilden önceki sözcük sesli harfle bitiyorsa:
Ez … me. Ti … yî. Ew … ye. Em … ne. Hûn … ne. Ew … ne.

O baş o, nêweş nîyo. / Ew baş e, ne nexweş e.
A baş a, nêweş nîya. / Ew baş e, ne nexweş e.
Ê baş ê, nêweş nîyê. / Ew baş in, ne nexweş in.

O doktor o, mamosta nîyo. / Ew doktor e, ne mamosta ye.
A doktor a, mamosta nîya. / Ew doktor e, ne mamosta ye.
Ê doktor ê, mamosta nîyê. / Ew doktor in, ne mamosta ne.

Yardımcı fiiller, öznenin; şahıs ismi, işaret zamiri ve işaret sıfatı olduğu durumlarda öznenin dil bilgisel cinsiyetine göre kullanılır.

Şahıs ismiyle:

Azad baş o, nêweş nîyo. / Azad baş e, ne nexweş e.
Zelale baş a, nêweş nîya. / Zelal baş e, ne nexweş e.
Azad û Zelale baş ê, nêweş nîyê. / Azad û Zelale baş in, ne nexweş in.

Azad doktor o, mamosta nîyo. / Azad doktor e, ne mamosta ye.
Zelale doktor a, mamosta nîya. / Zelal doktor e, ne mamosta ye.
Azad û Zelale doktor ê, mamosta nîyê. / Azad û Zelale doktor in, ne mamosta ne.

İşaret zamirleriyle:

No baş o, nêweş nîyo. / Ev baş e, ne nexweş e.
Na baş a, nêweş nîya. / Ev baş e, ne nexweş e.
Nê baş ê, nêweş nîyê. / Ev baş in, ne nexweş in.

No doktor o, mamosta nîyo. / Ev doktor e, ne mamosta ye.
Na doktor a, mamosta nîya. / Ev doktor e, ne mamosta ye.
Nê doktor ê, mamosta nîyê. / Ev doktor in, ne mamosta ne.

İşaret sıfatlarıyla:

No lajek baş o, nêweş nîyo. / Ev lawik baş e, ne nexweş e.
Na kêna baş a, nêweş nîya. / Ev keçik baş e, ne nexweş e.
Nê merdimî baş ê, nêweş nîyê. / Ev mirov baş in, ne nexweş in.

No lajek doktor o, mamosta nîyo. / Ev lawik doktor e, ne mamosta ye.
Na kêna doktor a, mamosta nîya. / Ev keçik doktor e, ne mamosta ye.
Nê merdimî doktor ê, mamosta nîyê. / Ev mirov doktor in, ne mamosta ne.

Yardımcı fiiller; öznenin isim olduğu durumlarda cümlenin asıl yüklem yükünü sırtlayan ve fiillik yapılan sözcüğün eril, dişil ya da çoğul durumuna göre kullanılır.

Nameyê min Arya ya. / Navê min Arya ye. (Adım Arya’dır) Zazaca cümlede öznedeki ‘Name’ ismi eril olmasına rağmen asıl yüklem yükünü taşıyan dişil ‘Arya’ ismidir bu nedenle ek fiil ‘(y)a’ olarak kullanılmıştır. Olumsuz formu:
Nameyê min Arya nîya. / Navê min ne Arya ye. (Adım Arya değildir.)

Her dilope yew derya yo. / Her dilop yek derya ye. (Her damla bir denizdir.) Zazaca cümlede öznedeki ‘(Her) dilope’ ismi dişil olmasına rağmen asıl yüklem yükünü taşıyan eril ‘derya’ ismidir bu nedenle ek fiil ‘(y)o’ olarak kullanılmıştır. Olumsuz formu:
Her dilope yew derya nîyo. / Her dilop ne yek derya ye. (Her damla bir deniz değildir.)

Şorba werdê ma yo. / (Şorba bizim yemeğimizdir.) Zazaca cümlesinde “Şorba” dişil bir isim olsa da yardımcı fiil burada cümlenin asıl nitelenen ve eril bir kelime olan “werd” (yemek) kelimesine bağlandığı için eril formda (yo) kalır. Olumsuz formu:
Şorba werdê ma nîyo. / (Şorba bizim yemeğimiz değildir.)

Werdê ma şorba ya. / Xwarina me şorbe ye. (Bizim yemeğimiz çorbadır.) Zazaca cümle “Werd” eril bir kelime olmasına rağmen yardımcı fiil burada cümlenin asıl odağı ve fiillik yapılan kelimesi olan dişil “şorba” kelimesine bağlandığı için dişil formda (ya) çekimlenir. Olumsuz formu:
Werdê ma şorba nîya. / Xwarina me ne şorbe ye. (Bizim yemeğimiz çorba değildir.)

Sıfatlar eril, dişil ve çoğul durumda kullanılabildikleri için yüklem sıfat olduğunda yardımcı fiil özneye göre kullanılır.

Do serdin o. / Dew sar e. (Ayran soğuktur.)
cümlesinde ‘do’ ve ‘dew’ isimleri erildir.

Awe serdin a. / Av sar e. (Su soğuktur.)
cümlesinde ‘awe’ ve ‘av’ isimleri dişildir.

Awe û do serdin ê. / Av û dew sar in. (Su ve ayran soğukturlar.)
cümlesinde öznedeki iki isim birlikte çoğul formdadır.

Durum cümlelerine örnek cümleler:

Azad wendekar o. / Azad xwendekar e. (Azad öğrencidir.)
Zelale wendekar a. / Zelal xwendekar e. (Zelal öğrencidir.)
Azad û Zelale wendekar ê. / Azad û Zelal xwendekar in. (Azad ve Zelal öğrencidirler.)

Azad terzî yo. / Azad terzî ye. (Azad terzidir.)
Zelale terzî ya. / Zelal terzî ye. (Zelal terzidir.)
Azad û Zelale terzî yê. / Azad û Zelal terzî ne. (Azad ve Zelal terzidirler.)

Azad derg o. / Azad dirêj e. (Azad uzundur.)
Zelale derg a. / Zelal dirêj e. (Zelal uzundur.)
Azad û Zelale derg ê. / Azad û Zelal dirêj in. (Azad ve Zelal uzundurlar.)

Wendekar Azad o. / Xwendekar Azad e. (Öğrenci Azad’dır.)
Wendekare Zelal a. / Xwendekar Zelal e. (Öğrenci Zelal’dir.)
Wendekarî Azad û Zelal ê. / Xwendekar Azad û Zelal in. (Öğrenci Azad ve Zelal’dir.)

Nameyê min Welat o. / Navê min Welat e. (İsmim Welat’tir.)
Nameyê min Arya ya. / Navê min Arya ye. (İsmim Arya’dır.)
Nameyê ma Welat û Arya yê. / Navên me Welat û Arya ne. (İsimlerimiz Welat ve Arya’dır.)

Welat nameyê min o. / Welat navê min e. (Welat ismimdir.)
Arya nameyê min o. / Arya navê min e. (Arya ismimdir.)
Welat û Arya nameyê ma yê. / Welat û Arya navên me ne. (Welat û Arya isimlerimizdir.)

Nameyê ma Azad û Zelal ê. / Navên me Azad û Zelal in.
(İsimlerimiz Azad ve Zelal’dir.)

Azad û Zelale nameyê ma yê. / Azad û Zelal navên me ne.
(Azad ve Zelal isimlerimizdir.)

Zelale û Azad nameyê ma yê. / Zelal û Azad navên me ne.
(Zelal ve Azad isimlerimizdir.)

Ban zaf vay o. / Xanî pir biha ye. (Ev çok pahalıdır.)
No zaf vay o. / Ev pir biha ye. (Bu çok pahalıdır.)
No ban zaf vay o. / Ev xanî pir biha ye. (Bu ev çok pahalıdır.)

Pisînge rind a. / Pisîk xweşik e. (Kedi güzeldir.)
Na rind a. / Ev xweşik e. (Bu güzeldir.)
Na pisînge rind a. / Ev pisîk xweşik e. (Bu kedi güzeldir.)

