Büyük harfler:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z
Küçük harfler:
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z
Sessiz harfler:
b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z
Sesli harfler:
a e ê i î o u û
‘xw’ ses bileşimi:
Zazacada ‘xw’ ses bileşimi bulunmaz buna karşılık Kurmanccada ayrı bir ünsüz kümesi olarak yaygın biçimde kullanılır.
Bu yapı, gırtlaktan gelen sert /x/ sesi ile dudakların yuvarlaklaştırılmasıyla çıkan /w/ sesinin eş zamanlı ve tek bir hamlede çıkarılmasıyla oluşur. “Xw” yapısı iki ayrı hece oluşturmaz tek bir ünsüz gibi işlev görerek kendisinden sonra gelen ünlüyle tek bir hecede birleşir.
Bu ses grubu satır sonunda ya da heceleme esnasında asla birbirinden ayrılmaz. Her zaman sağındaki ünlü sesle aynı hecede kalır:
Xwe (Kendi) -> /xwe/ (Tek hece)
Xwarin (Yemek) -> xwa-rin (İki hece)
Xwendin (Okumak) -> xwen-din (İki hece)
Xwişk (Kız kardeş) -> /xwişk/ (Tek hece)
A /a/ açık, ön, yuvarlaksız ünlü
Konuşma dilinde iki çeşit ‘a’ vardır biri kalın söylenir diğeri ince söylenir.
Ti çi kar kenî? / Tu çi kar dike? (Ne iş yapıyorsun?)
Rojda banê xo rot û zaf kar kerd. / Rojda mala xwe firot û gelek kar kir.
(Rojda evini sattı, çok kâr etti.)
kalın: ap, asmên, adir, alişke, amedekar, adaptasyon, anason
ince: alkol, lala, lastîk, hal, namus
B, /b/ titreşimli, çift dudaklı, patlamalı ünsüz
ban, ber, awbend, kebab, sebeb
C, /d͡ʒ/ titreşimli, damak-dişeti, patlamalı-sürtünmeli ünsüz
ca, morcela, bac
Ç, /t͡ʃ/ titreşimsiz, damak-dişeti, patlamalı-sürtünmeli ünsüz
çadire, çakuç, çibenok, çim, açarnayîş
D, /d/ titreşimli, dişeti, patlamalı ünsüz
dest, amade, erd, bawermend
E, /ɛ/ açık-orta, ön, yuvarlaksız ünlü
eceba, keye, amade
vurgusuz ‘e’ [ə]
Zazacada bazı sözcüklerin sonunda o sözcüğün dişilliğini belirten ‘e’ sesi bulunmaktadır. Bu ‘e’ sesi vurgusuz okunur.
Gelin anlamındaki ‘veyve’ sözcüğünün sonundaki ‘e’ vurgusuz okunur. Düğün anlamındaki ‘veyve’ sözcüğünün sonundaki ‘e’ normal okunur.
dare, embaze, Helîne , parke , saye
Ê, /e/ kapalı-orta, ön, yuvarlaksız ünlü
êvar, rêdayîş, ecêb, reyê
F, /f/ titreşimsiz, dudak-diş, sürtünmeli ünsüz
ferheng, feraset, şefeq, keyf, şef
G, /ɡ/ titreşimli, artdamak, patlamalı ünsüz
ga, zengare, derg, veng
H, /h/ titreşimsiz, gırtlak, sürtünmeli ünsüz
hak, her, agahdar, wendegeh
H, /ħ/ titreşimsiz, yutak, sürtünmeli ünsüz
Hesen, hekîm, heyran
I, /ɨ/ kapalı, merkezî, yuvarlaksız ünlü
Kısa okunur. Sözcüğe göre “ı” ile “i” arasındaki ses.
bira, kird, bedilnayîş
Î, /i/ kapalı, ön, yuvarlaksız ünlü
Uzun okunur.
îblîs, derzîne, tirî
J, /ʒ/ titreşimli, art-dişeti, sürtünmeli ünsüz
jan — ajan — bagaj
K, /k/ titreşimsiz, artdamak, patlamalı ünsüz
kalik — mekteb — lajek
L, /l/ titreşimli, dişeti, yan yaklaşmalı ünsüz
lew, linge, helal, lîlike, pêl
L, /ɫ/ titreşimli, dişeti, artdamaksı, yan yaklaşmalı ünsüz
Bazı sözcüklerde bu ses kalın okunur. mal, kal, tal, welat, pel, willayî
bol, tillayî
M, /m/ titreşimli, çift dudaklı, genizsil ünsüz
mamosta — zimistan — awzêm
N, /n/ titreşimli, dişeti, genizsil ünsüz
name — ferheng — nan
O, /o/ kapalı-orta, arka, yuvarlak ünlü
ordege, otobuse, ewro
P, /p/ titreşimsiz, çift dudaklı, patlamalı ünsüz
par, apandîs, kelp
Q, /q/ titreşimsiz, küçükdil, patlamalı ünsüz
qeleme, aqil, beq
R, /ɾ/ titreşimli, dişeti, tek vuruşlu ünsüz
ramitox, varan, sere
R, /r/ titreşimli, dişeti, çok vuruşlu ünsüz
birr, gerre, serre
S, /s/ titreşimsiz, dişeti, sürtünmeli ünsüz
sele, asnawe, bes
Ş, /ʃ/ titreşimsiz, art-dişeti, sürtünmeli ünsüz
şîranî, roşn, şeş
T, /t/ titreşimsiz, dişeti, patlamalı ünsüz
tal, betal, goşt
U, /u/ kapalı, arka, yuvarlak ünlü
kısa okunur.
uca, gule
utî, kurd, tuye gibi sözcüklerde u ile ü arasında okunur.
Û, /uː/ kapalı, arka, yuvarlak ünlü
uzun okunur.
uslûb, Ûrûgûay
V, /v/ titreşimli, dudak-diş, sürtünmeli ünsüz
vate, vatvatik, dêv
W, /w/ titreşimli, dudak-artdamak, yaklaşmalı ünsüz
werd, awan, new
X, /x/ titreşimsiz, artdamak, sürtünmeli ünsüz
xatir, xapxapik, ameyox
X, /ɣ/ titreşimli, artdamak, sürtünmeli ünsüz
Bazı sözcüklerde bu sese rastlanır: xerîb, xare, xaye, xîret
Y, /j/ titreşimli, damaksıl, yaklaşmalı ünsüz
yew, sayêre, birûy
Z, /z/ titreşimli, dişeti, sürtünmeli ünsüz
zaf, azad, embaz
Not: Ali, bade, eynî gibi sözcüklerdeki ‘a’ harfi bazı bölgelerde Arapçadaki ع(ayn) /ʕ/ sesi ile söylenir.
Dersim bölgesinde; /d͡z/ (c) (sesli dişyuvasıl birleşik ünsüz) ve /t͡s/ (ç)(sessiz dişyuvasıl birleşik ünsüz) seslerine rastlanır.
zazacadersler.com 
Yorum bırakın