Erebeyî zaf erjan ê. / Erebe pir erzan in. (Arabalar çok ucuzdur.)
Nê zaf erjan ê. / Ev pir erzan in. (Bunlar çok ucuzdurlar.)
Nê erebeyî zaf erjan ê. / Ev erebe pir erzan in. (Bu arabalar çok ucuzdurlar.)

Dês berz o. / Dîwar bilind e. (Duvar yüksektir.)
O berz o. / Ew bilind e. (O yüksektir.)
O dês berz o. / Ew dîwar bilind e. (O duvar yüksektir.)

Soba serd a. / Soba sar e. (Soba soğuktur.)
A serd a. / Ew sar e. (O soğuktur.)
A soba serd a. / Ew soba sar e. (O soba soğuktur.)

Berî akerde yê. / Derî vekirî ne. (Kapılar açıktır.)
Ê akerde yê. / Ew vekirî ne. (Onlar açıktır.)
Ê berî akerde yê. / Ew derî vekirî ne. (O kapılar açıktır.)

Wendekar no yo. / Xwendekar ev e. (Öğrenci budur.)
Wendekare na ya. / Xwendekar ev e. (Öğrenci budur.)
Wendekarî nê yê. / Xwendekar ev in. (Öğrenciler bunlardır.)

Ti serekê ma yî. / Tu serekê me yî. (Sen başkanımızsın.)
Serekê ma ti yî. / Serekê me tu yî. (Başkanımız sensin.)

Kutik [O] nêweş o. / Kûçik [Ew] nexweş e. (Köpek hastadır.)
Kutike [A] nêweş a. / Kûçik [Ew] nexweş e. (Köpek hastadır.)
Kutikî [Ê]nêweş ê. / Kûçik [Ew] nexweş in. (Köpekler hastadır.)

O kam o? / Ew kî ye? (O kim?)
O Azad o. / Ew Azad e. (O Azad’dır.)

Bazin [O] vay o. / Bazin [Ew] biha ye. (Bilezik pahalıdır.)
Saete [A] vay ê. / Saet [Ew] biha ye. (Saat pahalıdır.)
Bazin û Saete [Ê] vay ê. / Bazin û Saet [Ew] biha ne. (Bilezik ve saat pahalıdır.)

Zazacada

İstek hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. İstek halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

Cümlenin başına ‘wa‘ partikeli getirilirse anlam güçlendirilmiş olur.

Ez bigîra. – Wa ez bigîra. (Alayım.)
Ez nêgîra. – Wa ez nêgîra. (Almayayım.)

Ti bigîrî. – Wa ti bigîrî. [n] (Al.)
Ti nêgîrî. – Wa ti nêgîrî. [n] (Alma.)

Ti bigîra. – Wa ti bigîra. [m] (Al.)
Ti nêgîra. – Wa ti nêgîra. [m] (Alma.)

O bigîro. – Wa o bigîro. [n] (Alsın.)
O nêgîro. – Wa o nêgîro. [n] (Almasın.)

A bigîra. – Wa a bigîra. [m] (Alsın.)
A nêgîra. – Wa a nêgîra. [m] (Almasın.)

Ma bigîrê. – Wa ma bigîrê. (Alalım.)
Ma nêgîrê. – Wa ma nêgîrê. (Almayalım.)

Şima bigîrê. – Wa şima bigîrê. (Alın.)
Şima nêgîrê. – Wa şima nêgîrê. (Almayın.)

Ê bigîrê. – Wa ê bigîrê. (Alsınlar.)
Ê nêgîrê. – Wa ê nêgîrê. (Almasınlar.)

Kurmanccada

İstek hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. İstek halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

Bu cümle yapılarında öznedeki isim, şahıs zamirleri, işaret zamirleri ve işaret sıfatları birinci halleriyle kullanılır.

Cümlenin başına ‘bila‘ partikeli getirilirse anlam güçlendirilmiş olur.

Ez bigirim. – Bila ez bigirim. (Alayım.)
Ez negirim. – Bila ez negirim. (Almayayım.)

Tu bigirî. – Bila tu bigirî. [n, m] (Al.)
Tu negirî. – Bila tu negirî. [n, m] (Alma.)

Ew bigire. – Bila ew bigire. [n, m] (Alsın.)
Ew negire. – Bila ew negire. [n, m] (Almasın.)

Em bigirin. – Bila em bigirin. (Alalım.)
Em negirin. – Bila em negirin. (Almayalım.)

Hûn bigirin. – Bila hûn bigirin. (Alın.)
Hûn negirin. – Bila hûn negirin. (Almayın.)

Ew bigirin. – Bila ew bigirin. (Alsınlar.)
Ew negirin. – Bila ew negirin. (Almasınlar.)

Doğrudan Emir

Zazacada

İkinci tekil kişi için fiilin üçüncü halinin önüne ‘bi‘ sonuna ‘e’ getirilir. İkinci çoğul kişi için fiilin sonuna ‘în’ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önüne ‘me‘ getirilir.

Ti bikere! (Yap!)	Şima bikerîn! (Yapın!)
Ti mekere! (Yapma!)	Şima mekerîn! (Yapmayın!)
Ti bide! (Ver!)	Şima bidîn! (Verin!)
Ti mede! (Verme!)	Şima medîn! (Vermeyin!)
Ti biwaze! (İste!)	Şima biwazîn! (İsteyin!)
Ti mewaze! (İsteme!)	Şima mewazîn! (İstemeyin!)
Ti bigîre! (Al!)	Şima bigîrîn! (Alın!)
Ti megîre! (Alma!)	Şima megîrîn! (Almayın!)
Ti akere! (Aç!)	Şima akerîn! (Açın!)
Ti amekere! (Açma!)	Şima amekerîn! (Açmayın!)

Kurmanccada

İkinci tekil kişi için fiilin üçüncü halinin önüne ‘bi‘ sonuna ‘e’ getirilir. İkinci çoğul kişi için fiilin sonuna ‘in‘ getirilir. Olumsuz hal için fiilin önün ‘me‘ getirilir.

Tu bike! (Yap!)	Hûn bikin! (Yapın!)
Tu meke! (Yapma!)	Hûn mekin! (Yapmayın!)
Tu bide! (Ver!)	Hûn bidin! (Verin!)
Tu mede! (Verme!)	Hûn medin! (Vermeyin!)
Tu bixwaze! (İste!)	Hûn bixwazin! (İsteyin!)
Tu mexwaze! (İsteme!)	Hûn mexwazin! (İstemeyin!)
Tu bigire! (Al!)	Hûn bigirin! (Alın!)
Tu megire! (Alma!)	Hûn megirin! (Almayın!)
Tu veke! (Aç!)	Hûn vekin! (Açın!)
Tu vemeke! (Açma!)	Hûn vemekin! (Açmayın!)

Dolaylı Emir

Zazacada

Üçüncü tekil kişi ve üçüncü çoğul kişi için cümlenin başına ‘wa‘ partikeli getirilerek dolaylı emir cümlesi kurulabilir.

Üçüncü eril tekil kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘o’ getirilirken dişil tekil kişi için fiilin sonuna ‘a‘ getirilir.
Üçüncü çoğul kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘în‘ getirilir.
Olumsuz hal için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

Wa o bikero! – Wa ê bikerîn! (Yapsın! – Yapsınlar!)
Wa o nêkero! – Wa ê nêkerîn! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)

Wa a bikera! – Wa ê bikerîn! (Yapsın! – Yapsınlar!)
Wa a nêkera! – Wa ê nêkerîn! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)

Wa o bido! – Wa ê bidîn! (Versin! – Versinler!)
Wa o nêdo! – Wa ê nêdîn! (Vermesin! – Vermesinler!)

Wa o biwazo! – Wa ê biwazîn! (İstesin! – İstesinler!)
Wa o nêwazo! – Wa ê nêwazîn! (İstemesin! – İstemesinler!)

Wa o bigîro! – Wa ê bigîrîn! (Alsın! – Alsınlar!)
Wa o nêgîro! – Wa ê nêgîrîn! (Almasın! – Almasınlar!)

Wa o akero! – Wa ê akerîn! (Açsın! – Açsınlar!)
Wa o anêkero! – Wa ê anêkerîn! (Açmasın! – Açmasınlar!)

 

Kurmanccada

Hem üçüncü tekil kişi ve üçüncü çoğul kişi için cümlenin başına ‘bila‘ partikelleri getirilerek dolaylı emir cümlesi kurulabilir.

Üçüncü tekil kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘e‘ getirilir.
Üçüncü çoğul kişi için fiilin üçüncü halinin sonuna ‘in‘ getirilir.
Olumsuz hal için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

Bila ew bike! – Bila ew bikin! (Yapsın! – Yapsınlar!)
Bila ew neke! – Bila ew nekin! (Yapmasın! – Yapmasınlar!)

Bila ew bide! – Bila ew bidin! (Versin! – Versinler!)
Bila ew nede!  – Bila ew nedin! (Vermesin! – Vermesinler!)

Bila ew bixwaze! – Bila ew bixwazin! (İstesin! – İstesinler!)
Bila ew nexwaze! – Bila ew nexwazin! (İstemesin! – İstemesinler!)

Bila ew bigire! – Bila ew bigirin! (Alsın! – Alsınlar!)
Bila ew negire! – Bila ew negirin! (Almasın! – Almasınlar!)

Bila ew veke! – Bila ew vekin! (Açsın! – Açsınlar!)
Bila ew veneke! – Bila ew venekin! (Açmasın! – Açmasınlar!)

Not:
Dolaysız emir: Wa o nê gureyî nêkero! – Wa o nê gureyî mekero!
(Hadi yapsın, de yapsın, de hadi yapsın.)

1) Saete çend a? / Saet çend e?

Saete 1 a. / Saet 1 e.
Saete yew a. / Saet yek e.

Saete 4 a. / Saet 4 e.
Saete çar a. / Saet çar e.

Saete 7 a. / Saet 7 e.
Saete hewt a. / Saet heft e.

Saete 10 a. / Saet 10 e.
Saete des a. / Saet deh e.

Saete 12 a. / Saet 12 e.
Saete diwês a. / Saet duwazdeh e.

2) Saete çend a? / Saet çend e?

Saete 1.30 a. / Saete 1.30 e.
Saete yew û nêm a. / Saet yek û nîv e.

Saete 4.30 a. / Saet 4.30 e.
Saete çar û nêm a. / Saet çar û nîv e.

Saete 7.30 a. / Saet 7.30 e.
Saete hewt û nêm a. / Saet heft û nîv e.

Saete 10.30 a. / Saet 10.30 e.
Saete des û nêm a. / Saet deh û nîv e.

Saete 12.30 a. / Saet 12.30 e.
Saete diwês û nêm a. / Saet duwazdeh û nîv e.

3) Saete çend a? / Saet çend e?

Saete 1.15 a. / Saet 1.15 e.
Saete yew û çarek a. (Saete yewî çarekêk vîyarena.) / Saet yek û çaryek e.

Saete 7.15 a. / Saet 7.15 e.
Saete hewt û çarek a. (Saete hewtî çarekêk vîyarena.) / Saet heft û çaryek e.

Saete 10.15 a. / Saet 10.15 e.
Saete des û çarek a. (Saete desî çarekêk vîyarena.) / Saet deh û çaryek e.

Saete 12.15 a. / Saet 12.15 e.
Saete diwês û çarek a. (Saete diwêsî çarekêk vîyarena.) / Saet duwazdeh û çaryek e.

Saete 4.15 a. / Saet 4.15 e.
Saete çar û çarek a. (Saete çarî çarekêk vîyarena.) / Saet çar û çaryek e.

4) Saete çend a? / Saet çend e?

Saete 4.15 a. / Saet 4.15 e.
Saete çar û pancês a. / Saet çar û pazdeh deqe ye.

Saete 9.24 a. / Saet 9.24 e.
Saete new û vîst û çar a. (Saete newî vîst û çar deqa vîyarena.) / Saet neh û bîst û çar deqe ye.

Saete 6.16 a. / Saet 6.16 e.
Saete şeş û şîyês a. (Saete şeşî şîyês deqa vîyarena.) / Saet şeş û şazdeh deqe ye.

Saete 12.10 a. / Saet 12.10 e.
Saete diwês û des a. (Saete diwêsî des deqa vîyarena.) / Saet duwazdeh û deh deqe ye.

Saete 10.12 a. / Saet 10.12 e.
Saete des û diwês a. (Saete desî diwês deqa vîyarena.) / Saet deh û duwazdeh deqe ye.

Saete 11.40 a. / Saet 11.40 e.
Saete yewendes û çewres a. (Saete yewendesî çewres deqa vîyarena.) / Saet yazdeh û çil deqe ye.

Saete 1.45 a. / Saet 1.45 e.
Saete yew û çewres û panc a. / Saet yek û çil û pênc deqe ye.

5) Saete çend a? / Saet çend e?

Saete 1.45 a. / Saet 1.45 e.
Saete dîyî rê çarek wazena. (Saete dîyî rê çarek menda.) (Saete dîyî rê pancês deqa menda.)(Saete dîyî rê pancês deqa wazena.) / Saet du kêm çaryek e.

Saete 11.40 a. / Saet 11.40 e.
Saete diwês rê vîst deqa wazena. / Saet duwazdeh kêm bîst deqe ye.

Saete 9.55 a. / Saet 9.55 e.
Saete desî rê panc deqa wazena. (Saete desî rê panc deqa menda.) / Saet deh kêm pênc deqe ye.

Saete 5.50 a. / Saet 5.50 e.
Saete şeşî rê des deqa wazena. (Saete şeşî rê des deqa menda.) / Saet şeş kêm deh deqe ye.

Saete 8.52 a. / Saet 8.52 e.
Saete newî rê heşt deqa wazena. (Saete newî rê heşt deqa menda.) / Saet neh kêm heşt deqe ye. Saete 7.42 a. / Saet 7.42 e.
Saete heştî rê heştês deqa wazena. (Saete heştî rê heştês deqa menda.) / Saet heşt kêm hejdeh deqe ye.

0	sifir	sifir
1	yew	yek
2	di	du
3	hîrê	sê
4	çar	çar
5	panc	pênc
6	şeş	şeş
7	hewt	heft
8	heşt	heşt
9	new	neh
10	des	deh
11	yewendes	yazdeh
12	diwês	duwazdeh
13	hîrês	sêzdeh
14	çarês	çardeh
15	pancês	panzdeh
16	şîyês	şazdeh
17	hewtês	hevdeh
18	heştês	hejdeh
19	newês	nozdeh
20	vîst	bîst
21	vîst û yew	bîst û yek

22 vîst û di 23 vîst û hîrê 24 vîst û çar 25 vîst û panc 26 vîst û şeş 27 vîst û hewt 28 vîst û heşt 29 vîst û new /
22 bîst û du 23 bîst û sê 24 bîst û çar 25 bîst û pênc 26 bîst û şeş 27 bîst û heft 28 bîst û heşt 29 bîst û neh

30	hîris	sih
40	çewres	çil
50	pancas	pêncî
60	şeştî	şêst
70	hewtay	heftê
80	heştay	heştê
90	neway	nod
100	se	sed

200	di sey	du sed
300	hîrê sey	sê sed
400	çar sey	çar sed
500	panc sey	pênc sed
600	şeş sey	şeş sed
700	hewt sey	heft sed
800	heşt sey	heşt sed
900	new sey	neh sed

1.000 hezar, 1.000.000 mîlyon, 1.000.000.000 mîlyar

di hezarî, hîrê hezarî, çar hezarî, panc hezarî, şeş hezarî, hewt hezarî, heşt hezarî, new hezarî, des hezarî/
du hezar, sê hezar, çar hezar, pênc hezar, şeş hezar, heft hezar, heşt hezar, neh hezar

di mîlyonî, hîrê mîlyonî, çar mîlyonî, panc mîlyonî, şeş mîlyonî, hewt mîlyonî, heşt mîlyonî, new mîlyonî, des mîlyonî/
du mîlyon, sê mîlyon, çar mîlyon, pênc mîlyon, şeş mîlyon, heft mîlyon, heşt mîlyon, neh mîlyon

di mîlyarî, hîrê mîlyarî, çar mîlyarî, panc mîlyarî, şeş mîlyarî, hewt mîlyarî, heşt mîlyarî, new mîlyarî, des mîlyarî/
du mîlyar, sê mîlyar, çar mîlyar, pênc mîlyar, şeş mîlyar, heft mîlyar, heşt mîlyar, neh mîlyar

35 hîris û panc / sih û pênc
68 şeştî û heşt / şêst û heşt
77 hewtay û hewt / heftê û heft
101 se û yew / sed û yek
412 çar sey û diwês / çar sed û duwazdeh
535 panc sey û hîris û panc / pênc sed û sih û pênc
1925 hezar û new sey û vîst û panc / hezar û neh sed û bîst û pênc
1938 hezar û new sey û hîris û heşt / hezar û neh sed û sih û heşt
1997 hezar û new sey û neway û hewt / hezar û neh sed û nod û heft
2005 di hezarî û panc / du hezar û pênc
2012 di hezarî û diwês / du hezar û duwazdeh
9518 new hezarî û panc sey û heştês / neh hezar û pênc sed û hejdeh
1.567.849 mîlyon û panc sey û şeştî û hewt hezarî û heşt sey û çewres û new / mîlyon û pênc sed û şêst û heft hezar û heşt sed û çil û neh
2.000.000 di mîlyonî / du mîlyon
6.000.000.000 şeş mîlyar / şeş mîlyar

Sıra Sayıları

Hûmarnameyê rêzkî / Hejmarnavên rêzîn

Sayıların sonuna Zazacada ‘-in‘; Kurmanccada ‘-em‘ eki getirilerek sıra sayıları oluşturulur.
Zazacada dişil ifade için sıra sayılarının sonuna dişillik belirten ‘-e’ gelmektedir. ‘yewin’ eril iken ‘yewine’ dişildir.

1. yewin / yekem
2. dîyin / duyem
3. hîrêyin / sêyem
12. diwêsin / duwazdehem
21. vîst û yewin / bîst û yekem
30. hîrisin / sihem
100. seyin / sedem
800. heşt seyin / heşt sedem
1.000. hezarin / hezarem
1.000.000. mîlyonin / mîlyonem
1.000.000.000. mîlyarin / mîlyarem

Kesirler

1/2 di ra yew / ji duyan yek (duyek), nîv
1/4 çar ra yew / ji çaran yek (çaryek)
1/5 panc ra yew / ji pêncan yek (pêncyek)
2/4 çar ra di / ji çaran du (çardu)
2/5 panc ra di / ji pêncan du (pêncdu)
3/5 panc ra hîrê / ji pêncan sê (pêncsê)
1/10 des ra yew / ji dehan yek (dehyek)
2/10 des ra di / ji dehan du (dehdu)
20/1.000 hezar ra vîst / ji hezarî bîst
50/1.000 hezar ra pancas / ji hezarî pêncî

20% se ra vîst / ji sedî bîst
25% se ra vîst û panc / ji sedî bîst û pênc (ji % 25)
30% se ra hîris / ji sedî sih
50% se ra pancas / ji sedî pêncî
‰ 5 hezar ra panc / ji hezarî pênc (ji ‰ 5)

Not:
du (di, dû, didi, didu, dudu)
sê (sisê)

Zazacada:

Dilek – şart hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Şart halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

Cümlenin başına ‘eke‘ kelimesi getirilir.

Eke ez bigîra. [n, m] (Alırsam.)
Eke ez nêgîra. [n, m] (Almazsam.)

Eke ti bigîrî. [n] (Alırsan.)
Eke ti nêgîrî. [n] (Almazsan.)

Eke ti bigîra. [m] (Alırsan.)
Eke ti nêgîra. [m] (Almazsan.)

Eke o bigîro. [n] (Alırsa.)
Eke o nêgîro. [n] (Almazsa.)

Eke a bigîra. [m] (Alırsa.)
Eke a nêgîra. [m] (Almazsa.)

Eke ma bigîrê. (zh) (Alırsak)
Eke ma nêgîrê. (zh) (Almazsak.)

Eke şima bigîrê. (zh) (Alırsanız.)
Eke şima nêgîrê. (zh) (Almazsanız.)

Eke ê bigîrê. (zh) (Alırlarsa)
Eke ê nêgîrê. (zh) (Almazlarsa)

Kurmanccada:

Dilek – şart hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Şart halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

Cümlenin başına ‘heke‘ kelimesi getirilir.

Heke ez bigirim. (Alırsam.)
Heke ez negirim. (Almazsam.)

Heke tu bigirî. [n, m] (Alırsan.)
Heke tu negirî. [n, m] (Almazsan.)

Heke ew bigire. [n, m] (Alırsa.)
Heke ew negire. [n, m] (Almazsa.)

Heke em bigirin. (Alırsak)
Heke em negirin. (Almazsak.)

Heke hûn bigirin. (Alırsanız.)
Heke hûn negirin. (Almazsanız.)

Heke ew bigirin. (Alırlarsa)
Heke ew negirin. (Almazlarsa)

Zazacada:

Gereklilik hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Gereklilik halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘nê‘ getirilir.

Cümlenin başına ‘ganî‘ kelimesi getirilir.

Ganî ez bigîra. (Almalıyım.)
Ganî ez nêgîra. (Almamalıyım.)

Ganî ti bigîrî. [n] (Almalısın.)
Ganî ti nêgîrî. [n] (Almamalısın.)

Ganî ti bigîra. [m] (Almalısın.)
Ganî ti nêgîra. [m] (Almamalısın.)

Ganî o bigîro. [n] (Almalı.)
Ganî o nêgîro. [n] (Almamalı.)

Ganî a bigîra. [m] (Almalı.)
Ganî a nêgîra. [m] (Almamalı.)

Ganî ma bigîrê. (Almalıyız.)
Ganî ma nêgîrê. (Almamalıyız.)

Ganî şima bigîrê. (Almalısınız.)
Ganî şima nêgîrê. (Almamalısınız.)

Ganî ê bigîrê. (Almalılar.)
Ganî ê nêgîrê. (Almamalılar.)

Kurmanccada:

Gereklilik hali için fiilin üçüncü hali özneye göre çekimlenir. Gereklilik halinin olumsuzu için fiilin önüne ‘ne‘ getirilir.

Cümlenin başına ‘divê‘ kelimesi getirilir.

Divê ez bigirim. (Almalıyım.)
Divê ez negirim. (Almamalıyım.)

Divê tu bigirî. [n, m] (Almalısın.)
Divê tu negirî. [n, m] (Almamalısın.)

Divê ew bigire. [n, m] (Almalı.)
Divê ew negire. [n, m] (Almamalı.)

Divê em bigirin. (Almalıyız.)
Divê em negirin. (Almamalıyız.)

Divê hûn bigirin. (Almalısınız.)
Divê hûn negirin. (Almamalısınız.)

Divê ew bigirin. (Almalılar.)
Divê ew negirin. (Almamalılar.)

Zazacada:

edebilmek: şayene, eşkayene, şe kerdene, besekerdene

Ez şena, eşkena, şe kena, besekena bêra. (Gelebilirim.)
Ma şenê, eşkenê, şe kenê, besekenê binusê. (Yazabiliriz.)

Kurmanccada:

edebilmek: şiyan, şe kirin, karîn

Ez dişêm, şe dikim, dikarim têm. (Gelebilirim.)
Em dişên, şe dikin, dikarin binivîsin. (Yazabiliriz.)

Şimdiki zaman

Ez eşkena şira. Ez nêeşkena şira.	Ez dikarim biçim. Ez nikarim biçim.	(Gidebiliyorum.) (Gidemiyorum.)
Ti eşkenî şirî. (n) Ti nêeşkenî şirî.	Tu dikarî biçî. (n, m) Tu nikarî biçî.	(Gidebiliyorsun.) (Gidemiyorsun.
Ti eşkena şira. (m) Ti nêeşkena şira.	Tu dikarî biçî. (n, m) Tu nikarî biçî.	(Gidebiliyorsun.) (Gidemiyorsun.
O eşkeno şiro. (n) O nêeşkeno şiro.	Ew dikare biçe. (n, m) Ew nikare biçe.	(Gidebiliyor.) (Gidemiyor.
A eşkena şira. (m) A nêeşkena şira.	Ew dikare biçe. (n, m) Ew nikare biçe.	(Gidebiliyor.) (Gidemiyor.
Ma eşkenê şirê. Ma nêeşkenê şirê.	Em dikarin biçin. Em nikarin biçin.	(Gidebiliyoruz.) (Gidemiyoruz.
Şima eşkenê şirê. Şima nêeşkenê şirê.	Hûn dikarin biçin. Hûn nikarin biçin.	(Gidebiliyorsunuz.) (Gidemiyorsunuz.
Ê eşkenê şirê. Ê nêeşkenê şirê.	Ew dikarin biçin. Ew nikarin biçin.	(Gidebiliyorlar.) (Gidemiyorlar.

Ez eşkena uca ra tena bêra. (Ordan yalnız gelebilirim.)
Ez eşkena bêra. (Gelebilirim./Gelebiliyorum.)
Ez nêeşkena bêra. (Gelemem./Gelemiyorum.)
Ti eşkena şira. (Gidebilirsin./Gidebiliyorsun.)
O eşkeno biwero. (Yiyebilir./Yiyebiliyor.)
Ma eşkenê binusê. (Yazabiliriz./Yazabiliyoruz.)

Gelecek zaman

Ez do bieşka şira. Ez do nêeşka şira.	Ez dê bikarim biçim. Ez dê nekarim biçim.	(Gidebileceğim.) (Gidemeyeceğim.)
Ti do bieşkî şirî. (n) Ti do nêeşkî şirî.	Tu dê bikarî biçî. (n, m) Tu dê nekarî biçî.	(Gidebileceksin.) (Gidemeyeceksin.)
Ti do bieşka şira. (m) Ti do nêeşka şira.	Tu dê bikarî biçî. (n, m) Tu dê nekarî biçî.	(Gidebileceksin.) (Gidemeyeceksin.)
O do bieşko şiro. (n) O do nêeşko şiro.	Ew dê bikare biçe. (n, m) Ew dê nekare biçe.	(Gidebilecek.) (Gidemeyecek.)
A do bieşka şira. (m) A do nêeşka şira.	Ew dê bikare biçe. (n, m) Ew dê nekare biçe.	(Gidebilecek.) (Gidemeyecek.)
Ma do bieşkê şirê. Ma do nêeşkê şirê.	Em dê bikarin biçin. Em dê nekarin biçin.	(Gidebileceğiz.) (Gidemeyeceğiz.)
Şima do bieşkê şirê. Şima do nêeşkê şirê.	Hûn dê bikarin biçin. Hûn dê nekarin biçin.	(Gidebileceksiniz.) (Gidemeyeceksiniz.)
Ê do bieşkê şirê. Ê do nêeşkê şirê.	Em dê bikarin biçin. Em dê nekarin biçin.	(Gidebilecekler.) (Gidemeyecekler.)

Ez do bieşka bêra. (Gelebileceğim.)
Ez do nêeşka bêra. (Gelemeyeceğim.)
Ti do bieşka şira. (Gidebileceksin.)
O do bieşko biwero. (Yiyebilecek.)
Ma do bieşkê binusê. (Yazabileceğiz.)

Geçmiş zaman

Mi eşkaya şira. Mi nêeşkaya şira.	Min karî biçim. Min nekarî biçim.	(Gidebildim.) (Gidemedim.)
To eşkayî şirî. (n) To nêeşkayî şirî.	Te karî biçî. (n, m) Te nekarî biçî.	(Gidebildin.) (Gidemedin.)
To eşkaya şira. (m) To nêeşkaya şira.	Te karî biçî. (n, m) Te nekarî biçî.	(Gidebildin.) (Gidemedin.)
Ey eşka şiro. (n) Ey nêeşka şiro.	Wî karî biçe. (n) Wî nekarî biçe.	(Gidebildi.) (Gidemedi.)
Aye eşkaye şira. (m) Aye nêeşkaye şira. (m)	Wê karî biçe. (m) Wê nekarî biçe.	(Gidebildi.) (Gidemedi.)
Ma eşkayî şirê. Ma nêeşkayî şirê.	Me karî biçin. Me nekarî biçin.	(Gidebildik.) (Gidemedik.)
Şima eşkayî şirê. Şima nêeşkayî şirê.	We karî biçin. We nekarî biçin.	(Gidebildiniz.) (Gidemediniz.)
Înan eşkayî şirê. Înan nêeşkayî şirê.	Wan karî biçin. Wan nekarî biçin.	(Gidebildiler.) (Gidemediler.)

Mi eşkaya bêra. (Gelebildim.)
Mi nêeşkaya bêra. (Gelemedim.)
To eşkaya şira. (Gidebildin.)
Ey eşka saye(m) biwero. (Elmayı yiyebildi.)
Ey nêeşka werd(n) biwero. (Yemeği yiyemedi.)
Ey nêeşka înan(zh) biwero. (Onları yiyemedi.)
Ma eşkayî binusî. (Yazabildik.)

Miş’li geçmiş zaman

Mi eşkaya şira. Mi nêeşkaya şira.	Min kariye biçim. Min nekariye biçim.	(Gidebilmişim.) (Gidememişim.)
To eşkayî şirî. (n) To nêeşkayî şirî.	Te kariye biçî. (n, m) Te nekariye biçî.	(Gidebilmişsin.) (Gidememişsin.)
To eşkaya şira. (m) To nêeşkaya şira.	Te kariye biçî. (n, m) Te nekariye biçî.	(Gidebilmişsin.) (Gidememişsin.)
Ey eşkayo şiro. (n) Ey nêeşkayo şiro.	Wî kariye biçe. (n) Wî nekariye biçe.	(Gidebilmiş.) (Gidememiş.)
Aye eşkaya şira. (m) Aye nêeşkaya şira.	Wê kariye biçe. (m) Wê nekariye biçe.	(Gidebilmiş.) (Gidememiş.)
Ma eşkayê şirê. Ma nêeşkayê şirê.	Me kariye biçin. Me nekariye biçin.	(Gidebilmişiz.) (Gidememişiz.)
Şima eşkayê şirê. Şima nêeşkayê şirê.	We kariye biçin. We nekariye biçin.	(Gidebilmişsiniz.) (Gidememişsiniz.)
Înan eşkayê şirê. Înan nêeşkayê şirê.	Wan kariye biçin. Wan nekariye biçin.	(Gidebilmişler.) (Gidememişler.)

Mi eşkaya bêra. (Gelebilmişim.)
Mi nêeşkaya bêra. (Gelememişim.)
To eşkaya şira. (Gidebilmişsin.)
Ey eşkayo saye(m) biwero. (Elmayı yiyebilmiş.)
Ey nêeşkayo werd(n) biwero. (Yemeği yiyememiş.)
Ey nêeşkayo înan(zh) biwero. (Onları yiyememiş.)
Ma eşkayê binusî. (Yazabilmişiz.)

Şimdiki zamanın hikâyesi

Mi eşkayêne şira. Mi nêeşkayêne şira.	Min dikarî biçim. Min nedikarî biçim.	(Gidebiliyordum.) (Gidemiyordum.)
To eşkayêne şirî. (n) To nêeşkayêne şirî.	Te dikarî biçî. (n, m) Te nedikarî biçî.	(Gidebiliyordun.) (Gidemiyordun.)
To eşkayêne şira. (m) To nêeşkayêne şira.	Te dikarî biçî. (n, m) Te nedikarî biçî.	(Gidebiliyordun.) (Gidemiyordun.)
Ey eşkayêne şiro. (n) Ey nêeşkayêne şiro.	Wî dikarî biçe. (n) Wî nedikarî biçe.	(Gidebiliyordu.) (Gidemiyordu.)
Aye eşkayêne şira. (m) Aye nêeşkayêne şira.	Wê dikarî biçe. (m) Wê nedikarî biçe.	(Gidebiliyordu.) (Gidemiyordu.)
Ma eşkayêne şirê. Ma nêeşkayêne şirê.	Me dikarî biçin. Me nedikarî biçin.	(Gidebiliyorduk.) (Gidemiyorduk.)
Şima eşkayêne şirê. Şima nêeşkayêne şirê.	We dikarî biçin. We nedikarî biçin.	(Gidebiliyordunuz.) (Gidemiyordunuz.)
Înan eşkayêne şirê. Înan nêeşkayêne şirê.	Wan dikarî biçin. Wan nedikarî biçin.	(Gidebiliyordular.) (Gidemiyordular.)

Mi eşkayêne bêra. (Gelebiliyordum/Gelebilirdim.)
Mi nêeşkayêne bêra. (Gelemiyordum.)
To eşkayêne şira. (Gidebiliyordun.)
Ey eşkayêne saye(m) biwero. (Elmayı yiyebiliyordu.)
Ey eşkayêne werd(n) biwero. (Yemeği yiyebiliyordu.)
Ey eşkayêne înan(zh) biwero. (Onları yiyebiliyordu.)
Ma eşkayêne binusî. (Yazabiliyorduk.)

Gelecek zamanın hikâyesi

Mi do bieşkayêne şira. Mi do nêeşkayêne şira.	Min dê bikariya biçim. Min dê nekariya biçim.	(Gidebilecektim.) (Gidemeyecektim.)
To do bieşkayêne şirî. (n) To do nêeşkayêne şirî.	Te dê bikariya biçî. (n, m) Te dê nekariya biçî.	(Gidebilecektin.) (Gidemeyecektin.)
To do bieşkayêne şira. (m) To do nêeşkayêne şira.	Te dê bikariya biçî. (n, m) Te dê nekariya biçî.	(Gidebilecektin.) (Gidemeyecektin.)
Ey do bieşkayêne şiro. (n) Ey do nêeşkayêne şiro.	Wî dê bikariya biçe. (n) Wî dê nekariya biçe.	(Gidebilecekti.) (Gidemeyecekti.)
Aye do bieşkayêne şira. (m) Aye do nêeşkayêne şira.	Wê dê bikariya biçe. (m) Wê dê nekariya biçe.	(Gidebilecekti.) (Gidemeyecekti.)
Ma do bieşkayêne şirê. Ma do nêeşkayêne şirê.	Me dê bikariya biçin. Me dê nekariya biçin.	(Gidebilecektik.) (Gidemeyecektik.)
Şima do bieşkayêne şirê. Şima do nêeşkayêne şirê.	We dê bikariya biçin. We dê nekariya biçin.	(Gidebilecektiniz.) (Gidemeyecektiniz.)
Înan do bieşkayêne şirê. Înan do nêeşkayêne şirê.	Wan dê bikariya biçin. Wan dê nekariya biçin.	(Gidebilecektiler.) (Gidemeyecektiler.)

Mi do bieşkayêne bêra. (Gelebilecektim.)
Mi do nêeşkayêne bêra. (Gelemiyecektim.)
To do bieşkayêne şira. (Gidebilecektin.)
Ey do bieşkayêne saye(m) biwero. (Elmayı yiyebilecekti.)
Ey do bieşkayêne werd(n) biwero. (Yemeği yiyebilecekti.)
Ey do bieşkayêne înan(zh) biwero. (Onları yiyebilecekti.)
Ma do bieşkayêne binusî. (Yazabilecektik.)

Miş’li geçmiş zamanın hikâyesi

Mi eşkabîya şira. Mi nêeşkabîya şira.	Min karîbûye biçim. Min nekarîbûye biçim.	(Gidebilmiştim.) (Gidememiştim.)
To eşkabîyî şirî. (n) To nêeşkabîyî şirî.	Te karîbûye biçî. (n, m) Te nekarîbûye biçî.	(Gidebilmiştin.) (Gidememiştin.)
To eşkabîya şira. (m) To nêeşkabîya şira.	Te karîbûye biçî. (n, m) Te nekarîbûye biçî.	(Gidebilmiştin.) (Gidememiştin.)
Ey eşkabîyo şiro. (n) Ey nêeşkabîyo şiro.	Wî karîbûye biçe. (n) Wî nekarîbûye biçe.	(Gidebilmişti.) (Gidememişti.)
Aye eşkabîya şira. (m) Aye nêeşkabîya şira.	Wê karîbûye biçe. (m) Wê nekarîbûye biçe.	(Gidebilmişti.) (Gidememişti.)
Ma eşkabîyê şirê. Ma nêeşkabîyê şirê.	Me karîbûye biçin. Me nekarîbûye biçin.	(Gidebilmiştik.) (Gidememiştik.)
Şima eşkabîyê şirê. Şima nêeşkabîyê şirê.	We karîbûye biçin. We nekarîbûye biçin.	(Gidebilmiştiniz.) (Gidememiştiniz.)
Înan eşkabîyê şirê. Înan nêeşkabîyê şirê.	Wan karîbûye biçin. Wan nekarîbûye biçin.	(Gidebilmiştiler.) (Gidememiştiler.)

Mi eşkabîya bêra. (Gelebilmiştim.)
Mi nêeşkabîya bêra. (Gelememiştim.)
To(m) eşkabîya şira. (Gidebilmiştin.)
Ey eşkabibî saye(m) biwero. (Elmayı yiyebilmişti.)
Ey eşkabibî werd(n) biwero. (Yemeği yiyebilmişti.)
Ey eşkabibî înan(zh) biwero. (Onları yiyebilmişti.)
Ma eşkabîyê binusî. (Yazabilmiştik.)

Örnek cümleler:

Vizêr vewre varayêne ti eşkayî pê erebe şirî keyeyê xo?
(Dün kar yağıyordu arabayla evine gidebildin mi?)

Pereyê ey çin o coka o nêeşkeno ban bigîro.
(Parası yok bu yüzden ev alamaz.)

Par Baran nêeşkayêne asnawe bikero la nika eşkeno.
(Geçen yıl baran yüzemiyordu ama şimdi yüzebiliyor.)

Sahiplik Bildiren Tamlamalar

Sahiplik bildirirken tamlananın eril, dişil ya da çoğul olması farketmeksizin tamlayan tarafında şahıs zamirlerinin ikinci formu kullanılır.

Nameyê min Azad o. / Navê min Azad e.
Nameyê to Azad o. / Navê te Azad e.
Nameyê ey Azad o. / Navê wî Azad e.
Nameyê aye Berfîn a. / Navê wê Berfîn e.
Nameyê ma Azad û Berfîn ê. / Navên me Azad û Berfîn in.
Nameyê şima Azad û Berfîn ê. / Navên we Azad û Berfîn in.
Nameyê înan Azad û Berfîn ê. / Navên wan Azad û Berfîn in.

Birayê min doktor o. / Birayê min doktor e. (Kardeşim doktordur.)
Birayê min doktor ê. / Birayên min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)

Waya min doktor a. / Xwişka min doktor e. (Kardeşim doktordur.)
Wayê min doktor ê. / Xwişkên min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)
Way û birayê min doktor ê. / Xwişk û birayê min doktor in. (Kardeşlerim doktordur.)

Çenteyê min vay o. / Çenteyê min biha ye. (Çantam pahalıdır.)
Çenteyê to vay o. / Çenteyê te biha ye. (Çantan pahalıdır.)
Çenteyê ey vay o. / Çenteyê wî biha ye. (Çantası pahalıdır.)
Çenteyê aye vay o. / Çenteyê wê biha ye. (Çantası pahalıdır.)

Çenteyê ma vay ê. / Çenteyên me biha ne. (Çantalarımız pahalıdır.)
Çenteyê şima vay ê. / Çenteyên we biha ne. (Çantalarınız pahalıdır.)
Çenteyê înan vay ê. / Çenteyên wan biha ne. (Çantaları pahalıdır.)
[Son üç örnekte ‘çente’ çoğuldur yani birden fazladır.]

Keyeyê min Dîyarbekir de yo. / Mala min li Dîyarbekirê ye. (Evim Diyarbakır’dadır.)
Keyeyê to Dîyarbekir de yo. / Mala te li Dîyarbekirê ye. (Evin Diyarbakır’dadır.)
Keyeyê ey Dîyarbekir de yo. / Mala wî li Dîyarbekirê ye. (Evi Diyarbakır’dadır.)
Keyeyê aye Dîyarbekir de yo. / Mala wê li Dîyarbekirê ye. (Evi Diyarbakır’dadır.)

Keyeyê ma Dîyarbekir de yo. / Mala me li Dîyarbekirê ye. (Evimiz Diyarbakır’dadır.)
Keyeyê şima Dîyarbekir de yo. / Mala we li Dîyarbekirê ye. (Eviniz Diyarbakır’dadır.)
Keyeyê înan Dîyarbekir de yo. / Mala wan li Dîyarbekirê ye. (Evleri Diyarbakır’dadır.)
[Son üç örnekte ‘ev’ tekildir yani bir tanedir.]

Not: Zazacada sahiplik bildirirken tamlayanda birinci tekil kişinin ikinci formu ‘mi’ yerine ‘min’ da kullanılmaktadır. Örneklerde ‘min’ tercih edilmiştir.

İsim Tamlamaları

İsim tamlamalarında genel yapı: tamlanan + tamlayan şeklindedir.

rîpelê kitabî / rûpela pirtûkê (tamlanan: rîpel/rûpel; tamlayan: kitab/pirtûk)

İsim tamlamalarında kelimelerin dil bilgisel cinsiyetine göre yani kelimenin erillik, dişillik veya çoğulluğuna göre tamlanan ve tamlayan çeşitli ekler almaktadır.

Tamlanan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)ê‘ ekini alır.
Tamlanan dişil ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)a‘ ekini alır.
Tamlanan çoğul ise Zazacada ‘(y)ê’, Kurmanccada ‘(y)ên‘ ekini alır.

Tamlayan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)î‘ ekini alır.
Tamlayan dişil ise Zazacada ek almaz, Kurmanccada ‘(y)ê’ ekini alır.
Tamlayan çoğul ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)an’ ekini alır.

Birayê Azadî kitab waneno. / Birayê Azadî pirtûk dixwîne.
(Azad’ın erkek kardeşi kitap okuyor.)
Birayê Azadî kitab wend. / Birayê Azadî pirtûk xwend.
(Azad’ın kardeşi kitap okudu.)

Birayê Zelale kitab waneno. / Birayê Zelalê pirtûk dixwîne.
(Zelal’in erkek kardeşi kitap okuyor.)
Birayê Zelale kitab wend. / Birayê Zelalê pirtûk xwend.
(Zelal’in erkek kardeşi kitap okudu.)

Birayê embazan kitaban waneno. / Birayê hevalan pirtûk dixwîne.
(Arkadaşların erkek kardeşi kitap okuyor.)
Birayê embazan kitab wend.  / Birayê hevalan pirtûk xwend.(Arkadaşların erkek kardeşi kitabı okudu.)

Waya Azadî kitab wanena. / Xwişka Azadî pirtûk dixwîne.
(Azad’ın kız kardeşi kitap okuyor.)
Waya Azadî kitab wend. / Xwişka Azadî pirtûk xwend.
(Azad’ın kız kardeşi kitap okudu.)

Waya Zelale kitab wanena. / Xwişka Zelalê pirtûk dixwîne.(Zelal’in kız kardeşi kitap okuyor.)
Waya Zelale kitab wend. / Xwişka Zelalê pirtûk xwend.
(Zelal’in kız kardeşi kitap okudu.)

Waya embazan kitab wanena. / Xwişka hevalan pirtûk dixwîne.
(Arkadaşların kız kardeşi kitap okuyor.)
Waya embazan kitab wend. / Xwişka hevalan pirtûk xwend.
(Arkadaşların kız kardeşi kitap okudu.)

Birayê Azadî kitaban wanenê. / Birayên Azadî pirtûkan dixwînin.(Azad’ın erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.)
Birayanê Azadî kitabî wendî. / Birayên Azadî pirtûk xwendin.(Azad’ın erkek kardeşleri kitapları okudular.)

Birayê Zelale kitaban wanenê. / Birayên Zelalê pirtûkan dixwînin.(Zelal’in erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.)
Birayanê Zelale kitabî wendî. / Birayên Zelalê pirtûk xwendin.(Zelal’in erkek kardeşleri kitapları okudular.)

Birayê embazan kitaban wanenê. / Birayên hevalan pirtûkan dixwînin.(Arkadaşların erkek kardeşleri kitapları okuyorlar.)
Birayanê embazan kitabî wendî. / Birayên hevalan pirtûk xwendin.(Arkadaşların erkek kardeşleri kitapları okudular.)

İsim tamlamalarında ikinci form

İsim tamlamalarının birinci formu ile ikinci formu Zazacada tamlananın çoğul olduğu durumlar dışında Zazacada ve Kurmanccada aynıdır.

Zazacada; tamlanan çoğul ise birinci formda ‘(y)ê’, İkinci formda ‘(y)anê’ ekini alır.

Wendekarê wendegehî kitaban wanenê. / Xwendekarên dibistanê pirtûkan dixwînin.
(Okulun öğrencileri kitapları okuyorlar.)

Wendekaranê wendegehî kitabî wendî. / Xwendekarên dibistanê pirtûk xwendin.
(Okulun öğrencileri kitapları okudular.)

Şofor wendekarê wendegehî ardî. / Şofêr xwendekarên dibistanê anîn.
(Şoför okulun öğrencilerini getirdi.)

Şofor wendekaranê wendegehî ano. / Şofêr xwendekarên dibistanê dihîne.
(Şoför okulun öğrencilerini getiriyor.)

Belirsizlik olması durumunda

Sözcüğe gelen eklerle:

Zazacada tamlanan eril ise ‘êkê‘; dişil ise ‘êka‘ ve çoğul ise ‘êkê‘ ekini alır.
Kurmanccada; tamlanan eril ise ‘ekî‘; dişil ise ‘eke‘ ve çoğul ise ‘ine‘ ekini alır.

Embazêkê to veng dano to. / Hevalekî te gazî te dike.
(Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

Embazêka to veng dana to. / Hevaleke te gazî te dike.
(Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

Embazêkê to veng danê to. / Hevaline te gazî te dikin.
(Birkaç arkadaşın seni çağırıyor.)

yew/yek, tayê/hinek ve çend/çend gibi sözcüklerle:

Yew embazê to veng dano to. / Yek hevalê te gazî te dike.
(Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

Yew embaza to veng dana to. / Yek hevala te gazî te dike.
(Bir arkadaşın seni çağırıyor.)

Tayê embazê to veng danê to. / Hinek hevalên te gazî te dikin.
(Bazı arkadaşların seni çağırıyor.)

Çend embazê to veng danê to. / Çend hevalên te gazî te dikin.
(Birkaç arkadaşın seni çağırıyor.)

Uzun Tamlamalar

Banê birayê Azadî / Xanîyê birayê Azadî
Azad’in erkek kardeşinin evi.

Banê waya Azadî / Xanîyê xwişka Azadî
Azad’in kız kardeşinin evi.

Banê birayanê Azadî / Xanîyê birayên Azadî
Azad’in erkek kardeşlerinin evi.

Banê birayanê Azadî / Xanîyên birayên Azadî
Azad’in erkek kardeşlerinin evleri.

Masaya birayê Azadî / Maseya birayê Azadî
Azad’in erkek kardeşinin masası.

Masaya waya Azadî / Maseya xwişka Azadî
Azad’in kız kardeşinin masası.

Masaya birayanê Azadî / Maseya birayên Azadî
Azad’in erkek kardeşlerinin masası.

Masayê birayanê Azadî / Maseyên birayên Azadî
Azad’in erkek kardeşlerinin masaları.

Rengê berê Azadî sipî yo. / Rengê derîyê Azadî spî ye.
Azad’in kapısının rengi beyazdır.

Rengê berê banê Azadî sipî yo. / Rengê derîyê mala Azadî spî ye.
Azad’in evinin kapısının rengi beyazdır.

Hemwelatîyê camêrdanê welatê pîlî / Hemwelatîyên mêrên welatê mezin
Büyük ülkenin erkek vatandaşları

Uzun tamlamalarda tamlanan ve tamlayan karıştırılabilir bu karışıklığı önlemek için Zazacada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’ ve ‘yê(zh)’; Kurmanccada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’, ‘yên(ph)’ tamlanan ve tamlayan arasına yazılır.

Heqê grevî yê karkeran / Heqê grevê yê karkeran
(İşçilerin grev hakkı)

Marşa neteweyî ya kurdan / Marşa neteweyî ya kurdan
(Kürt(lerin) ulusal marşı)

Heqê qanûnî yê karkeran / Heqên qanûnî yên karkeran
(İşçilerin kanuni hakları)

Sıfat Tamlamaları

Sıfat tamlamalarında kelimelerin dil bilgisel cinsiyetine göre yani kelimenin erillik, dişillik veya çoğulluğuna göre tamlanan ve tamlayan çeşitli ekler almaktadır.

Tamlanan eril ise Zazacada ‘(y)o’; Kurmanccada ‘(y)ê‘ ekini alır.
Tamlanan dişil ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ‘(y)a‘ ekini alır.
Tamlanan çoğul ise Zazacada ‘(y)ê’, Kurmanccada ‘(y)ên‘ ekini alır.

Tamlayan eril ise hem Zazacada hem de Kurmanccada ek almaz.
Tamlayan dişil ise Zazacada ‘(y)e’ ekini alırken Kurmanccada ek almaz.
Tamlayan çoğul ise Zazacada ‘(y)î’ ekini alırken Kurmanccada ek almaz.

embazo baş / hevalê baş (iyi arkadaş)
embaza başe / hevala baş (iyi arkadaş)
embazê başî / hevalên baş (iyi arkadaşlar)

Wendekaro xebatker kitab waneno. / Xwendekarê xebatker pirtûk dixwîne.
Wendekara xebatkare kitab wanena. / Xwendekara xebatker pirtûk dixwîne.
Wendekarê xebatkarî kitab wanenê. / Xwendekarên xebatker pirtûk dixwînin.

Sıfat tamlamalarında ikinci form

Sıfat tamlamalarının birinci formu ile ikinci formu Zazacada tamlananın eril ve çoğul olduğu durumlar dışında Zazacada ve Kurmanccada aynıdır.

Zazacada;
Tamlanan eril ise birinci formda ‘(y)o’, ikinci formda ‘(y)ê’ ekini alır.
Tamlayan eril ise birinci formda ek almaz, ikinci formda ‘(y)î’ ekini alır.

Tamlanan çoğul ise birinci formda ‘(y)ê’, ikinci formda ‘(y)anê’ ekini alır.
Tamlayan çoğul ise birinci formda ve ikinci formda ‘(y)an’ ekini alır.

Lajeko xebatker gureyê xo qedêneno. / Lawikê xebatker karê xwe diqedîne.
Lajekê xebatkerî gureyê xo leze qedêna. / Lawikê xebatker karê xwe zû qedand.

Kêneka xebatkere gureyê xo qedênena. / Keçika xebatker karê xwe diqedîne.
Kêneka xebatkere gureyê xo leze qedêna. / Keçika xebatker karê xwe zû qedand.

Merdimê xebatkerî gureyê xo qedênenê. / Mirovên xebatker karê xwe diqedînin.
Merdimanê xebatkeran gureyê xo leze qedênayî. / Mirovên xebatker karê xwe zû qedandin.

Belirsizlik olması durumunda

Sözcüğe gelen eklerle:

Zazacada tamlanan eril ise ‘êko‘; dişil ise ‘êka‘ ve çoğul ise ‘êkê‘ ekini alır.
Kurmanccada; tamlanan eril ise ‘ekî‘; dişil ise ‘eke‘ ve çoğul ise ‘ine‘ ekini alır.

embazêko baş / hevalekî baş (Herhangi bir iyi arkadaş)
embazêka başe / hevaleke baş (Herhangi bir iyi arkadaş)
embazêkê başî / hevaline baş (Herhangi iyi arkadaşlar)

Merdimêko kal verê berî de vindeno. / Mirovekî kal li ber derî disekine.
Merdimêka kal verê berî de vindena. / Miroveke kal li ber derî disekine.
Merdimêkê kal verê berî de vindenê. / Mirovine kal li ber derî disekinin.

Uzun Tamlamalar

Uzun tamlamalarda tamlanan ve tamlayan karıştırılabilir bu karışıklığı önlemek için Zazacada ‘yo(n)’, ‘ya(m)’ ve ‘yê(zh)’; Kurmanccada ‘yê(n)’, ‘ya(m)’, ‘yên(ph)’ tamlanan ve tamlayan arasına yazılır.

Azad, hemwelatîyê camêrdê welatî yo pîl o. /
Azad, hemwelatîyê mêrê welatî yê mezin e.
Azad, ülkenin (yaşça) büyük erkek vatandaşıdır.

Rojda, hemwelatîya cinîka welatî ya pîl a. /
Rojda, hemwelatîya jina welatî ya mezin e.
Rojda, ülkenin (yaşça) büyük kadın vatandaşıdır.

Ê, hemwelatîyê xortanê welatî yê pîl ê. /
Ew, hemwelatîyên xortên welatî yên mezin in.
Onlar, ülkenin (yaşça) büyük delikanlı vatandaşlarıdırlar.

Tamlamalarda dikkat edilmesi gerekenler

Tamlamalarda kelimelerin çoğulluğuna ve tamlamanın anlamsal mantığına dikkat edilmelidir.

Roja dayîkan / Roja dayikan (Anneler günü)
(Tüm annelerin günü kastedildiğinden ‘dayîke/dayik’ çoğul olmalıdır.)

Meclîsê cinîyan / Meclîsa jinan (Kadın meclisi)
(Burda kastedilen meclis, tüm kadınların meclisi olduğundan ‘cinî/jin’ çoğuldur.)

Heqê merdiman / Heqên mirovan (İnsan hakları)
(Tüm insanların hakları kastedildiğinden ‘merdim/mirov’ çoğuldur.)

Çenteyê camêrdan / Çenteyê mêran (Erkek çantası)
Çenteyê cinîyan / Çenteyê jinan (Kadın çantası)
(Çantalar tüm erkekler ve kadınlar içindir.)

Deniz seyahati –> Derya de raywanîye (Bu tamlamada ‘Denizde yapılan seyahat’ kastedilmektedir bu nedenle tamlama yerine anlamsal çeviri yapılmıştır.)

Zazacada, tamlamalarda dişil sözcüğün sonunda dişillik belirten ‘e’ varsa sözcük tamlama eki aldığında bu ‘e’ düşer.

gule > Gula min ti ya.
Rengê gulan sûr ê.

Sözcüğün sonundaki ‘e‘ kelimenin kendisine aitse bu ‘e‘ varlığını korumaya devam eder.

cazîbe -> cazîbeya to
avîze -> avîzeya to

Zazacada, tamlanan eril ya da çoğul olduğunda aynı eki (-ê) aldığından bazı durumlarda tamlananın eril mi çoğul mu olduğu anlaşılamamaktadır bu tür durumlarda cümleye bakılarak kastın ne olduğu anlaşılabilir.

Birayê Azadî derg o. (n) <> Birayê Azadî wendegeh ra yeno. (n)
Birayê Azadî derg ê. (zh) <> Birayê Azadî wendegeh ra yenê. (ph)

Birayê Azadî veng dano to. (n) / Birayê Azadî veng da to. (n)
Birayê Azadî veng danê to. (zh) / Birayanê Azadî veng da to. (ph)

Örnekler:

lajê Azadê biaqil / kurê Azadê biaqil (akıllı Azad’ın oğlu)

lajê Azadî yo biaqil / kurê Azadî yê biaqil (Azad’ın akıllı oğlu)

ferdê komelê demokratîk / ferdên civaka demokratîk
(demokratik toplumun fertleri)

ferdê azadî yê komelê demokratîk / ferdên azad ên civaka demokratîk
(demokratik toplumun özgür fertleri)

merdimê şaristanî / mirovê bajarî (şehir insanları [şehrin insanları])

problemê merdimanê şaristanî / problemên mirovên bajarî
(şehir insanlarının meseleleri)

problemê merdiman ê şaristanî / problemên mirovan ên bajarî
(şehrin insanlarının meseleleri)

Komeleya hunermendanê ciwananê şaristanî / Komeleya hunermendên ciwanên bajarî
(şehir gençlerinin sanatçılarının derneği)

Komeleya hunermendanê ciwanan ê şaristanî / Komeleya hunermendên ciwan ên bajarî
(şehrin genç sanatçılar derneği)

Koma wendekaranê serkewteyanê wendegehî / Koma xwendekarên serkeftîyên dibistanê
(Okul başarılarının [Okulda başarılı olanların] öğrenci grubu)

Koma wendekaranê serkewteyan ê wendegehî / Koma xwendekarên serkeftî yên dibistanê
(Okulun başarılı öğrencilerinin grubu)